Manitoba nhận doanh nhân qua Luồng nhà đầu tư kinh doanh (Business Investor Stream) của Chương trình đề cử tỉnh bang Manitoba (MPNP). Luồng này có hai hướng: hướng doanh nhân cho người lập hoặc mua doanh nghiệp, và hướng nhà đầu tư nông nghiệp cho người mua và điều hành trang trại. Cả hai đều theo mô hình "sang trước bằng giấy phép tạm, điều hành đạt cam kết, rồi mới được đề cử thường trú".
Manitoba khác vài tỉnh khác ở chỗ coi trọng việc bạn đã tìm hiểu tỉnh tận nơi: chuyến khảo sát thực tế từng là yêu cầu then chốt và vẫn được tính nặng trong cách đánh giá. Tỉnh cũng khuyến khích doanh nghiệp đặt ngoài vùng thủ phủ Winnipeg. Ngưỡng tài sản ròng, vốn đầu tư, số việc làm và điểm mời thay đổi theo giai đoạn, nên cần tra trên trang chính thức của chương trình (immigratemanitoba.com) trước khi nộp.
Manitoba tìm doanh nhân để làm gì
Manitoba có thủ phủ Winnipeg chiếm phần lớn dân số tỉnh, phần còn lại là thị trấn nông nghiệp và cộng đồng nhỏ. Tỉnh dùng chương trình đề cử để đưa người và vốn tới nơi cần: thay chủ doanh nghiệp sắp nghỉ hưu, mở dịch vụ còn thiếu ở thị trấn, đầu tư vào nông nghiệp và chế biến. Hiểu mục tiêu này giúp bạn đọc đúng điều kiện: tỉnh cần người điều hành doanh nghiệp lâu dài, tạo việc làm cho dân địa phương, chứ không cần một khoản tiền đi qua.
Manitoba cũng là tỉnh có lịch sử dùng đề cử tỉnh bang từ sớm và có cộng đồng nhập cư đa dạng ở Winnipeg. Với người Việt, điều đó có nghĩa là ở thủ phủ có sẵn dịch vụ, chợ châu Á, trường học quen với học sinh nhập cư; còn ở thị trấn nhỏ, bạn có thể là gia đình Việt duy nhất. Lựa chọn vị trí doanh nghiệp vì thế là lựa chọn cả cuộc sống của gia đình, không chỉ là chuyện điểm số.
Một điểm hay bị bỏ qua: tỉnh đánh giá cả khả năng thích nghi, như từng sống, học, làm việc hoặc có người thân ở Manitoba. Những yếu tố này không thay được năng lực kinh doanh, nhưng giải thích vì sao bạn chọn Manitoba thay vì tỉnh khác, câu hỏi gần như chắc chắn xuất hiện khi phỏng vấn.
Hai hướng trong luồng nhà đầu tư kinh doanh
Bảng so sánh ở mức nguyên lý. Con số cụ thể của từng hướng được công bố trên trang chương trình và đã đổi qua các năm.
| Tiêu chí | Hướng doanh nhân | Hướng nhà đầu tư nông nghiệp |
|---|---|---|
| Người phù hợp | Chủ hoặc quản lý cấp cao doanh nghiệp có kinh nghiệm | Người có kinh nghiệm điều hành trang trại thương mại |
| Việc phải làm ở Manitoba | Lập mới hoặc mua lại doanh nghiệp, điều hành trực tiếp | Mua và điều hành trang trại ở vùng nông thôn |
| Tài sản ròng, vốn | Có ngưỡng tối thiểu, thường phân biệt trong và ngoài vùng Winnipeg | Có ngưỡng riêng, gắn với quy mô trang trại |
| Chuyến khảo sát | Được coi trọng, phải có kế hoạch gặp gỡ thật | Được coi trọng, để đánh giá trang trại và vùng |
| Cam kết chính | Đầu tư đủ, tạo việc làm, sống tại tỉnh | Đầu tư vào trang trại, điều hành thật, sống tại tỉnh |
| Đường lên thường trú | Báo cáo đạt cam kết, nhận đề cử, nộp IRCC | Theo quy định của hướng, kiểm trên trang chương trình |
Phần lớn hồ sơ người Việt thuộc hướng doanh nhân. Hướng nông nghiệp chỉ đáng cân nhắc khi gia đình có kinh nghiệm trang trại cơ giới hoá thật và có người sẵn sàng sống ở vùng nông thôn quanh năm.
Chuyến khảo sát: vì sao nó không phải chuyến du lịch
Chuyến khảo sát Manitoba là chuyến đi để bạn kiểm tra ý tưởng kinh doanh tại chỗ: gặp cơ quan phát triển kinh tế địa phương, ngân hàng, kế toán, người môi giới doanh nghiệp, chủ cho thuê mặt bằng, và nhìn tận mắt khách hàng tiềm năng. Tỉnh muốn thấy bạn đã làm việc này một cách nghiêm túc, nên chuyến đi cần có lịch hẹn, ghi chép, và kết quả phản ánh vào kế hoạch kinh doanh.
Một chuyến khảo sát tốt thường trả lời được những câu cụ thể: tiền thuê mặt bằng trên tuyến phố bạn chọn khoảng bao nhiêu, đối thủ gần nhất cách bao xa, có người địa phương nào sẵn sàng làm việc với mức lương bạn dự trù không, và doanh nghiệp bạn định mua có số liệu khớp với lời người bán không. Nếu sau chuyến đi kế hoạch vẫn y nguyên như trước khi đi, người xét hồ sơ sẽ nghi ngờ bạn chưa thật sự tìm hiểu.
Về thủ tục, bạn cần thị thực tạm trú Canada để đi khảo sát; mục đích chuyến đi phải khai đúng là tìm hiểu cơ hội kinh doanh. Không dùng chuyến đi để làm việc có thu nhập hay ký hợp đồng thuê người. Giữ lại vé, hoá đơn, danh sách người đã gặp, vì đây là bằng chứng nộp kèm hồ sơ. Yêu cầu về thời lượng và thời điểm của chuyến khảo sát được ghi trong hướng dẫn chương trình; kiểm lại trước khi đặt vé.
Hiểu lầm hay gặp và thực tế
Hiểu lầm: "Manitoba dễ hơn vì ít người nộp". Thực tế: tỉnh mời theo điểm và theo nhu cầu của mình trong từng đợt, có lúc mời rất ít hồ sơ doanh nhân. Dễ hay khó tuỳ hồ sơ của bạn có khớp ưu tiên của tỉnh hay không, không tuỳ số người nộp.
Hiểu lầm: "Cứ đặt cọc là sẽ có thường trú". Thực tế: các khoản đặt cọc, nếu có trong từng giai đoạn, chỉ là công cụ bảo đảm bạn thực hiện cam kết. Thứ quyết định đề cử là kết quả kinh doanh và việc bạn sống tại tỉnh.
Hiểu lầm: "Mua lại tiệm của người Việt khác là an toàn". Thực tế: doanh nghiệp đã được người khác dùng cho mục đích nhập cư có thể không được chấp nhận lại, hoặc có số liệu được làm đẹp để bán. Cần thẩm định độc lập và đọc điều kiện mua lại của tỉnh.
Hiểu lầm: "Ở Winnipeg là tốt nhất". Thực tế: Winnipeg tiện cho gia đình, nhưng tỉnh thường khuyến khích doanh nghiệp ngoài thủ phủ và ngưỡng vốn có thể khác giữa hai khu vực. Cân nhắc cả hai phương án với số liệu thật.
Hiểu lầm: "Tiếng Anh không quan trọng vì đã có vốn". Thực tế: ngôn ngữ là điều kiện hoặc là mục điểm, và quan trọng hơn là bạn phải tự điều hành hằng ngày. Doanh nghiệp phụ thuộc hoàn toàn vào phiên dịch thì rủi ro rất cao.
Chọn ngành và vị trí ở Manitoba: đọc nhu cầu của từng nơi
Người xét hồ sơ Manitoba hay hỏi một câu đơn giản: doanh nghiệp này giải quyết nhu cầu gì của cộng đồng nơi nó đặt chân. Ở Winnipeg, thị trường lớn hơn nhưng cạnh tranh cũng dày; nhiều ngành dịch vụ quen thuộc với người Việt như quán phở, tiệm làm móng, cửa hàng tạp hoá châu Á đã có mặt. Ở thị trấn nhỏ, có khi cả vùng thiếu một tiệm sửa xe, một cơ sở giặt là, một nhà hàng mở cửa buổi tối, nhưng tổng số khách hàng lại giới hạn.
Cách đọc nhu cầu thực tế là kết hợp ba nguồn. Nguồn thứ nhất là cơ quan phát triển kinh tế của thành phố hoặc vùng, thường có thông tin về doanh nghiệp đang cần người kế nghiệp, dịch vụ còn thiếu, chương trình hỗ trợ. Nguồn thứ hai là ngân hàng và kế toán địa phương, những người biết loại doanh nghiệp nào sống được ở đó. Nguồn thứ ba là chính bạn, đếm khách đi qua, ngồi ở quán của đối thủ, hỏi người dân.
Ví dụ giả định: hai vợ chồng từng điều hành một tiệm bánh ở Cần Thơ cân nhắc mở tiệm bánh ở một thị trấn cách Winnipeg vài giờ lái xe. Khảo sát cho thấy thị trấn có một tiệm bánh sắp đóng vì chủ nghỉ hưu, mặt bằng có sẵn lò, khách quen là công nhân nhà máy chế biến gần đó. Phương án mua lại tiệm có sẵn với số liệu bán hàng kiểm chứng được, thêm vài món châu Á, thuyết phục hơn nhiều so với mở mới một quán phở ở trung tâm Winnipeg. Dù chọn phương án nào, số liệu trong kế hoạch phải đến từ khảo sát thật, không lấy từ mẫu.
Quy trình hồ sơ theo thứ tự
Thứ tự khái quát của luồng nhà đầu tư kinh doanh. Thời gian mỗi bước tuỳ khối lượng hồ sơ và từng giai đoạn.
- Tự đánh giá theo bảng điểm và ngưỡng hiện hành; chuẩn bị bài thi ngoại ngữ nếu cần.
- Thực hiện chuyến khảo sát Manitoba, điều chỉnh ý tưởng kinh doanh theo những gì thấy tại chỗ.
- Nộp hồ sơ bày tỏ nguyện vọng; chờ thư mời theo đợt.
- Nộp hồ sơ đầy đủ: kế hoạch kinh doanh, bằng chứng kinh nghiệm, báo cáo tài sản ròng và nguồn gốc, giấy tờ cá nhân.
- Phỏng vấn với cán bộ chương trình; ký thoả thuận thực hiện kinh doanh, các khoản bảo đảm nếu tỉnh yêu cầu ở giai đoạn đó.
- Nhận thư hỗ trợ, xin giấy phép lao động liên bang, sang Manitoba lập hoặc mua doanh nghiệp.
- Điều hành trong thời hạn quy định, nộp báo cáo; đạt cam kết thì nhận đề cử và nộp hồ sơ thường trú lên IRCC.
Thời hạn để bạn sang Manitoba và bắt đầu kinh doanh sau khi ký thoả thuận là có giới hạn. Đừng ký khi việc chuyển tiền hoặc bán tài sản ở Việt Nam chưa xong, vì chậm trễ ở Việt Nam không phải lý do để tỉnh gia hạn.
Tiền từ Việt Nam sang Manitoba: chuẩn bị sớm
Khoản đầu tư phải đi từ tài khoản của bạn ở Việt Nam sang tài khoản ở Canada theo đường hợp pháp, có chứng từ. Chuyển tiền ra nước ngoài để đầu tư hoặc định cư phải theo quy định quản lý ngoại hối của Việt Nam; thủ tục cụ thể tuỳ mục đích chuyển và hồ sơ ngân hàng yêu cầu. Hỏi ngân hàng thương mại nơi bạn có tài khoản về hồ sơ cần có ngay từ khi bắt đầu, vì đây thường là bước làm chậm cả kế hoạch.
Phía Manitoba sẽ xem tiền vào doanh nghiệp từ đâu và có trùng với tài sản ròng đã khai không. Nếu bạn bán đất để lấy tiền, giữ hợp đồng công chứng, biên lai nộp thuế thu nhập từ chuyển nhượng, sao kê nhận tiền. Nếu dùng tiền tích luỹ từ doanh nghiệp, giữ báo cáo tài chính, quyết định chia lợi nhuận, chứng từ thuế. Tiền vay có thể được dùng trong một số trường hợp nhưng thường không tính vào tài sản ròng.
Một sai lầm hay gặp là chuyển tiền qua người quen hoặc qua dịch vụ không chính thức cho nhanh. Ngoài rủi ro pháp lý ở Việt Nam, khoản tiền đó gần như không chứng minh được nguồn gốc với tỉnh và với ngân hàng Canada. Ngân hàng Canada cũng có nghĩa vụ hỏi về nguồn tiền lớn; tài khoản bị giữ lại để kiểm tra có thể làm lỡ hạn đầu tư.
Câu hỏi thường gặp
Diện doanh nhân Manitoba có yêu cầu tiếng Anh không?
Có yêu cầu hoặc tính điểm ngôn ngữ, với mức cụ thể theo hướng dẫn chương trình ở từng giai đoạn. Ngay cả khi mức tối thiểu thấp, bạn vẫn cần tiếng Anh đủ để điều hành, làm việc với ngân hàng và nhân viên. Kiểm mức hiện hành trên trang chương trình MPNP.
Có bắt buộc đi khảo sát Manitoba trước khi nộp không?
Chuyến khảo sát từng là điều kiện then chốt của luồng này và vẫn được coi trọng trong cách tỉnh đánh giá. Yêu cầu chính xác về việc bắt buộc, thời lượng và thời điểm có thể thay đổi, nên đọc hướng dẫn hiện hành trước khi lên lịch đi.
Mất bao lâu từ lúc nộp đến khi có thẻ thường trú?
Thường nhiều năm, gồm thời gian chờ thư mời, xét hồ sơ, giai đoạn điều hành bằng giấy phép lao động và thời gian IRCC xét thường trú. Thời gian xử lý từng bước thay đổi; tra số liệu mới trên trang chương trình và canada.ca, không tin cam kết thời gian cố định.
Có thể góp vốn chung với người khác để đủ ngưỡng không?
Nhiều chương trình cho phép đồng sở hữu với điều kiện mỗi người đáp ứng phần sở hữu và vai trò quản lý theo quy định. Góp chung để từng người vượt ngưỡng tối thiểu mà không ai thật sự điều hành sẽ không đạt yêu cầu. Đọc kỹ quy định về đồng sở hữu.
Con cái đi theo có được học phổ thông ở Manitoba không?
Con của người có giấy phép lao động thường được đi học, nhưng giấy tờ cần có và việc có phải trả học phí hay không tuỳ quy định của tỉnh và học khu. Hỏi học khu nơi bạn định sống và kiểm trên canada.ca về giấy phép học tập cho con.
Nếu không đạt cam kết thì có được gia hạn giấy phép lao động không?
Gia hạn tuỳ trường hợp và cần thư hỗ trợ tiếp tục của tỉnh. Nếu tỉnh kết luận bạn không đạt và không hỗ trợ nữa, giấy phép hết hạn thì bạn phải đổi sang tình trạng hợp lệ khác hoặc rời Canada. Liên hệ tỉnh sớm khi thấy kết quả lệch kế hoạch.