Con là công dân, thường trú nhân Úc hoặc công dân New Zealand đủ điều kiện, đã sống ổn định ở Úc, có thể bảo lãnh cha mẹ theo hai nhóm visa thường trú: không đóng góp (103 nộp ngoài Úc, 804 cho cha mẹ đến tuổi hưu nộp trong Úc) và có đóng góp (143 thường trú, hoặc 173 tạm trú hai năm rồi lên 143; tương ứng 864 và 884 trong Úc). Ngoài ra có visa 870 cho cha mẹ sang ở tạm trú dài hạn, không dẫn tới thường trú.
Cửa đầu tiên của mọi diện thường trú là điều kiện cân bằng gia đình. Qua được cửa này rồi, điều làm khác biệt là thời gian chờ và khoản tiền đóng góp: diện không đóng góp có hàng chờ tính bằng nhiều thập kỷ theo ước tính của Bộ Nội vụ, diện có đóng góp nhanh hơn nhiều nhưng mỗi người phải đóng một khoản lớn. Các con số về chỉ tiêu, thời gian chờ và khoản đóng góp đổi theo năm, nên đọc trên immi.homeaffairs.gov.au trước khi quyết.
Cân bằng gia đình: phép đếm con quyết định có đủ điều kiện không
Điều kiện "balance of family" đặt ra một phép đếm đơn giản nhưng nhiều gia đình Việt trượt ngay ở đây: ít nhất một nửa số con của cha mẹ phải sống lâu dài hợp pháp ở Úc, hoặc số con ở Úc nhiều hơn số con ở bất kỳ nước nào khác. Con ở Úc tính là công dân, thường trú nhân hoặc công dân New Zealand đủ điều kiện, đang sống ở Úc.
Phép đếm tính mọi người con: con ruột, con nuôi hợp pháp, con riêng của vợ hoặc chồng hiện tại của cha mẹ (trong một số trường hợp). Con đã mất không tính. Con sống ở nước mà bị ngược đãi hoặc không thể liên lạc có cách xử lý riêng theo quy định.
Ví dụ giả định. Ông bà có bốn người con: hai người ở Úc, một ở Việt Nam, một ở Mỹ. Một nửa số con ở Úc nên đạt điều kiện. Nếu chỉ một người ở Úc, một ở Việt Nam, hai ở Mỹ, thì không đạt vì Mỹ có nhiều con hơn Úc và Úc không chiếm một nửa. Nếu một ở Úc, một ở Việt Nam, một ở Mỹ, một ở Canada: Úc chỉ có một phần tư, nhưng số con ở Úc bằng chứ không nhiều hơn số con ở các nước khác, nên cũng không đạt. Gia đình đông con, con rải ra nhiều nước thường gặp khó ở đây, và đó là lúc visa 870 trở thành đường thực tế hơn.
Các diện visa cha mẹ đặt cạnh nhau
Bảng dưới gom các diện theo khung chung. Ký hiệu "trong Úc" nghĩa là cha mẹ nộp khi đang ở Úc và phải đang giữ visa cho phép nộp.
| Diện | Loại | Nộp ở đâu | Điểm chính |
|---|---|---|---|
| 103 Parent | Thường trú, không đóng góp | Ngoài Úc | Chi phí thấp nhất, hàng chờ dài nhất |
| 804 Aged Parent | Thường trú, không đóng góp | Trong Úc | Cha mẹ phải đến tuổi hưởng lương hưu của Úc; hàng chờ dài, thường ở Úc bằng bridging visa trong lúc chờ |
| 143 Contributory Parent | Thường trú, có đóng góp | Thường nộp ngoài Úc | Khoản đóng góp lớn cho mỗi người, chờ ngắn hơn nhiều so với 103 |
| 173 Contributory Parent (Temporary) | Tạm trú hai năm | Ngoài Úc | Chia khoản đóng góp làm hai lần; lên 143 sau |
| 864 / 884 | Bản tương ứng của 143 / 173 cho cha mẹ đến tuổi hưu | Trong Úc | Điều kiện tuổi như 804 |
| 870 Sponsored Parent (Temporary) | Tạm trú ba hoặc năm năm, gia hạn được tới tổng khoảng mười năm | Ngoài Úc | Không cần cân bằng gia đình; không được đi làm; phải có bảo hiểm y tế; không dẫn tới thường trú |
Đọc bảng theo câu hỏi: gia đình muốn cha mẹ ở hẳn hay chỉ cần ở lâu? Muốn ở hẳn thì chỉ có các diện thường trú, phải qua cân bằng gia đình và chấp nhận chờ hoặc đóng góp. Chỉ cần ở lâu để trông cháu, đoàn tụ vài năm, thì 870 thường hợp lý hơn.
Người con bảo lãnh cần gì: định cư ổn định và cam kết tài chính
Người bảo lãnh phải là con (ruột, nuôi hoặc con riêng của vợ, chồng) từ 18 tuổi, là công dân, thường trú nhân hoặc công dân New Zealand đủ điều kiện, và đã "settled": thường hiểu là đã sống hợp pháp ở Úc ít nhất hai năm. Nếu người con chưa đủ 18 tuổi, vợ hoặc chồng của người con, hoặc một số người thân khác đủ điều kiện có thể đứng bảo lãnh thay.
Các diện thường trú của cha mẹ đi kèm Assurance of Support (cam kết bảo trợ): một người có thu nhập đạt ngưỡng cam kết hoàn trả cho chính phủ một số khoản trợ cấp nếu cha mẹ nhận trong thời gian cam kết, kèm khoản ký quỹ gửi vào ngân hàng do Services Australia quản lý. Thời hạn cam kết và số tiền ký quỹ khác nhau giữa diện đóng góp và không đóng góp. Cam kết này được làm khi hồ sơ gần tới lượt cấp visa, không phải lúc nộp, nên người bảo lãnh cần giữ thu nhập ổn định suốt những năm chờ.
Với 870, người con phải được Bộ duyệt làm nhà bảo lãnh cha mẹ trước, đạt ngưỡng thu nhập riêng, và chịu trách nhiệm về các khoản nợ y tế nếu cha mẹ phát sinh mà bảo hiểm không trả. Một nhà bảo lãnh 870 có thể bảo lãnh tối đa một cặp cha mẹ cùng lúc.
Hàng chờ và chi phí: điều gia đình cần tính trước
Diện không đóng góp chờ rất lâu. Theo ước tính Bộ Nội vụ công bố trong những năm gần đây, hồ sơ diện 103 và 804 nộp hôm nay có thể chờ hàng chục năm mới tới lượt, vì chỉ tiêu mỗi năm rất nhỏ so với số hồ sơ xếp hàng. Với cha mẹ đã ngoài sáu mươi, chờ như vậy không còn là một lộ trình định cư thực tế.
Diện có đóng góp nhanh hơn nhưng không còn nhanh như trước. Hàng chờ diện 143 cũng đã dài ra khi số hồ sơ tăng. Khoản đóng góp lần hai (nộp khi sắp cấp visa) là khoản lớn nhất, tính cho mỗi người, ngoài phí nộp hồ sơ lần đầu. Gia đình cần cộng thêm khoản ký quỹ cam kết bảo trợ.
Chi phí y tế trong lúc chờ. Cha mẹ ở Úc bằng bridging visa trong lúc chờ 804 chưa chắc được Medicare: người nộp diện cha mẹ có quy định riêng, nhiều trường hợp không đủ điều kiện, nên hỏi thẳng Services Australia; cha mẹ đã có thường trú thì được. Bảo hiểm y tế cho người cao tuổi chưa có Medicare là khoản đáng kể mỗi năm.
Tuổi và sức khoẻ thay đổi trong lúc chờ. Cha mẹ phải đạt yêu cầu sức khoẻ ở thời điểm xét. Bệnh mãn tính phát sinh trong lúc chờ có thể khiến hồ sơ vướng yêu cầu sức khoẻ; diện cha mẹ hiện không có cơ chế miễn trừ sức khoẻ rộng như một số diện khác. Hỏi bác sĩ và người tư vấn có đăng ký trước khi nộp nếu cha mẹ đang có bệnh nền.
Chọn đường cho cha mẹ: bốn câu hỏi theo thứ tự
Bốn câu hỏi này thu hẹp lựa chọn nhanh hơn việc đọc từng mã visa.
- Đếm con: gia đình có qua được điều kiện cân bằng gia đình không? Không qua thì chỉ còn 870 hoặc visa du lịch dài hạn.
- Xác định mục tiêu: cha mẹ muốn sống hẳn ở Úc, hay ở vài năm rồi về Việt Nam, hay đi về hai nơi? Nhiều cha mẹ Việt thật ra muốn đi về theo mùa, và khi đó thường trú lại không phải lựa chọn tốt nhất vì phải giữ điều kiện cư trú.
- Tính tiền: gia đình có khả năng đóng khoản đóng góp diện 143 cho cả hai người không, mà không phải vay nặng? Nếu không, diện không đóng góp chỉ nên nộp như một lựa chọn dài hạn, không đặt kỳ vọng.
- Tính sức khoẻ: tình trạng sức khoẻ hiện tại của cha mẹ, và bảo hiểm cho họ trong lúc chờ hoặc trong thời gian giữ 870.
Nhiều gia đình chọn kết hợp: cha mẹ sang bằng 870 để ở với con cháu ngay, đồng thời cân nhắc một diện thường trú nếu đủ điều kiện. Trước khi kết hợp, cần kiểm điều kiện visa đang giữ có cho phép nộp diện khác trong Úc hay không.
Visa 870 vận hành thế nào trong thực tế
Visa 870 đi theo hai bước: người con nộp đơn xin làm nhà bảo lãnh cha mẹ (sponsorship), được duyệt rồi cha mẹ mới nộp visa. Người con cần đạt ngưỡng thu nhập chịu thuế hằng năm theo mức Bộ công bố, hoặc có người bảo đảm tài chính kết hợp theo quy định. Cha mẹ phải ở ngoài Úc khi nộp và khi được cấp visa, phải mua bảo hiểm y tế đạt chuẩn cho suốt thời gian lưu trú, và không được đi làm ở Úc.
Thời hạn chọn được là ba năm hoặc năm năm cho mỗi lần cấp, phí khác nhau theo thời hạn. Tổng thời gian ở Úc theo các visa 870 nối nhau giới hạn khoảng mười năm. Mỗi năm có chỉ tiêu cấp visa 870 nhất định; khi chỉ tiêu hết, hồ sơ phải chờ năm sau.
Ưu điểm lớn của 870 với gia đình Việt là cha mẹ có thể ở cùng con cháu nhiều năm liền mà không phải ra vào Úc theo từng chuyến du lịch, không đòi khoản đóng góp lớn như diện 143, không cần đếm con. Hạn chế là cha mẹ không có Medicare nên toàn bộ chi phí y tế đi qua bảo hiểm tư nhân, mà bảo hiểm cho người cao tuổi thường loại trừ bệnh có sẵn trong một thời gian chờ. Gia đình có cha mẹ đang điều trị bệnh nền cần đọc kỹ điều khoản loại trừ trước khi mua.
Giấy tờ cha mẹ cần chuẩn bị ở Việt Nam
Dù đi diện nào, hồ sơ cha mẹ đều xoay quanh việc chứng minh quan hệ cha mẹ – con, tình trạng hôn nhân và nhân thân. Những giấy tờ dưới đây nên gom sớm vì có loại phải xin lại từ sổ gốc hộ tịch:
- Giấy khai sinh của người con bảo lãnh ghi tên cha mẹ, khớp với hộ chiếu của cha mẹ. Khai sinh cấp lại hoặc bản trích lục cần thống nhất tên, ngày sinh với các giấy tờ khác.
- Giấy tờ hôn nhân của cha mẹ: đăng ký kết hôn, hoặc quyết định ly hôn, giấy chứng tử của vợ hoặc chồng nếu có. Cha mẹ kết hôn từ lâu không có giấy cần xác nhận của cơ quan hộ tịch về tình trạng hôn nhân.
- Giấy tờ của tất cả các con để chứng minh phép đếm cân bằng gia đình: khai sinh, nơi cư trú hiện tại của từng người con.
- Lý lịch tư pháp của cha mẹ khi Bộ yêu cầu, cùng lý lịch ở nước khác nếu cha mẹ từng sống ở đó đủ lâu.
- Bản dịch tiếng Anh của mọi giấy tờ tiếng Việt, tên riêng viết thống nhất theo hộ chiếu.
Với cha mẹ sinh trong thời kỳ giấy tờ hộ tịch thất lạc, sai năm sinh giữa khai sinh và căn cước là chuyện phổ biến. Điều chỉnh tại cơ quan hộ tịch Việt Nam trước khi nộp dễ hơn nhiều so với giải trình sau khi Bộ đã phát hiện chênh lệch.
Câu hỏi thường gặp
Visa 870 có cần điều kiện cân bằng gia đình không?
Không. Visa 870 không đòi cân bằng gia đình, nên gia đình có con rải ra nhiều nước vẫn dùng được. Đổi lại, 870 là tạm trú, cha mẹ không được đi làm, phải duy trì bảo hiểm y tế đủ mức và không có đường lên thường trú từ chính visa này.
Cha mẹ đang ở Úc bằng visa du lịch có nộp 804 được không?
Nhiều visa du lịch cấp cho người Việt có điều kiện 8503 chặn việc nộp visa khác trong Úc. Nếu visa đang giữ không có điều kiện này và cha mẹ đã đến tuổi hưu của Úc, về nguyên tắc có thể nộp 804. Cần kiểm kỹ điều kiện visa trước, vì nộp sai có thể ảnh hưởng hồ sơ sau.
Nộp diện 103 rồi có đổi sang 143 được không?
Được. Người đã nộp diện không đóng góp có thể chuyển sang diện có đóng góp, thường được trừ một phần phí đã nộp. Đây là cách một số gia đình giữ chỗ trong hàng chờ trong khi chuẩn bị tài chính, nhưng cần kiểm quy định chuyển diện hiện hành.
Cha mẹ có thường trú Úc có được nhận lương hưu Úc không?
Lương hưu tuổi già của Úc thường đòi nhiều năm cư trú ở Úc trước khi đủ điều kiện, và trong thời gian cam kết bảo trợ, các khoản trợ cấp cha mẹ nhận có thể phải hoàn trả. Gia đình không nên đặt kế hoạch tài chính dựa vào trợ cấp nhà nước cho cha mẹ mới sang.
Một người con có bảo lãnh được cả cha lẫn mẹ đã ly hôn không?
Có thể, mỗi người là một hồ sơ riêng nếu cha mẹ không còn là vợ chồng. Điều kiện cân bằng gia đình được tính riêng cho từng người, nên nếu cha hoặc mẹ có con riêng với người khác, phép đếm của hai người có thể ra kết quả khác nhau.
Cha mẹ có thể sang Úc thăm dài ngày mà không cần visa cha mẹ không?
Có thể xin visa du lịch 600, có luồng dành cho người được gia đình ở Úc bảo lãnh; thời gian lưu trú mỗi lần do Bộ quyết định khi cấp. Đây là đường đơn giản nhất cho cha mẹ chỉ muốn sang thăm vài tháng mỗi năm, và chi tiết nằm ở mảng visa du lịch, thăm thân Úc.