Rất nhiều cha mẹ được con bảo lãnh diện IR5 sang Mỹ ở tuổi sáu mươi, bảy mươi. Sau một hai năm, nỗi nhớ quê, nhớ họ hàng, không quen mùa đông và cảnh ở nhà một mình khi con cái đi làm khiến ông bà muốn về Việt Nam sống vài tháng mỗi năm, có người muốn về hẳn một hai năm. Câu hỏi khi đó là: ở Việt Nam bao lâu thì thẻ xanh còn giữ được.
Không có con số tuyệt đối. Thẻ xanh là tư cách thường trú, nghĩa là nước Mỹ là nơi bạn sống. Ở ngoài Mỹ lâu không tự động làm mất thẻ, nhưng tạo ra nghi vấn bạn đã từ bỏ thường trú, và có những mốc thời gian làm nghi vấn đó nặng lên rõ rệt. Bài này giải thích các mốc, công cụ giấy phép tái nhập, những phúc lợi bị ảnh hưởng, và cách gia đình sắp xếp để cha mẹ vừa về thăm nhà vừa giữ được tư cách thường trú.
Thẻ xanh là nơi sống, không phải thẻ đi lại
Một người được coi là từ bỏ thường trú khi ý định của họ cho thấy họ không còn sống ở Mỹ nữa. Khái niệm này dựa trên ý định và hành vi, không chỉ dựa trên số ngày. Nhân viên cửa khẩu và USCIS nhìn vào bức tranh chung: chuyến đi có mục đích tạm thời và có ngày về rõ ràng không, bạn còn nhà, tài khoản, bảo hiểm, giấy tờ tuỳ thân ở Mỹ không, bạn có khai thuế Mỹ như một cư dân không, và gia đình gần nhất của bạn ở đâu.
Vì thế hai người cùng ở Việt Nam năm tháng có thể có hai kết quả khác nhau khi về Mỹ. Một bà cụ về chăm chị gái mổ tim, có vé khứ hồi, nhà và tài khoản ở Mỹ đều còn, được hỏi vài câu rồi qua. Một ông cụ năm nào cũng về sáu bảy tháng, đã chuyển hết tiền về Việt Nam, khai địa chỉ ở Mỹ là nhà con nhưng không có giấy tờ gì đứng tên, có thể bị hỏi rất kỹ và bị đề nghị ký từ bỏ thẻ.
Hiểu điều này giúp gia đình bỏ đi cách nghĩ “cứ về dưới sáu tháng là an toàn”. Dưới sáu tháng thường ít rủi ro hơn nhiều, nhưng một chuỗi chuyến đi dài lặp lại năm này qua năm khác vẫn có thể bị coi là sống ở Việt Nam, chỉ sang Mỹ thăm.
Các mốc thời gian ở ngoài Mỹ và hệ quả
Bảng dưới tóm tắt các mốc thường được nhắc tới. Đây là nguyên lý chung; hồ sơ cụ thể còn tuỳ hoàn cảnh và cách cơ quan Mỹ đánh giá.
| Thời gian ở ngoài Mỹ mỗi chuyến | Với tư cách thường trú | Với điều kiện nhập tịch |
|---|---|---|
| Dưới 6 tháng | Thường không bị nghi vấn nếu chuyến đi lẻ, có lý do | Không làm đứt cư trú liên tục, nhưng vẫn trừ vào số ngày hiện diện thực tế |
| Từ 6 tháng tới dưới 1 năm | Có thể bị hỏi về ý định, nên mang bằng chứng ràng buộc với Mỹ | Bị suy đoán đứt cư trú liên tục, có thể bác bỏ bằng chứng cứ |
| Từ 1 năm trở lên, không có giấy phép tái nhập | Thẻ xanh không còn là giấy tờ hợp lệ để nhập cảnh; bị suy đoán đã từ bỏ | Đứt cư trú liên tục |
| Từ 1 năm trở lên, có giấy phép tái nhập còn hạn | Được dùng giấy phép để trình diện, vẫn phải giữ ý định sống ở Mỹ | Vẫn có thể bị coi là đứt cư trú liên tục cho nhập tịch |
Điều kiện nhập tịch thông thường của thường trú nhân gồm năm năm cư trú liên tục và có mặt thực tế tại Mỹ ít nhất một nửa thời gian đó. Cha mẹ có ý định nhập tịch nên tính số ngày ở ngoài cẩn thận hơn mức chỉ để giữ thẻ.
Giấy phép tái nhập I-131: công cụ cho chuyến đi dài có kế hoạch
Dùng khi nào. Khi bạn biết trước sẽ ở ngoài Mỹ gần một năm hoặc hơn, ví dụ về chăm người thân bệnh nặng hay lo việc nhà, nên xin giấy phép tái nhập trước khi đi. Giấy phép thường có thời hạn tới hai năm và thay thế thẻ xanh làm giấy tờ nhập cảnh cho chuyến đi dài.
Phải nộp khi đang ở Mỹ. Đơn I-131 phải được nộp khi bạn có mặt ở Mỹ, và bạn phải đi lấy sinh trắc học ở Mỹ. Sau khi lấy sinh trắc, bạn thường có thể lên đường; giấy phép có thể được gửi tới địa chỉ ở Mỹ hoặc chuyển tới Lãnh sự quán để nhận, tuỳ lựa chọn khi nộp. Vì cần thời gian chờ lịch sinh trắc, nên nộp vài tháng trước ngày đi.
Không phải tấm vé vô hạn. Giấy phép chứng minh bạn không có ý định từ bỏ thường trú khi rời đi, nhưng không thay được việc bạn thật sự sống ở Mỹ. Nếu bạn đã ở ngoài Mỹ phần lớn thời gian trong nhiều năm gần đây, USCIS có thể cấp giấy phép thời hạn ngắn hơn.
Lệ phí và thời gian xét. Theo biểu phí hiện hành của USCIS, tra trang mẫu đơn trước khi nộp. Đừng chờ tới tuần cuối mới nộp.
Đã ở ngoài quá một năm mà không có giấy phép: visa SB-1 và các lối khác
Nếu cha mẹ đã ở Việt Nam quá một năm mà không có giấy phép tái nhập, hoặc giấy phép đã hết hạn, thẻ xanh không còn dùng để lên máy bay sang Mỹ được. Lối chính thức là xin visa thường trú hồi hương SB-1 tại Lãnh sự quán. Người xin phải chứng minh ba điều: đã là thường trú nhân hợp pháp khi rời Mỹ, rời đi với ý định tạm thời và chưa bao giờ từ bỏ ý định quay về, và việc ở lâu là do hoàn cảnh nằm ngoài tầm kiểm soát.
Điều kiện thứ ba là chỗ khó nhất. Bệnh nặng của chính mình có hồ sơ y tế, thiên tai, hay sự kiện khiến không thể đi lại có thể được chấp nhận. Còn “ở lại chăm cháu”, “ở lại lo đất đai”, “ở quen nên chưa muốn đi” là lựa chọn cá nhân và thường không đủ. Visa SB-1 cũng đòi khám sức khoẻ và một số giấy tờ như hồ sơ định cư mới. Tỷ lệ được cấp không cao.
Nếu SB-1 bị từ chối, con là công dân có thể phải nộp đơn bảo lãnh IR5 mới từ đầu, với đủ các chặng như lần trước. Một số người chọn bay về Mỹ bằng cách khác để trình diện ở cửa khẩu và đề nghị được xem xét trước thẩm phán di trú; đây là việc cần luật sư di trú được cấp phép đánh giá, không nên tự làm. Bài học là với chuyến đi có thể dài, giấy phép tái nhập rẻ và dễ hơn rất nhiều so với việc gỡ hậu quả sau.
Phúc lợi và giấy tờ ở Mỹ bị ảnh hưởng khi ở Việt Nam lâu
Nhiều gia đình chỉ nghĩ tới thẻ xanh mà quên các khoản phúc lợi và giấy tờ khác gắn với việc sống ở Mỹ. Một số điểm nguyên lý cần biết:
- Trợ cấp An sinh Bổ sung SSI cho người lớn tuổi thu nhập thấp thường bị tạm ngừng nếu người nhận ở ngoài Mỹ liên tục quá một khoảng thời gian ngắn, tính theo tháng. Nhận tiếp trong lúc ở Việt Nam có thể phải hoàn trả.
- Medicare về nguyên tắc không chi trả cho chăm sóc y tế ở nước ngoài, trừ vài ngoại lệ hẹp. Cha mẹ về Việt Nam dài ngày cần bảo hiểm riêng cho thời gian ở Việt Nam.
- Các chương trình hỗ trợ y tế và trợ giúp của tiểu bang thường đòi người nhận cư trú tại tiểu bang đó; ở ngoài lâu có thể mất tư cách.
- Bằng lái xe hoặc thẻ căn cước tiểu bang, tài khoản ngân hàng, thẻ tín dụng nên được giữ hoạt động; đây vừa là tiện ích vừa là bằng chứng ràng buộc với Mỹ.
- Nghĩa vụ khai thuế Mỹ với tư cách cư dân vẫn còn. Khai thuế như người không cư trú để tránh thuế có thể bị dùng làm bằng chứng đã từ bỏ thường trú.
- Cam kết bảo trợ tài chính I-864 của người con vẫn còn hiệu lực theo điều kiện của nó; việc cha mẹ về Việt Nam không tự chấm dứt cam kết này.
Chi tiết từng chương trình đổi theo luật liên bang và tiểu bang. Trước một chuyến đi dài, nên hỏi trực tiếp cơ quan chi trả phúc lợi về quy định vắng mặt.
Ví dụ giả định: ba cách sắp xếp cho cha mẹ
Bà Sáu, 70 tuổi, muốn tránh mùa đông. Bà sống với con gái ở Minnesota, muốn về Bến Tre từ tháng 11 tới tháng 3. Mỗi chuyến khoảng bốn tháng rưỡi, có vé khứ hồi, phần lớn thời gian trong năm bà ở Mỹ. Cách này thường giữ được thẻ. Nếu bà tính nhập tịch, cần đếm số ngày có mặt ở Mỹ trong năm năm để chắc đạt mức tối thiểu; nhiều cha mẹ chọn nhập tịch trước rồi mới về mỗi năm lâu hơn, vì công dân không có nghĩa vụ cư trú như thường trú nhân.
Ông Bảy, 74 tuổi, phải về chăm vợ. Vợ ông chưa sang Mỹ, bị đột quỵ ở Huế, ông cần về ít nhất một năm. Trước khi đi, ông nộp I-131, lấy sinh trắc ở Mỹ, rồi về Việt Nam; giấy phép được chuyển tới để ông nhận. Ông giữ tài khoản ngân hàng, khai thuế Mỹ, giữ bảo hiểm và địa chỉ ở nhà con trai. Khi về Mỹ, ông mang giấy phép và giấy tờ cho thấy lý do chuyến đi.
Bà Tư, 68 tuổi, thấy không hợp với cuộc sống ở Mỹ. Sau ba năm, bà muốn về hẳn. Nếu bà chắc chắn không quay lại sống ở Mỹ, cách gọn là tự nguyện nộp mẫu I-407 từ bỏ thường trú, thay vì để thẻ “treo” rồi khai thuế Mỹ dở dang. Từ bỏ rõ ràng giúp bà sau này xin visa du lịch sang thăm con dễ giải thích hơn, dù vẫn phải chứng minh ràng buộc ở Việt Nam như mọi người xin visa du lịch. Quyết định này nên được cả nhà bàn kỹ, vì muốn quay lại thường trú sẽ phải bắt đầu một hồ sơ mới.
Ở cửa khẩu khi trở lại Mỹ sau chuyến đi dài
Khi cha mẹ trở lại Mỹ sau chuyến đi nhiều tháng, nhân viên cửa khẩu có thể hỏi đi đâu, bao lâu, làm gì, sống ở đâu tại Mỹ. Nên mang theo những giấy tờ cho thấy ràng buộc với Mỹ: bằng lái hoặc thẻ căn cước tiểu bang, thẻ bảo hiểm, sao kê ngân hàng, tờ khai thuế năm gần nhất, và nếu chuyến đi dài vì lý do sức khoẻ của người thân thì mang giấy tờ y tế liên quan.
Trong một số trường hợp, cha mẹ được đề nghị ký mẫu I-407 tự nguyện từ bỏ thường trú. Đây là quyết định của chính người có thẻ, không phải thủ tục bắt buộc. Thường trú nhân có quyền yêu cầu vấn đề từ bỏ được thẩm phán di trú xem xét, thay vì ký ngay tại cửa khẩu. Với người lớn tuổi không giỏi tiếng Anh, gia đình nên dặn trước: nếu không chắc mình đang ký gì, hãy xin thông dịch viên và nói rõ mình không muốn từ bỏ thường trú.
Để tránh căng thẳng, cách tốt nhất vẫn là lên kế hoạch trước: giữ chuyến đi dưới sáu tháng khi có thể, xin giấy phép tái nhập khi biết sẽ đi lâu, và giữ đời sống thật ở Mỹ thay vì chỉ một địa chỉ trên giấy.
Câu hỏi thường gặp
Về Việt Nam dưới 6 tháng mỗi lần thì có chắc giữ được thẻ xanh không?
Thường ít rủi ro, nhưng không có con số bảo đảm. Nếu năm nào cũng ở Việt Nam phần lớn thời gian và ít ràng buộc ở Mỹ, vẫn có thể bị coi là đã chuyển nơi sống. Ý định và đời sống thật ở Mỹ mới là yếu tố quyết định.
Giấy phép tái nhập có xin được khi đang ở Việt Nam không?
Không. Đơn I-131 xin giấy phép tái nhập phải nộp khi bạn đang ở Mỹ và phải lấy sinh trắc học ở Mỹ. Sau khi lấy sinh trắc, bạn thường có thể lên đường và nhận giấy phép ở Lãnh sự quán nếu đã chọn khi nộp.
Ở Việt Nam quá một năm vì bệnh thì có sang lại được không?
Có thể xin visa thường trú hồi hương SB-1 nếu chứng minh được việc ở lâu do hoàn cảnh ngoài tầm kiểm soát, như bệnh nặng có hồ sơ y tế. Đây là diện khó, cần giấy tờ đầy đủ và không được bảo đảm.
Cha mẹ nhập tịch rồi thì có phải lo chuyện ở Việt Nam lâu nữa không?
Công dân Mỹ không có nghĩa vụ cư trú như thường trú nhân, nên có thể ở Việt Nam lâu mà không mất quốc tịch. Tuy vậy một số phúc lợi như SSI, chương trình y tế tiểu bang vẫn có quy định riêng về thời gian vắng mặt.
Có bắt buộc ký I-407 khi nhân viên cửa khẩu đề nghị không?
Không bắt buộc. Thường trú nhân có quyền yêu cầu vấn đề từ bỏ thường trú được thẩm phán di trú xem xét. Nếu không muốn từ bỏ, hãy nói rõ và xin thông dịch viên nếu không hiểu giấy tờ.