New Brunswick nhận doanh nhân qua luồng doanh nhân của Chương trình đề cử tỉnh bang New Brunswick (NBPNP). Mô hình giống các tỉnh Đại Tây Dương khác: bạn thường phải đi khảo sát tỉnh, nộp hồ sơ bày tỏ nguyện vọng, được mời, nộp hồ sơ đầy đủ, phỏng vấn, đặt khoản ký quỹ, ký thoả thuận thực hiện, sang bằng giấy phép lao động, điều hành doanh nghiệp đạt cam kết rồi mới được đề cử thường trú.
Điểm riêng của New Brunswick là tỉnh song ngữ chính thức duy nhất của Canada: tiếng Anh và tiếng Pháp đều là ngôn ngữ chính thức, và tỉnh có chủ trương thu hút người nói tiếng Pháp. Với doanh nhân Việt, đây vừa là cơ hội nếu gia đình có người biết tiếng Pháp, vừa là điều cần chuẩn bị nếu chọn kinh doanh ở vùng nói tiếng Pháp. Ngưỡng tài sản ròng, vốn đầu tư, ký quỹ và trạng thái nhận hồ sơ phải tra trên trang chính thức của tỉnh (welcomenb.ca) tại thời điểm nộp.
New Brunswick trong bức tranh Đại Tây Dương
New Brunswick nằm giữa Quebec, Nova Scotia và bang Maine của Mỹ, có ba thành phố chính là Moncton, Saint John và thủ phủ Fredericton. Moncton là trung tâm vận tải và dịch vụ, có cộng đồng nói tiếng Pháp lớn. Saint John là thành phố cảng công nghiệp. Fredericton nhỏ hơn, có trường đại học và cơ quan chính quyền. Phần lớn diện tích còn lại là rừng, thị trấn nhỏ và vùng ven biển với nghề cá.
Như các tỉnh Đại Tây Dương khác, New Brunswick đối mặt với dân số già và thiếu người kế nghiệp doanh nghiệp. Tỉnh dùng diện doanh nhân để đưa vào người có vốn và kinh nghiệm, mở doanh nghiệp mới hoặc tiếp quản doanh nghiệp đang cần chủ mới. Điều này giải thích vì sao tỉnh coi trọng chuyến khảo sát, việc tạo việc làm cho người địa phương và cam kết sống lâu dài.
Với người Việt, chi phí nhà ở và mặt bằng ở New Brunswick thấp hơn nhiều so với Toronto hay Vancouver, giúp vốn đi xa hơn. Bù lại, thị trường nhỏ, cộng đồng người Việt ít, và mùa đông dài. Câu hỏi then chốt không phải "tỉnh nào dễ" mà là gia đình có thật sự sống được ở đây nhiều năm không, vì cả giai đoạn tạm trú và cam kết sau đó đều đòi điều này.
Những gì tỉnh xem xét khi chấm hồ sơ doanh nhân
Tiêu chí cụ thể và cách cho điểm thay đổi theo từng giai đoạn của chương trình. Danh sách dưới là những yếu tố thường có mặt, để bạn tự soi:
- Kinh nghiệm kinh doanh: số năm làm chủ hoặc quản lý cấp cao, quy mô doanh nghiệp, tỷ lệ sở hữu, có chứng từ.
- Tài sản ròng và vốn đầu tư: mức tối thiểu theo quy định, nguồn gốc hợp pháp, xác minh bởi bên thứ ba được tỉnh chấp nhận.
- Ngôn ngữ: tiếng Anh hoặc tiếng Pháp ở mức tỉnh đặt ra; năng lực ở cả hai ngôn ngữ thường có lợi thế.
- Tuổi và học vấn: thường là mục cho điểm, không phải điều kiện loại trừ duy nhất.
- Khả năng thích nghi: từng học, làm việc, có người thân, hoặc đã khảo sát tỉnh.
- Ý tưởng kinh doanh: ngành, vị trí, số việc làm, mức độ phù hợp với ưu tiên kinh tế của tỉnh, đặc biệt doanh nghiệp đặt ngoài các thành phố chính.
Tự chấm thử theo bảng điểm hiện hành trước khi nộp hồ sơ bày tỏ nguyện vọng. Nếu điểm thấp ở phần ngôn ngữ, đầu tư vài tháng học và thi lại thường hiệu quả hơn tăng con số đầu tư lên mức bạn không chắc thực hiện được.
Chuyến khảo sát New Brunswick làm gì để có giá trị
Chuyến khảo sát là phần mà nhiều người coi như thủ tục. Với New Brunswick, nó là cơ sở để tỉnh tin rằng bạn hiểu nơi mình sắp sống và kinh doanh. Một chuyến có giá trị thường có lịch hẹn trước với cơ quan phát triển kinh tế, ngân hàng, kế toán, người môi giới doanh nghiệp, chủ cho thuê mặt bằng ở đúng thành phố bạn nhắm tới. Bạn ghi chép lại giá thuê, đối thủ, nhu cầu nhân lực, và điều chỉnh ý tưởng theo những gì thấy.
Với người Việt, chuyến đi còn có mục đích thực tế: xem trường học cho con, khu nhà ở, cửa hàng thực phẩm châu Á, khoảng cách tới sân bay. Gia đình nên đi cùng nếu có thể, vì người quyết định sống ở đâu không chỉ là người nộp chính. Đi vào mùa thu hoặc đầu đông cho bạn cảm nhận gần với thực tế hơn đi giữa mùa hè.
Về thủ tục, bạn cần thị thực tạm trú Canada, khai đúng mục đích là tìm hiểu cơ hội kinh doanh. Không ký hợp đồng thuê người hay bắt đầu hoạt động kinh doanh trong chuyến đi. Lưu lại vé máy bay, hoá đơn khách sạn, danh sách người đã gặp, nội dung buổi gặp; đây là bằng chứng tỉnh có thể yêu cầu. Thời lượng tối thiểu và thời điểm chuyến đi so với ngày nộp hồ sơ được quy định trong hướng dẫn chương trình.
Vùng nói tiếng Anh hay tiếng Pháp: chọn vị trí theo năng lực ngôn ngữ
New Brunswick có vùng chủ yếu nói tiếng Anh, vùng chủ yếu nói tiếng Pháp và vùng song ngữ. Bảng dưới giúp bạn cân nhắc ở mức nguyên lý.
| Khía cạnh | Vùng chủ yếu tiếng Anh | Vùng chủ yếu tiếng Pháp | Vùng song ngữ |
|---|---|---|---|
| Khách hàng | Giao dịch bằng tiếng Anh | Nhiều khách ưu tiên tiếng Pháp | Cần phục vụ được cả hai |
| Tuyển người | Dễ với người chỉ nói tiếng Anh | Cần quản lý được nhân viên nói tiếng Pháp | Lợi thế nếu bạn hoặc quản lý biết hai thứ tiếng |
| Trường cho con | Hệ trường tiếng Anh, có lớp hoà nhập tiếng Pháp | Hệ trường tiếng Pháp | Có cả hai hệ |
| Hợp với ai | Người chỉ mạnh tiếng Anh | Gia đình có người thạo tiếng Pháp | Người muốn linh hoạt |
Việc biết tiếng Pháp có thể là lợi thế trong cách tỉnh đánh giá, nhưng đừng chọn vùng nói tiếng Pháp chỉ để lấy điểm nếu bạn không điều hành được doanh nghiệp bằng ngôn ngữ đó. Khách hàng và nhân viên mới là người quyết định doanh nghiệp sống hay chết.
Lộ trình từ hồ sơ bày tỏ nguyện vọng đến đề cử
Thứ tự khái quát; tên bước và thời hạn có thể đổi theo hướng dẫn hiện hành của tỉnh.
- Tự đánh giá theo điều kiện tối thiểu; thi ngôn ngữ; chuẩn bị giấy tờ kinh doanh và tài sản.
- Thực hiện chuyến khảo sát theo yêu cầu của tỉnh.
- Nộp hồ sơ bày tỏ nguyện vọng; chờ đợt mời.
- Được mời: nộp hồ sơ đầy đủ với kế hoạch kinh doanh và báo cáo xác minh tài sản ròng.
- Phỏng vấn; nếu chấp thuận, nộp khoản ký quỹ, ký thoả thuận thực hiện.
- Xin giấy phép lao động với thư hỗ trợ của tỉnh; sang New Brunswick, lập hoặc tiếp quản doanh nghiệp.
- Điều hành theo thoả thuận trong khoảng thời gian tối thiểu tỉnh quy định; nộp yêu cầu đề cử kèm chứng từ.
- Nhận đề cử, nộp thường trú lên IRCC; ký quỹ được hoàn theo điều kiện thoả thuận.
Tỉnh có thể đến kiểm tra doanh nghiệp tại chỗ trước khi đề cử. Sổ sách sạch, tài khoản ngân hàng riêng cho doanh nghiệp, bảng lương hợp lệ và bằng chứng gia đình sống tại tỉnh là bộ hồ sơ bạn nên xây dần từ tháng đầu, không phải dựng lại vào phút chót.
Những câu nên hỏi trước khi chọn New Brunswick
Doanh nghiệp này có bán được ở thị trường nhỏ không? Tính quy mô khách hàng của thành phố bạn chọn, không phải của cả Canada. Nếu doanh nghiệp cần thị trường lớn, xem nó có bán ra ngoài tỉnh hoặc sang Mỹ được không.
Ai trong gia đình sẽ sống ở đây lâu dài? Nếu vợ hoặc chồng và con muốn sống ở Toronto, kế hoạch đặt doanh nghiệp ở Moncton sẽ tạo căng thẳng về sau và mâu thuẫn với cam kết sống tại tỉnh.
Vốn còn lại sau khi đầu tư và ký quỹ có đủ sống hai năm không? Doanh nghiệp mới thường chưa trả nổi lương cho chủ trong năm đầu. Tính riêng chi phí sống, không gộp vào vốn kinh doanh.
Có đường thay thế nào nếu diện doanh nhân không thành? Ví dụ vợ hoặc chồng có nghề thuộc diện tay nghề tỉnh cần, hoặc con có thể du học. Biết trước đường lui giúp gia đình bình tĩnh hơn khi gặp khó.
Ai là người đại diện hồ sơ của bạn? Nếu thuê, kiểm họ có giấy phép hành nghề di trú tại Canada. Người hứa "chắc chắn được đề cử" là dấu hiệu đáng ngờ.
Ký quỹ và thoả thuận thực hiện: đọc kỹ những điều khoản nào
Thoả thuận thực hiện của New Brunswick là văn bản bạn sẽ bị chấm theo đó trong suốt giai đoạn tạm trú. Trước khi ký, đọc kỹ ít nhất năm nhóm điều khoản: mức đầu tư và loại chi phí nào được tính là đầu tư hợp lệ; số việc làm toàn thời gian cho công dân hoặc thường trú nhân, cách tính và thời gian phải duy trì; vai trò quản lý trực tiếp của bạn; khoảng thời gian tối thiểu phải điều hành trước khi xin đề cử; và điều kiện hoàn hoặc giữ lại khoản ký quỹ.
Các khoản thường gây tranh cãi khi quyết toán là tiền mua xe dùng chung cho gia đình, tiền thuê nhà ở ghi là văn phòng, lương trả cho người thân, và tài sản mua từ bên có quan hệ với bạn với giá không theo thị trường. Những khoản này thường không được tính, hoặc bị xem xét kỹ. Nếu kế hoạch của bạn dựa vào chúng để đủ mức đầu tư, cần điều chỉnh kế hoạch trước khi ký chứ không phải sau.
Ví dụ giả định: một chủ cửa hàng điện máy ở Hải Phòng ký thoả thuận mở cửa hàng sửa chữa và bán thiết bị gia dụng ở Saint John, cam kết đầu tư một mức vốn và tạo hai việc làm. Năm đầu, ông mua một xe bán tải đứng tên công ty nhưng dùng cả cho gia đình, và thuê con trai làm nhân viên bán hàng. Khi quyết toán, phần xe có thể chỉ được tính một phần, còn vị trí của con trai không được tính là việc làm cho người địa phương theo cách tỉnh định nghĩa. Ông phải tuyển thêm người và bổ sung đầu tư để đạt cam kết, kéo dài thời gian chờ đề cử.
Sống ở Moncton, Saint John hay Fredericton
Ba thành phố chính của New Brunswick có tính cách khác nhau, và chọn nơi đặt doanh nghiệp cũng là chọn nhịp sống của gia đình. Moncton có vị trí trung tâm vùng Đại Tây Dương, nhiều hoạt động vận tải, bán lẻ và dịch vụ, cộng đồng song ngữ đông. Saint John gắn với cảng, công nghiệp và lịch sử lâu đời, giá nhà thường mềm hơn. Fredericton nhỏ, yên tĩnh, có trường đại học lớn của tỉnh và nhiều cơ quan chính quyền.
Cộng đồng người Việt ở cả ba nơi đều nhỏ so với các tỉnh lớn; một số gia đình sinh viên và người lao động tay nghề đến trong những năm gần đây. Thực phẩm châu Á có ở các siêu thị và cửa hàng nhỏ, nhưng lựa chọn hẹp. Người lớn tuổi đi theo có thể cảm thấy cô đơn hơn người trẻ, vì ít nơi sinh hoạt bằng tiếng Việt.
Điểm cộng là khoảng cách đi lại ngắn, giá nhà vừa phải so với mặt bằng Canada, trường công lập quy mô nhỏ nơi giáo viên biết rõ từng học sinh, và thiên nhiên gần ngay ngoài thành phố. Điểm trừ là ít chuyến bay quốc tế, mùa đông nhiều tuyết, và thị trường việc làm cho vợ hoặc chồng hẹp hơn. Gia đình nên cân nhắc cả những điểm này bên cạnh bài toán kinh doanh.
Câu hỏi thường gặp
Diện doanh nhân New Brunswick có bắt buộc biết tiếng Pháp không?
Không bắt buộc nếu bạn đạt yêu cầu tiếng Anh. Tiếng Pháp thường được coi là lợi thế trong cách đánh giá và hữu ích nếu kinh doanh ở vùng nói tiếng Pháp. Kiểm mức điểm tối thiểu cho từng ngôn ngữ trên trang chương trình hiện hành.
Có thể mua lại doanh nghiệp ở New Brunswick thay vì mở mới không?
Thường được, với điều kiện của tỉnh về loại doanh nghiệp, tỷ lệ sở hữu, việc làm được giữ hoặc tạo thêm. Một số trường hợp mua lại có thể bị loại nếu doanh nghiệp từng được dùng cho hồ sơ nhập cư trước đó. Thẩm định độc lập trước khi đặt cọc.
Ký quỹ của New Brunswick có giống phí hồ sơ không?
Không. Ký quỹ là khoản bảo đảm bạn thực hiện cam kết, được hoàn lại theo điều kiện trong thoả thuận khi bạn đạt yêu cầu. Phí hồ sơ là khoản riêng, không hoàn. Đọc kỹ điều kiện mất ký quỹ trước khi ký.
Đang du học ở New Brunswick có diện doanh nhân riêng không?
Tỉnh từng có luồng dành cho người tốt nghiệp từ trường trong tỉnh muốn khởi nghiệp và điều hành doanh nghiệp ở đó. Điều kiện về thời gian điều hành, tỷ lệ sở hữu và giấy phép sau tốt nghiệp được quy định riêng; kiểm trạng thái hiện hành trên trang tỉnh.
Mất bao lâu từ lúc nộp đến khi có thường trú?
Thường nhiều năm, gồm thời gian chờ mời, xét hồ sơ, giai đoạn điều hành bằng giấy phép lao động và thời gian IRCC xét thường trú. Thời gian xử lý của từng chặng thay đổi; tra trên trang tỉnh và canada.ca.
Nếu đã khảo sát mà không được mời thì có phải khảo sát lại không?
Tuỳ quy định về thời hạn hiệu lực của chuyến khảo sát so với ngày nộp hồ sơ. Nếu chuyến đi đã quá lâu, tỉnh có thể yêu cầu đi lại. Đọc hướng dẫn trước khi đặt vé để không lãng phí.