Diện kinh doanh của Úc, tức luồng Business Innovation (188A) trong chương trình Business Innovation and Investment, cho phép chủ doanh nghiệp nước ngoài sang Úc điều hành một doanh nghiệp, rồi lên thường trú bằng visa 888A. Chương trình này đã đóng nhận hồ sơ mới trong năm 2024, sau khi chính phủ Úc đánh giá đóng góp kinh tế của nó thấp hơn diện tay nghề. Người đang giữ 188A vẫn đi tiếp theo luật cũ; người chưa nộp thì không còn nộp được.
Với doanh chủ Việt Nam năm nay, câu hỏi không còn là "làm hồ sơ 188A thế nào" mà là "mình còn đường nào sang Úc bằng năng lực kinh doanh". Bài này giải thích diện cũ để đọc đúng các lời chào còn lưu hành, rồi đặt các lựa chọn hiện có cạnh nhau, kể cả những lựa chọn ngoài nước Úc.
Diện kinh doanh 188A từng vận hành thế nào
Visa 188A là visa tạm trú dành cho người có thành tích kinh doanh, muốn sở hữu và điều hành doanh nghiệp ở Úc. Hồ sơ đi qua ba lớp: nộp nguyện vọng trên SkillSelect, được một bang hoặc vùng lãnh thổ đề cử, rồi nộp visa khi được mời. Người nộp phải qua bài chấm điểm riêng của chương trình doanh nhân, thường phải dưới 55 tuổi trừ khi bang miễn, có doanh nghiệp đạt ngưỡng doanh thu trong những năm gần nhất và có tài sản cá nhân, tài sản doanh nghiệp đạt mức quy định. Mỗi bang còn đặt thêm điều kiện riêng, nhiều bang đòi cam kết vốn đầu tư vào doanh nghiệp tại bang.
Sau khi sang, người giữ 188A phải thật sự lập hoặc mua và điều hành một doanh nghiệp. Khi đủ thời gian và đạt các chỉ tiêu như doanh thu, số nhân viên, tài sản ròng, họ nộp 888A để thường trú. Các ngưỡng cụ thể đã đổi nhiều lần qua các năm, nên mọi con số trong bài chia sẻ cũ chỉ đúng với thời điểm của nó.
Điểm cần nhớ: 188A không mua được bằng tiền. Viên chức xét doanh nghiệp có hoạt động thật không, người nộp có quyền quyết định thật không, nguồn tài sản có hợp pháp và truy được không. Chính vì yêu cầu điều hành thật, nhiều gia đình Việt sang theo diện này gặp khó ở bước 888A khi doanh nghiệp ở Úc không đạt doanh thu, hoặc người chủ vẫn dành phần lớn thời gian ở Việt Nam.
Dòng thời gian: diện kinh doanh Úc đóng lại thế nào
Diện kinh doanh không đóng đột ngột mà thu hẹp dần trong vài năm. Các mốc dưới đây giúp đọc đúng thời điểm của những tài liệu bạn đang cầm.
- Năm 2012: chương trình Business Innovation and Investment được cấu trúc lại, đưa vào SkillSelect, gồm các luồng kinh doanh, nhà đầu tư, nhà đầu tư trọng yếu (SIV) và về sau thêm luồng khởi nghiệp (Entrepreneur), nhà đầu tư cao cấp.
- Năm 2021: chương trình được sửa lớn, gom bớt luồng, nâng ngưỡng tài chính và kéo dài thời hạn visa tạm trú. Một số luồng ít người dùng bị đóng.
- Năm 2023: báo cáo rà soát hệ thống di trú do chính phủ đặt hàng (thường gọi là báo cáo Parkinson) đánh giá chương trình doanh nhân – nhà đầu tư mang lại kết quả kinh tế kém so với diện tay nghề. Cuối năm 2023, Chiến lược Di trú nêu hướng thay bằng một visa tài năng mới.
- Đầu năm 2024: chính phủ ngừng cấp visa nhà đầu tư trọng yếu SIV.
- Năm 2024: toàn bộ chương trình 188 cùng visa doanh nhân tài năng 132 đóng nhận hồ sơ mới; cuối năm 2024, National Innovation Visa ra đời.
Bất kỳ tài liệu nào sau mốc 2024 vẫn mô tả 188A như một con đường đang mở cho người mới là tài liệu sai, dù logo hay giọng văn trông chuyên nghiệp đến đâu.
Hồ sơ đang dở: người đã nộp 188A và người đang giữ 188A
Có hai nhóm người dở dang. Nhóm thứ nhất đã nộp đơn 188A trước khi đóng và đang chờ. Theo nguyên tắc chung của luật di trú Úc, đơn đã nộp hợp lệ tiếp tục được xét theo quy định tại ngày nộp; nhưng số suất cấp mỗi năm cho chương trình đã được cắt rất thấp, nên thời gian chờ có thể kéo dài. Người trong nhóm này nên theo dõi thông báo của Bộ Nội vụ về hồ sơ của mình, giữ cho doanh nghiệp và tài sản ở Việt Nam vẫn đạt điều kiện vì viên chức xét tại thời điểm quyết định, và cân nhắc phương án dự phòng nếu hoàn cảnh thay đổi.
Nhóm thứ hai đã có visa 188A và đang ở Úc. Với họ, đường vẫn là 888A theo các điều kiện áp dụng cho visa của mình. Rủi ro lớn nhất không phải chính sách mà là doanh nghiệp ở Úc không đạt chỉ tiêu trước khi visa hết hạn. Người trong nhóm này nên tính ngược từ ngày hết hạn visa: cần bao nhiêu năm hoạt động, doanh thu bao nhiêu, cần bao nhiêu ngày cư trú, rồi đối chiếu với thực tế kinh doanh hiện tại. Chi tiết nằm ở bài về visa 888.
Bài học vận hành từ một thập kỷ hồ sơ 188A của người Việt
Chọn doanh nghiệp theo khả năng điều hành, không theo lời giới thiệu. Nhiều gia đình mua tiệm làm móng, nhà hàng, tiệm bánh, cửa hàng tạp hoá vì nghe nói "dễ đạt doanh thu". Khi người chủ không có kinh nghiệm ngành, không nói được tiếng Anh với khách và nhà cung cấp, doanh nghiệp phụ thuộc hoàn toàn vào người làm thuê và doanh thu tụt sau khi đổi chủ.
Chi phí tuân thủ ở Úc cao hơn hình dung. Lương tối thiểu theo thoả ước ngành, tiền hưu bổng bắt buộc cho nhân viên, bảo hiểm tai nạn lao động, giấy phép an toàn thực phẩm, khai thuế GST theo kỳ. Doanh nghiệp trả lương thấp hơn quy định có thể bị Fair Work Ombudsman xử phạt, và khoản phạt lẫn tiếng xấu đều theo vào hồ sơ 888.
Người chủ phải có mặt. Doanh nghiệp đạt doanh thu nhưng người nộp sống phần lớn thời gian ở Việt Nam thường gặp câu hỏi khó về vai trò điều hành. Phân công rõ ai ký hợp đồng, ai làm việc với ngân hàng, kế toán, nhà cung cấp, và để dấu vết công việc đứng tên người nộp.
Kế toán từ ngày đầu. Báo cáo tài chính, tờ khai GST, phiếu lương qua hệ thống báo cáo một lần (Single Touch Payroll) là bằng chứng chính cho 888. Sổ sách lập lại vào phút cuối hiếm khi thuyết phục được viên chức.
Doanh chủ Việt Nam hiện còn những lựa chọn nào
Không có lựa chọn nào trong bảng dưới thay thế đúng 188A. Mỗi dòng là một loại con đường khác, hợp với một kiểu hồ sơ khác.
| Lựa chọn | Hợp với ai | Điều kiện then chốt | Cần biết |
|---|---|---|---|
| National Innovation Visa (Úc) | Doanh nhân có thành tích nổi bật được quốc tế công nhận | Nộp nguyện vọng, được mời, có người hoặc tổ chức uy tín ở Úc đề cử | Ngưỡng rất cao; doanh nghiệp vừa và nhỏ thường không đủ |
| Diện tay nghề (Úc) | Doanh chủ dưới 45 tuổi có nghề quản lý hoặc chuyên môn trong danh sách | Thẩm định nghề, tiếng Anh, điểm | Thẩm định nghề quản lý xét kỹ quy mô, nhiệm vụ thật |
| Chủ lao động bảo lãnh (Úc) | Người có năng lực được một doanh nghiệp Úc độc lập cần | Vị trí thật, lương thị trường, thẩm định | Tự bảo lãnh qua công ty của chính mình bị xét rất kỹ |
| Diện gia đình (Úc) | Người có vợ chồng hoặc con là công dân, thường trú nhân | Quan hệ thật, điều kiện của từng diện | Không liên quan năng lực kinh doanh |
| Chương trình doanh nhân nước khác | Người muốn đầu tư, điều hành kinh doanh ở nước khác | Tuỳ nước: vốn, kế hoạch kinh doanh, việc làm tạo ra | Mỹ, Canada, New Zealand có các diện riêng với luật riêng |
Nếu kinh doanh là thế mạnh duy nhất trong hồ sơ, nhiều gia đình thấy các diện ở nước khác hợp hơn. Đây là những chủ đề riêng của các danh mục Mỹ, Canada, New Zealand trên trang này, mỗi nước có luật và rủi ro khác nhau.
Mở công ty ở Úc khi chưa có visa: được gì, không được gì
Người nước ngoài có thể đăng ký công ty ở Úc với Uỷ ban Chứng khoán và Đầu tư Úc (ASIC), nhưng theo luật doanh nghiệp, công ty tư nhân cần ít nhất một giám đốc thường trú tại Úc. Có công ty ở Úc không đem lại visa; nó chỉ là một thực thể pháp lý. Muốn sang điều hành, bạn vẫn cần một visa cho phép làm việc.
Một ý tưởng hay được chào là "lập công ty ở Úc rồi tự bảo lãnh mình". Về lý thuyết, doanh nghiệp được duyệt làm nhà bảo lãnh có thể đề cử bất kỳ ai đủ điều kiện. Trên thực tế, khi người được đề cử là chủ sở hữu hoặc họ hàng của chủ, Bộ Nội vụ xét rất kỹ tính thật của vị trí: doanh nghiệp có hoạt động và doanh thu thật không, vị trí có cần thiết không, lương có trả thật không. Công ty lập ra chủ yếu để tạo visa thường bị từ chối, và hồ sơ khai báo sai để lại hậu quả cho những lần nộp sau.
Nếu bạn thật sự muốn mở rộng kinh doanh sang Úc, cách đi bền hơn là chứng minh hoạt động thương mại thật trước: có khách hàng, hợp đồng, đối tác ở Úc. Nhiều doanh nhân đi lại bằng visa công tác ngắn hạn để khảo sát thị trường; visa này không cho phép làm việc cho doanh nghiệp ở Úc nhưng cho phép họp, đàm phán. Loại visa ngắn hạn phù hợp nằm ở danh mục visa Úc du lịch, thăm thân, công tác.
Đọc một lời chào "định cư Úc diện kinh doanh" trong năm nay
Khi nhận được tài liệu hay lời mời hội thảo về định cư Úc cho doanh nhân, đặt sáu câu hỏi theo thứ tự. Câu trả lời mơ hồ ở bất kỳ bước nào là lý do dừng lại.
- Mã visa chính xác là gì (subclass bao nhiêu)? Không có mã visa thì chưa có gì để xét.
- Visa đó đang mở nhận hồ sơ mới không? Tự kiểm trên trang của visa ở immi.homeaffairs.gov.au; trang của visa đã đóng ghi rõ.
- Người tư vấn có số đăng ký OMARA hoặc là luật sư hành nghề ở Úc không? Tự tra số đó.
- Khoản tiền bạn trả đi đâu: lệ phí chính phủ, phí dịch vụ hay khoản "đầu tư"? Khoản đầu tư vào dự án do chính bên tư vấn giới thiệu cần được xem như một quyết định đầu tư riêng, có rủi ro mất vốn.
- Có cam kết "bao đậu" hay hoàn tiền vô điều kiện không? Không ai kiểm soát được quyết định của Bộ Nội vụ Úc.
- Kế hoạch có yêu cầu bạn ký giấy tờ không phản ánh đúng thực tế (hợp đồng lao động ảo, xác nhận doanh thu dựng lại)? Đó là con đường dẫn tới từ chối và cấm visa.
Sáu câu này cũng dùng được cho mọi chương trình đầu tư định cư ở nước khác. Người bán dịch vụ đàng hoàng trả lời được cả sáu mà không khó chịu.
Câu hỏi thường gặp
Diện 188A còn nộp được không?
Không với hồ sơ mới. Chương trình Business Innovation and Investment, gồm 188A, đã đóng nhận hồ sơ mới trong năm 2024. Hồ sơ đã nộp trước đó vẫn được xét theo quy định cũ, và người đang giữ 188A vẫn có đường lên 888A.
Đã có 188A nhưng kinh doanh ở Úc không đạt doanh thu thì làm sao?
Cần xem điều kiện 888A áp dụng cho visa của bạn, khả năng gia hạn 188 nếu còn, và các diện khác như tay nghề hay gia đình. Tình huống này nên được người có đăng ký OMARA hoặc luật sư xem sớm, trước khi visa còn quá ít thời gian.
National Innovation Visa có phải là bản mới của 188 không?
Không hẳn. NIV là visa thường trú cho người có thành tích xuất sắc được quốc tế công nhận, cần đề cử của người hoặc tổ chức uy tín ở Úc. Nó không đặt mức vốn hay doanh thu tối thiểu như 188 và không dành cho người chỉ có tiền.
Mua một doanh nghiệp ở Úc có được visa không?
Việc mua doanh nghiệp tự nó không đem lại visa. Sau khi diện 188 đóng, không còn luồng nào cấp visa chỉ vì mua hay lập doanh nghiệp. Doanh nghiệp có thể trở thành nhà bảo lãnh lao động nếu đủ điều kiện, nhưng bảo lãnh chính chủ bị xét rất kỹ.
Có nên đi New Zealand thay Úc vì diện kinh doanh?
New Zealand có các diện đầu tư và doanh nhân riêng, điều kiện và rủi ro khác Úc, chính sách cũng thay đổi trong những năm 2023 đến 2025. Thường trú New Zealand không đồng nghĩa với quyền sống ở Úc. So sánh từng diện trên immigration.govt.nz trước khi quyết.
Người tư vấn nói vẫn còn "suất đặc biệt" diện kinh doanh Úc, có tin được không?
Hỏi ngay mã visa và tự kiểm trạng thái trên trang Bộ Nội vụ Úc. Visa đã đóng không có suất đặc biệt nào cho người mới. Hồ sơ đang dở của người khác cũng không chuyển nhượng được.