Alberta nhận doanh nhân qua các luồng thuộc Chương trình nhập cư lợi thế Alberta (AAIP). Luồng đáng chú ý nhất với người ở nước ngoài là luồng doanh nhân nông thôn: bạn lập hoặc mua doanh nghiệp ở một cộng đồng nông thôn đã đồng ý hỗ trợ, sang bằng giấy phép lao động, điều hành đạt cam kết rồi được đề cử thường trú. Bên cạnh đó có luồng cho người tốt nghiệp sau trung học ở Alberta muốn khởi nghiệp, luồng cho người tốt nghiệp từ trường nước ngoài được chọn, và luồng trang trại cho người có kinh nghiệm nông nghiệp.
Alberta không có thuế bán hàng cấp tỉnh, chi phí nhà ở thấp hơn Vancouver và Toronto, có hai thành phố lớn là Calgary và Edmonton. Nhưng luồng doanh nhân dành cho người ở nước ngoài lại hướng về vùng nông thôn, nơi tỉnh cần vốn và người kế nghiệp. Ngưỡng tài sản ròng, vốn đầu tư, việc làm, tên và trạng thái từng luồng có thể thay đổi; tra trên trang chính thức alberta.ca trước khi nộp.
Vì sao Alberta đẩy doanh nhân về vùng nông thôn
Calgary và Edmonton thu hút người nhập cư tự nhiên vì việc làm và cộng đồng. Các thị trấn nông thôn của Alberta thì ngược lại: dân số già, người trẻ đi lên thành phố, nhiều doanh nghiệp gia đình như tiệm sửa máy nông nghiệp, cửa hàng tạp hoá, nhà hàng duy nhất của thị trấn đứng trước nguy cơ đóng cửa khi chủ nghỉ hưu. Luồng doanh nhân nông thôn ra đời để nối người có vốn với những cộng đồng như vậy.
Cơ chế then chốt là cộng đồng phải đồng ý trước. Cộng đồng tham gia chương trình đánh giá ý tưởng kinh doanh của bạn, thường qua buổi gặp hoặc chuyến khảo sát, rồi mới cấp thư hỗ trợ. Không có thư này, bạn không đi tiếp được với tỉnh. Điều đó nghĩa là người quyết định đầu tiên không phải công chức ở thủ phủ mà là những người sẽ là hàng xóm, khách hàng của bạn.
Với người Việt quen sống ở đô thị lớn, đây là thay đổi lớn. Một thị trấn vài nghìn dân có thể cách Calgary hoặc Edmonton vài giờ lái xe, không có chợ châu Á, trường học quy mô nhỏ, mùa đông lạnh sâu. Đổi lại, chi phí mặt bằng thấp, ít cạnh tranh, và cộng đồng có động lực thật để giúp doanh nghiệp của bạn tồn tại vì họ cần nó.
Các luồng doanh nhân của AAIP ở mức nguyên lý
Tên gọi và điều kiện cụ thể đã đổi qua các năm; bảng giúp bạn định vị mình gần luồng nào trước khi đọc hướng dẫn chính thức.
| Luồng | Dành cho | Điều kiện đặc trưng | Ghi chú cho người Việt |
|---|---|---|---|
| Doanh nhân nông thôn | Người ở nước ngoài hoặc trong Canada có kinh nghiệm kinh doanh | Thư hỗ trợ của cộng đồng nông thôn tham gia; tài sản ròng và vốn theo ngưỡng | Luồng phù hợp nhất với chủ doanh nghiệp Việt |
| Doanh nhân tốt nghiệp ở Alberta | Người tốt nghiệp sau trung học ở Alberta đang có giấy phép sau tốt nghiệp | Lập hoặc mua doanh nghiệp, điều hành tại Alberta | Hợp với du học sinh muốn tự kinh doanh |
| Doanh nhân tốt nghiệp nước ngoài | Người tốt nghiệp từ trường nước ngoài được chương trình chấp nhận | Làm việc qua tổ chức được chỉ định, có yêu cầu riêng về kinh doanh khởi nghiệp | Phạm vi hẹp, kiểm kỹ danh sách trường |
| Trang trại | Người có kinh nghiệm điều hành trang trại thương mại | Mua hoặc thành lập trang trại ở Alberta, có kế hoạch được duyệt | Chỉ hợp với người có kinh nghiệm nông nghiệp quy mô lớn |
Nếu bạn đang ở Việt Nam và chưa từng học ở Alberta, gần như chắc chắn luồng để xem là doanh nhân nông thôn. Hai luồng dành cho người tốt nghiệp đòi bạn đã đi qua hệ thống giáo dục ở Alberta hoặc ở các trường nước ngoài nằm trong danh sách chấp nhận.
Các bước của luồng doanh nhân nông thôn
Thứ tự khái quát, dùng để định vị. Tỉnh có thể thay đổi cách nhận hồ sơ, thời hạn và tiêu chí chấm điểm.
- Tự đánh giá theo ngưỡng tài sản ròng, vốn đầu tư, kinh nghiệm, ngôn ngữ hiện hành.
- Chọn cộng đồng tham gia trong danh sách của tỉnh, nghiên cứu nhu cầu và ngành ưu tiên của từng nơi.
- Khảo sát và gặp cộng đồng, trình bày ý tưởng kinh doanh, nhận phản hồi.
- Nhận thư hỗ trợ của cộng đồng nếu được chấp thuận.
- Nộp hồ sơ bày tỏ nguyện vọng với tỉnh, chờ được mời.
- Nộp hồ sơ kinh doanh đầy đủ: kế hoạch kinh doanh, xác minh tài sản ròng, giấy tờ kinh nghiệm.
- Ký thoả thuận thực hiện, xin giấy phép lao động, sang Alberta lập hoặc mua doanh nghiệp.
- Điều hành, báo cáo kết quả, nhận đề cử, nộp thường trú lên IRCC.
Bước 3 và 4 là chỗ nhiều hồ sơ dừng lại. Cộng đồng có quyền từ chối, và họ thường từ chối ý tưởng không khớp nhu cầu hoặc người không cho thấy ý định sống thật. Đừng coi thư hỗ trợ là thủ tục có thể mua bằng dịch vụ.
Mua lại doanh nghiệp ở thị trấn Alberta: cơ hội và chỗ cần thẩm định
Mua lại doanh nghiệp có sẵn thường là phương án thực tế nhất ở vùng nông thôn Alberta: doanh nghiệp đã có khách, có mặt bằng, có nhân viên biết việc, và cộng đồng muốn giữ nó. Một số cộng đồng chủ động giới thiệu doanh nghiệp đang tìm người kế nghiệp. Tuy vậy, tỉnh thường có điều kiện riêng cho trường hợp mua lại, như người bán không có quan hệ thân thích với bạn, doanh nghiệp đã hoạt động liên tục một thời gian nhất định, và bạn phải duy trì hoặc mở rộng việc làm hiện có.
Thẩm định doanh nghiệp ở thị trấn nhỏ có những điểm riêng. Doanh thu có thể phụ thuộc vài khách hàng lớn như trang trại, công ty dầu khí, trường học. Nếu một khách hàng rời đi, doanh nghiệp lao đao. Nhân viên chủ chốt có thể là người thân của chủ cũ và sẽ nghỉ cùng chủ. Mặt bằng có thể cần sửa chữa lớn vì đã cũ. Thuê kế toán và luật sư địa phương xem sổ sách thuế, hợp đồng thuê, nghĩa vụ môi trường của mặt bằng trước khi ký.
Ví dụ giả định: hai vợ chồng từng điều hành một gara sửa ô tô ở Biên Hoà cân nhắc mua lại xưởng sửa xe và máy nông nghiệp duy nhất của một thị trấn phía bắc Alberta. Lợi thế: kinh nghiệm ngành khớp, cộng đồng cần dịch vụ, chủ cũ sẵn lòng ở lại hướng dẫn vài tháng. Điểm cần làm rõ: thợ cơ khí ở Alberta cần chứng chỉ nghề theo quy định của tỉnh, và người chồng phải có hướng chứng nhận tay nghề hoặc tuyển thợ có chứng chỉ để xưởng hoạt động hợp pháp.
Những chỗ hay vướng trong hồ sơ Alberta
Chọn cộng đồng theo khoảng cách tới Calgary. Cộng đồng gần thành phố lớn thường được nhiều người chọn, nên cạnh tranh hơn. Chọn theo ngành bạn giỏi và nhu cầu thật của cộng đồng có tỷ lệ thành công cao hơn.
Ngành cần giấy phép nghề. Sửa xe, điện, ống nước, chăm sóc sức khoẻ, ăn uống đều có giấy phép riêng. Kinh nghiệm ở Việt Nam không tự động được công nhận.
Thiếu vốn lưu động mùa đông. Nhiều doanh nghiệp nông thôn có doanh thu theo mùa vụ. Kế hoạch cần tính tháng thấp điểm.
Ngôn ngữ của cả gia đình. Ở thị trấn nhỏ hầu như mọi giao dịch đều bằng tiếng Anh, không có dịch vụ tiếng Việt. Người phối ngẫu không nói được tiếng Anh sẽ khó hỗ trợ việc kinh doanh.
Kỳ vọng chuyển lên thành phố sau khi có thường trú. Pháp lý cho phép, nhưng ý định này nếu lộ ra trong phỏng vấn sẽ làm hỏng thư hỗ trợ của cộng đồng ngay từ đầu.
Thuế và chi phí ở Alberta: điều nên biết khi lập ngân sách
Alberta là tỉnh duy nhất trong mười tỉnh không có thuế bán hàng cấp tỉnh; người mua chỉ chịu thuế hàng hoá và dịch vụ liên bang. Với doanh nghiệp bán lẻ, điều này làm giá bán cạnh tranh hơn so với tỉnh láng giềng. Thuế thu nhập cá nhân và doanh nghiệp của tỉnh cũng thường được nhắc là ở mức thấp trong Canada, nhưng biểu thuế thay đổi theo ngân sách hằng năm; kiểm với kế toán thay vì dựa vào bài viết cũ.
Chi phí không nằm trong thuế lại hay bị quên: sưởi ấm mùa đông cho nhà và mặt bằng, bảo hiểm xe khi phải lái xa, xe tải hoặc xe bốn bánh phù hợp đường tuyết, chi phí đi lại tới thành phố lớn để mua hàng, khám chuyên khoa. Ở thị trấn nhỏ, một số dịch vụ không có tại chỗ nên chi phí thời gian và đi lại cao hơn bạn tưởng.
Khi lập ngân sách cho hồ sơ, tách ba lớp: vốn đầu tư vào doanh nghiệp theo cam kết với tỉnh, vốn lưu động để doanh nghiệp chạy qua giai đoạn chưa có lãi, và chi phí sống của gia đình trong ít nhất hai năm. Ba lớp này không nên vay mượn lẫn nhau. Hồ sơ hỏng nhiều nhất không vì ý tưởng sai mà vì gia đình rút vốn doanh nghiệp để sống, rồi không còn đủ đầu tư theo thoả thuận.
Thoả thuận thực hiện và báo cáo kết quả ở Alberta
Sau khi được chấp thuận, bạn ký với tỉnh một thoả thuận ghi rõ những gì phải làm trong giai đoạn giấy phép lao động: số vốn đầu tư vào doanh nghiệp, loại hình và vị trí ở đúng cộng đồng đã cấp thư hỗ trợ, số việc làm toàn thời gian cho công dân hoặc thường trú nhân Canada, vai trò quản lý trực tiếp của bạn, và khoảng thời gian tối thiểu phải điều hành trước khi xin đề cử. Mọi con số trong thoả thuận thường bắt nguồn từ kế hoạch kinh doanh bạn đã nộp.
Khi báo cáo, tỉnh nhìn vào chứng từ chứ không nhìn vào lời kể: hợp đồng mua doanh nghiệp hoặc thuê mặt bằng, hoá đơn thiết bị, sao kê tài khoản doanh nghiệp, báo cáo tài chính, hồ sơ lương và khấu trừ nộp cho Cơ quan Thuế Canada, bằng chứng gia đình sống tại cộng đồng. Cộng đồng đã cấp thư hỗ trợ cũng có thể được hỏi ý kiến về việc doanh nghiệp có thật sự hoạt động và bạn có thật sự sống ở đó không.
Nếu kế hoạch phải thay đổi vì lý do kinh doanh, như đổi mặt bằng trong cùng cộng đồng, thêm dòng sản phẩm, đổi nhà cung cấp, hãy hỏi tỉnh về thủ tục sửa đổi trước khi làm. Thay đổi lớn như chuyển sang cộng đồng khác thường đòi thư hỗ trợ mới. Giữ liên lạc với người phụ trách phát triển kinh tế của cộng đồng suốt giai đoạn này; họ là đồng minh, không phải người giám sát.
Câu hỏi thường gặp
Có thể lập doanh nghiệp ở Calgary hoặc Edmonton theo diện doanh nhân Alberta không?
Luồng doanh nhân nông thôn đòi doanh nghiệp đặt ở cộng đồng nông thôn tham gia chương trình, không phải hai thành phố lớn. Luồng dành cho người tốt nghiệp ở Alberta có thể linh hoạt hơn về vị trí. Kiểm quy định cụ thể của từng luồng trên alberta.ca.
Thư hỗ trợ của cộng đồng có thời hạn không?
Thường có, và có thể chỉ có giá trị cho ý tưởng kinh doanh đã trình bày với cộng đồng đó. Nếu bạn đổi ý tưởng hoặc đổi cộng đồng, cần thư mới. Đọc kỹ điều kiện ghi trong thư và hướng dẫn chương trình.
Diện doanh nhân Alberta có đòi ký quỹ không?
Cơ chế bảo đảm của mỗi tỉnh khác nhau và có thể đổi theo thời gian. Một số tỉnh dùng ký quỹ, số khác dựa vào thoả thuận thực hiện và kiểm tra kết quả. Kiểm hướng dẫn hiện hành của AAIP để biết có khoản ký quỹ hay không.
Người đang làm việc ở Alberta bằng giấy phép lao động có chuyển sang luồng doanh nhân được không?
Có thể nếu đáp ứng điều kiện về kinh nghiệm kinh doanh, tài sản và tình trạng hợp pháp. Nhưng nếu đang có công việc phù hợp, các luồng lao động của AAIP thường đơn giản hơn. So sánh cả hai trước khi bỏ việc để kinh doanh.
Luồng trang trại có dành cho người trồng cây ăn trái ở Việt Nam không?
Về nguyên lý, luồng này đòi kinh nghiệm quản lý trang trại thương mại và kế hoạch phù hợp với điều kiện Alberta. Nông nghiệp Alberta chủ yếu là ngũ cốc, chăn nuôi bò trên diện tích lớn, mùa vụ ngắn. Kinh nghiệm cây ăn trái nhiệt đới khó chuyển sang trực tiếp.
Con cái có được học miễn phí trong giai đoạn giấy phép lao động ở Alberta không?
Quy định về học phí cho con của người có giấy phép lao động do tỉnh và hội đồng trường quyết định. Liên hệ hội đồng trường của cộng đồng bạn định sống để biết chính xác trước khi sang.