Con quá tuổi khi chờ là rủi ro lớn nhất của các hồ sơ định cư kéo dài, và mỗi nước xử lý khác nhau. Mỹ coi con là người dưới 21 tuổi chưa kết hôn, và dùng Đạo luật Bảo vệ Tình trạng Trẻ em (CSPA, năm 2002) để trừ bớt thời gian hồ sơ bị treo khi tính tuổi. Canada khoá tuổi con tại ngày hồ sơ đầy đủ được tiếp nhận, với mốc dưới 22 tuổi. Úc dùng định nghĩa con phụ thuộc gắn với tuổi và mức độ phụ thuộc. Hiểu sai những quy tắc này, gia đình có thể đi đủ mà để lại một người con.
Nếu con bạn sắp chạm mốc tuổi, có ba việc cần làm ngay: tính tuổi theo đúng quy tắc của diện đang chờ, kiểm tình trạng hôn nhân của con không thay đổi, và chuẩn bị một đường riêng cho con nếu phép tính cho kết quả xấu. Bài này đi qua từng nước, các tình huống hay gặp và danh sách việc phải làm khi mốc đang tới gần.
Mỗi nước định nghĩa "con" khác nhau
Định nghĩa dưới là khuôn chung với các diện phổ biến. Từng diện có thể có quy định riêng, cần kiểm trên uscis.gov, canada.ca và immi.homeaffairs.gov.au.
| Nước | Con đi kèm được tính là | Tuổi được xét vào lúc nào |
|---|---|---|
| Mỹ | Dưới 21 tuổi, chưa kết hôn | Diện không hạn ngạch: khoá khi nộp đơn bảo lãnh. Diện có hạn ngạch: tính theo công thức CSPA khi visa có sẵn |
| Canada | Dưới 22 tuổi và không có vợ chồng hoặc bạn đời; hoặc từ 22 trở lên nếu phụ thuộc tài chính từ trước 22 tuổi do tình trạng thể chất, tinh thần | Khoá tại ngày hồ sơ đầy đủ được tiếp nhận (lock-in date) |
| Úc | Dưới 18; hoặc 18 tới dưới 23 nếu còn phụ thuộc và chưa kết hôn, không có quan hệ chung sống; từ 23 trở lên chỉ khi mất khả năng lao động | Xét theo quy định từng diện, thường tại thời điểm nộp và cả khi quyết định |
| Quốc tịch đầu tư Caribe | Nhiều chương trình nhận con lớn hơn nếu còn đi học toàn thời gian, phụ thuộc tài chính | Theo quy định từng nước, đổi khá thường xuyên |
Chỗ khác nhau quan trọng nhất là thời điểm khoá tuổi. Canada khoá sớm và rõ ràng, nên gia đình chỉ cần nộp hồ sơ đầy đủ trước khi con tròn 22. Ở Mỹ, với các diện có hạn ngạch, tuổi chỉ được tính khi tới lượt visa, nhiều năm sau ngày nộp.
Mỹ: CSPA tính tuổi thế nào
Với diện vợ chồng, con, cha mẹ của công dân Mỹ (không hạn ngạch), tuổi của con được khoá tại ngày nộp đơn I-130. Con dưới 21 lúc nộp thì vẫn được coi là con dù khi phỏng vấn đã quá 21, miễn là chưa kết hôn.
Với các diện có hạn ngạch như F2A, F3, F4 và các diện việc làm, kể cả EB-5, tuổi CSPA được tính bằng: tuổi thật của con tại ngày visa trở nên có sẵn, trừ đi khoảng thời gian đơn bảo lãnh nằm chờ xét (từ ngày nộp đến ngày được chấp thuận). Nếu kết quả dưới 21, con vẫn đi kèm được, với điều kiện con phải "tìm cách nhận thường trú" trong vòng một năm kể từ khi visa có sẵn, thường là nộp hồ sơ lên cơ quan cấp visa hoặc nộp đơn điều chỉnh tình trạng.
Ví dụ giả định: đơn F4 được nộp khi con 12 tuổi, nằm chờ xét 2 năm rồi được chấp thuận. Mười năm sau ngày nộp, ngày ưu tiên tới lượt, con khi đó 22 tuổi. Tuổi CSPA bằng 22 trừ 2, tức 20: con vẫn được tính là con, nhưng phải nộp hồ sơ trong vòng một năm. Nếu đơn chỉ chờ xét 6 tháng, tuổi CSPA là 21 rưỡi và con không còn đi kèm được.
Câu hỏi "visa có sẵn từ ngày nào" phụ thuộc vào bảng Visa Bulletin và cách USCIS chọn bảng để áp dụng; USCIS đã đổi cách xác định mốc này năm 2023 và điều chỉnh lại năm 2025, áp theo ngày nộp hồ sơ. Đây là chi tiết quyết định kết quả nên phải kiểm chính sách hiện hành trên uscis.gov hoặc hỏi luật sư di trú Mỹ, không tự suy ra từ bài viết.
Mỹ: những chỗ CSPA không cứu được
Thứ nhất là con kết hôn. CSPA chỉ bảo vệ tuổi, không bảo vệ tình trạng hôn nhân. Con của thường trú nhân (diện F2A, F2B) kết hôn thì mất hẳn diện vì luật không có diện cho con đã kết hôn của thường trú nhân. Con đi kèm trong hồ sơ F4 kết hôn thì cũng không còn là con theo định nghĩa. Riêng con của công dân Mỹ, kết hôn thì chuyển sang diện F3 với thời gian chờ dài hơn.
Thứ hai là con quá tuổi trong hồ sơ F3, F4. Phán quyết của Toà án Tối cao Mỹ năm 2014 (vụ Scialabba kiện Cuellar de Osorio) xác định con đi kèm quá tuổi trong các diện này không được tự động chuyển sang một diện khác giữ nguyên ngày ưu tiên. Con khi đó phải chờ cha mẹ có thẻ xanh rồi được bảo lãnh lại từ đầu bằng diện F2B, với ngày ưu tiên mới.
Thứ ba là trễ hạn một năm. Nhiều gia đình tính đúng tuổi CSPA nhưng để quá một năm sau khi visa có sẵn mới nộp hồ sơ cho con, vì lo tài chính hay chờ con học xong. Ngoài một số trường hợp đặc biệt, quá hạn này là mất quyền được bảo vệ tuổi.
Ở diện EB-5, luật RIA 2022 có thêm các điều khoản liên quan tới tuổi của con trong một số tình huống hồ sơ bị ảnh hưởng bởi việc chương trình gián đoạn. Cách áp cụ thể cho từng hồ sơ cần hỏi luật sư di trú Mỹ.
Canada và Úc: quy tắc đơn giản hơn nhưng vẫn có bẫy
Canada khoá tuổi tại ngày hồ sơ đầy đủ được tiếp nhận. Với Express Entry, đó là ngày bạn nộp hồ sơ thường trú sau khi được mời, không phải ngày tạo hồ sơ trong hệ thống. Nếu con 21 tuổi rưỡi lúc bạn đang chờ thư mời, mỗi đợt mời trôi qua là một rủi ro. Với diện đề cử tỉnh bang, cần phân biệt đơn nộp lên tỉnh và đơn thường trú nộp lên liên bang. Con phải đáp ứng định nghĩa phụ thuộc ở ngày khoá tuổi, và ngoài tuổi còn phải không có vợ chồng hoặc bạn đời.
Úc dùng định nghĩa con phụ thuộc: dưới 18, hoặc từ 18 tới dưới 23 nếu chưa kết hôn, không có quan hệ chung sống và còn phụ thuộc vào cha mẹ. Con trên 23 chỉ được tính khi không thể tự lao động do tình trạng sức khoẻ. Vì nhiều diện Úc xét điều kiện cả lúc nộp lẫn lúc quyết định, con đang 22 tuổi có thể gặp rủi ro nếu hồ sơ xét lâu. Cách tính chính xác cho từng diện cần kiểm trên immi.homeaffairs.gov.au.
Bẫy chung ở cả hai nước là quan hệ chung sống: con đã sống chung với bạn đời một thời gian đủ để được coi là quan hệ chung sống thực tế có thể không còn là con phụ thuộc, dù chưa đăng ký kết hôn. Khai sai tình trạng này là khai gian, hậu quả nặng hơn nhiều so với việc con phải đi đường riêng.
Đường dự phòng cho con khi phép tính cho kết quả xấu
Khi biết trước con có thể quá tuổi, gia đình có thời gian chuẩn bị. Các đường hay dùng:
- Du học trước: con đi du học ở chính nước định cư, sau đó tự đi đường lao động hoặc tay nghề. Ở Canada, Úc, du học tạo kinh nghiệm và bằng cấp được cộng điểm; ở Mỹ, cần thêm một diện việc làm sau tốt nghiệp.
- Bảo lãnh lại sau khi cha mẹ có thẻ: ở Mỹ, thường trú nhân bảo lãnh con trên 21 độc thân diện F2B; khi cha mẹ nhập tịch, con độc thân chuyển sang F1. Thời gian chờ các diện này khá dài, nên nộp ngay khi đủ điều kiện để giữ ngày ưu tiên.
- Đường riêng theo năng lực: con có bằng cấp, tiếng Anh tốt có thể tự nộp diện tay nghề ở Canada, Úc, hoặc một nước khác.
- Chọn diện khác cho cả nhà: nếu con sắp quá tuổi mà hồ sơ gia đình còn xa, gia đình có thể cân nhắc diện khoá tuổi sớm hơn hoặc nhanh hơn, như diện tay nghề Canada với mốc dưới 22 khoá ngay khi nộp.
- Không đi đường tắt: kết hôn giả, khai lại tuổi hoặc giấu tình trạng chung sống để giữ con trong hồ sơ là gian dối và có thể làm hỏng hồ sơ của cả gia đình.
Việc cần làm khi con còn vài năm nữa chạm mốc
Danh sách dưới áp dụng cho gia đình đang chờ hồ sơ hoặc đang cân nhắc nộp.
- Ghi ngày sinh của từng con, ngày nộp đơn, ngày đơn được chấp thuận (nếu có) và ngày ưu tiên vào một bảng.
- Với hồ sơ Mỹ có hạn ngạch: theo dõi Visa Bulletin hằng tháng, tính tuổi CSPA dự kiến theo từng kịch bản tốc độ.
- Với Canada: tính ngày con tròn 22 và đặt mục tiêu nộp hồ sơ đầy đủ trước ngày đó ít nhất vài tháng.
- Nói chuyện thẳng với con về tình trạng hôn nhân và quan hệ chung sống trong giai đoạn chờ, vì đây là quyết định của con nhưng ảnh hưởng tới quyền đi kèm.
- Chuẩn bị đường dự phòng song song (du học, tiếng Anh, bằng cấp) chứ không đợi tới khi biết chắc kết quả xấu mới bắt đầu.
- Khi visa có sẵn, nộp hồ sơ cho con ngay, không để sát hạn một năm.
Mỹ: khi cha mẹ nhập tịch hoặc đổi diện giữa chừng
Trạng thái của người bảo lãnh thay đổi trong lúc chờ cũng làm thay đổi cách tính tuổi của con. Trường hợp hay gặp nhất là cha hoặc mẹ đang là thường trú nhân bảo lãnh con theo diện F2A, rồi nhập quốc tịch Mỹ trước khi hồ sơ tới lượt. Khi đó, con dưới 21 tuổi chưa kết hôn được chuyển sang diện thân nhân trực hệ của công dân, không còn hạn ngạch, và tuổi được tính tại ngày cha mẹ nhập tịch. Với con sắp chạm 21, việc cha mẹ nhập tịch sớm có thể là yếu tố cứu hồ sơ.
Với con trên 21 tuổi chưa kết hôn đang chờ diện F2B, khi cha mẹ nhập tịch, hồ sơ chuyển lên diện F1 giữ nguyên ngày ưu tiên. Luật có cơ chế cho người thụ hưởng chọn ở lại diện cũ nếu diện mới chờ lâu hơn, điều thường liên quan tới một số nước có hàng chờ đặc biệt; với người sinh ở Việt Nam, cần so ngày trên Visa Bulletin để biết diện nào nhanh hơn.
Ở chiều ngược lại, nếu đơn I-130 diện F2A được nộp nhưng cha mẹ chậm nhập tịch vì chưa đủ điều kiện, con vẫn ở diện có hạn ngạch và tuổi được tính theo công thức CSPA. Gia đình nên theo dõi cả hai mốc: ngày cha mẹ đủ điều kiện nhập tịch và ngày ưu tiên của con, rồi chọn thời điểm có lợi nhất. Các thủ tục này có nhiều chi tiết kỹ thuật, nên kiểm trên uscis.gov hoặc hỏi luật sư di trú Mỹ trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Con đã quá 21 tuổi khi phỏng vấn nhưng tuổi CSPA dưới 21 thì có được đi không?
Được, nếu con chưa kết hôn và đã tìm cách nhận thường trú trong vòng một năm kể từ khi visa có sẵn. Viên chức lãnh sự sẽ tự tính tuổi CSPA dựa trên giấy tờ hồ sơ. Gia đình nên mang theo bằng chứng các mốc thời gian quan trọng.
Con quá tuổi trong hồ sơ F4 thì có cách nào giữ ngày ưu tiên cũ không?
Theo phán quyết của Toà án Tối cao Mỹ năm 2014, con đi kèm quá tuổi trong diện F4 không được tự động chuyển diện giữ ngày ưu tiên cũ. Con thường phải đợi cha mẹ có thẻ xanh rồi được bảo lãnh lại theo diện F2B với ngày ưu tiên mới.
Canada tính tuổi con theo ngày tạo hồ sơ Express Entry hay ngày nộp đơn thường trú?
Ngày khoá tuổi là ngày hồ sơ thường trú đầy đủ được tiếp nhận, tức sau khi bạn nhận thư mời và nộp hồ sơ. Ngày tạo hồ sơ trong hệ thống không khoá tuổi. Con sắp tròn 22 thì mỗi đợt mời đều quan trọng.
Con học xong đại học, đi làm rồi thì còn là con phụ thuộc ở Úc không?
Úc xét con từ 18 tới dưới 23 tuổi có còn phụ thuộc vào cha mẹ hay không. Con đã đi làm, tự trang trải toàn bộ có thể không còn được coi là phụ thuộc. Cần đối chiếu định nghĩa của diện cụ thể trên trang chính thức.
Có nên cho con kết hôn trước hay sau khi có visa?
Đây là quyết định riêng của con. Về mặt hồ sơ, kết hôn trước khi nhập cảnh có thể làm con mất quyền đi kèm ở nhiều diện. Gia đình nên biết rõ hệ quả rồi để con tự quyết, không tác động để con hoãn hay vội kết hôn vì hồ sơ.
Con quá tuổi có được đi thăm cha mẹ trong lúc chờ bảo lãnh lại không?
Con có thể xin visa du lịch, nhưng hồ sơ bảo lãnh đang chờ cho thấy ý định định cư, nên việc chứng minh ràng buộc quay về sẽ khó hơn. Kết quả phụ thuộc từng trường hợp và quyết định của viên chức lãnh sự.