Ở hầu hết các bang của Mỹ, lái xe mà không có bảo hiểm là phạm luật, và nếu gây tai nạn, bạn có thể phải trả những khoản tiền mà cả đời làm lụng chưa chắc đủ. Vì vậy bảo hiểm ô tô là một trong những chi phí đầu tiên và lớn nhất của gia đình mới sang, nhiều khi đắt hơn cả tiền trả góp xe.
Người Việt mới sang thường bất ngờ vì hai chuyện: phí bảo hiểm cao hơn rất nhiều so với người quen đã ở lâu dù lái cùng loại xe, và hợp đồng bảo hiểm gồm nhiều "phần" với những chữ viết tắt khó hiểu. Bài này giải thích từng phần, các yếu tố làm phí tăng giảm, cách chọn mức bảo hiểm không chỉ dựa vào giá rẻ nhất, và các bước cần làm ngay khi có va chạm.
Các phần trong một hợp đồng bảo hiểm xe
Bảo hiểm trách nhiệm (liability). Trả cho thương tích và thiệt hại tài sản mà bạn gây ra cho người khác. Gần như bang nào cũng bắt buộc có phần này với mức tối thiểu do bang đặt. Mức thường được ghi dạng ba con số, ví dụ cách ghi "50/100/50" nghĩa là tối đa 50.000 USD cho thương tích mỗi người, 100.000 USD cho thương tích mỗi vụ, 50.000 USD cho thiệt hại tài sản; đây chỉ là ví dụ cách đọc, không phải mức của bang nào.
Bảo hiểm va chạm (collision). Trả sửa xe của chính bạn khi đâm vào xe khác hay vật cản, bất kể lỗi của ai, sau khi trừ mức khấu trừ bạn chọn.
Bảo hiểm toàn diện (comprehensive). Trả cho thiệt hại xe không do va chạm: mất cắp, cây đổ, mưa đá, ngập lụt, đâm phải thú rừng, kính vỡ.
Bảo hiểm người lái không có hoặc thiếu bảo hiểm. Trả cho bạn khi người gây tai nạn không có bảo hiểm hoặc mức bảo hiểm quá thấp. Một số bang bắt buộc, nhiều bang cho bạn từ chối bằng văn bản. Với tỷ lệ xe không bảo hiểm ở nhiều nơi, đây là phần đáng giữ.
Bảo hiểm thương tích cá nhân và chi phí y tế. Trả viện phí cho bạn và người trên xe bạn, bất kể lỗi. Ở các bang theo chế độ không xét lỗi, phần bảo hiểm thương tích cá nhân là bắt buộc.
Các phần thêm. Thuê xe khi xe đang sửa, kéo xe và cứu hộ dọc đường, bảo hiểm khoảng chênh khi xe trả góp bị mất trắng mà tiền bảo hiểm thấp hơn số nợ còn lại.
Vì sao người mới sang bị tính phí đắt
Công ty bảo hiểm định giá theo rủi ro dựa trên dữ liệu. Người mới sang thiếu gần hết dữ liệu mà họ dùng, nên thường bị xếp vào nhóm rủi ro cao, giống như một tài xế mới học lái.
Thứ nhất là lịch sử lái xe ở Mỹ. Nhiều năm lái ở Việt Nam thường không được tính, vì công ty không tra được. Một số công ty có thể xem xét lịch sử lái xe ở nước ngoài nếu bạn có giấy xác nhận, nhưng không phổ biến. Thứ hai là lịch sử bảo hiểm liên tục: người chưa từng có bảo hiểm ở Mỹ bị coi rủi ro cao hơn người đã có bảo hiểm không gián đoạn nhiều năm. Thứ ba, ở nhiều bang, công ty dùng điểm bảo hiểm dựa trên tín dụng, và người mới sang chưa có lịch sử tín dụng. Một số bang cấm hoặc hạn chế dùng tín dụng để định giá bảo hiểm xe.
Ngoài ra còn mã vùng nơi đậu xe qua đêm, loại xe, số dặm lái mỗi năm, tuổi và tình trạng hôn nhân của người lái, số người lái trong nhà. Thêm một con ở tuổi thiếu niên vừa có bằng vào hợp đồng có thể làm phí tăng rất mạnh.
Tin tốt là phần lớn các yếu tố này cải thiện theo thời gian. Sau sáu tháng đến một năm có bảo hiểm liên tục không tai nạn, không vé phạt, bạn nên xin báo giá lại từ vài công ty. Nhiều gia đình giảm được đáng kể chỉ bằng việc chủ động so lại giá mỗi năm thay vì để hợp đồng tự gia hạn.
Chọn mức bảo hiểm: rẻ nhất không phải là tiết kiệm nhất
Mức tối thiểu bang đặt ra thường thấp so với chi phí thật của một vụ tai nạn có người bị thương. Bảng dưới là cách nghĩ khi chọn, theo nguyên lý.
| Quyết định | Lựa chọn rẻ | Cân nhắc |
|---|---|---|
| Mức bảo hiểm trách nhiệm | Đúng mức tối thiểu của bang | Nếu thiệt hại vượt mức bảo hiểm, người bị hại có thể kiện đòi phần vượt từ tài sản và thu nhập tương lai của bạn. Người có nhà, có tiết kiệm nên mua cao hơn nhiều |
| Va chạm và toàn diện | Bỏ hẳn | Hợp với xe cũ giá trị thấp đã trả hết nợ. Xe đang trả góp hoặc thuê thì bên cho vay thường bắt buộc có |
| Mức khấu trừ | Chọn mức khấu trừ cao để phí thấp | Chỉ chọn mức khấu trừ cao khi bạn thật sự có sẵn khoản đó để trả khi có sự cố |
| Người lái không bảo hiểm | Từ chối | Nếu bị xe không bảo hiểm đâm, bạn có thể phải tự lo viện phí và sửa xe |
| Gói gộp nhà và xe | Mua lẻ từng nơi rẻ nhất | Gộp bảo hiểm nhà hoặc bảo hiểm người thuê nhà với xe ở cùng một công ty thường được giảm giá |
Ví dụ giả định để hình dung: anh Long chọn đúng mức trách nhiệm tối thiểu để tiết kiệm. Anh vượt đèn vàng, đâm vào một xe có hai người bị gãy xương. Viện phí và tiền bồi thường mất thu nhập của họ vượt xa mức bảo hiểm của anh, và phần vượt đó trở thành món nợ cá nhân của anh. Khoản tiền tiết kiệm được mỗi tháng nhờ mua mức thấp không đáng so với rủi ro này.
Bang có xét lỗi và bang không xét lỗi
Phần lớn các bang theo chế độ xét lỗi: người gây tai nạn, qua công ty bảo hiểm của họ, chịu trách nhiệm bồi thường cho người bị hại. Nếu xe kia đâm bạn, bạn có thể đòi bồi thường từ bảo hiểm trách nhiệm của họ, hoặc dùng bảo hiểm va chạm của mình rồi để công ty bạn đòi lại.
Một nhóm bang theo chế độ không xét lỗi, trong đó có Florida, Michigan, New York và một số bang khác. Ở các bang này, khi có thương tích, mỗi người trước hết dùng bảo hiểm thương tích cá nhân của chính mình để trả viện phí và mất thu nhập, bất kể ai gây ra. Quyền kiện người gây tai nạn bị giới hạn, chỉ mở khi thương tích nghiêm trọng hoặc thiệt hại vượt ngưỡng luật bang đặt ra. Thiệt hại về xe thì vẫn thường xét theo lỗi.
Chế độ của bang ảnh hưởng tới phần bảo hiểm bạn bắt buộc phải mua và cách bạn được bồi thường. Khi chuyển bang, hợp đồng bảo hiểm phải chuyển theo bang mới, và bạn có một khoảng thời gian ngắn để đăng ký xe, đổi bằng lái và mua bảo hiểm của bang mới. Danh sách bang không xét lỗi và mức ngưỡng đã thay đổi qua các năm, nên kiểm lại với Sở Bảo hiểm của bang bạn sống.
Sai lầm và chiêu lừa quanh bảo hiểm xe mà người mới hay gặp
Khai địa chỉ ở nơi khác cho rẻ. Đăng ký xe và bảo hiểm theo địa chỉ người thân ở vùng hay bang có phí thấp trong khi xe thật ra đậu ở nhà bạn là khai sai thông tin. Khi có tai nạn, công ty có thể từ chối bồi thường hoặc huỷ hợp đồng, và bạn tự gánh toàn bộ thiệt hại.
Không khai người lái trong nhà. Giấu con đã có bằng hay người thân sống cùng nhà để phí thấp cũng là rủi ro tương tự. Nếu người đó gây tai nạn, công ty có quyền xem xét lại hợp đồng.
Để hợp đồng gián đoạn. Quên gia hạn hoặc thẻ thanh toán hết hạn khiến hợp đồng bị huỷ vì không đóng phí. Ngoài việc lái xe không bảo hiểm là phạm luật, khoảng gián đoạn còn làm phí lần sau tăng. Bật thanh toán tự động và cập nhật thẻ khi thẻ cũ hết hạn.
Mua qua người bán không có giấy phép. Bảo hiểm xe chỉ được bán bởi công ty và đại lý có giấy phép của Sở Bảo hiểm bang. Kịch bản hay gặp là người quen trong cộng đồng thu tiền mặt, đưa một thẻ bảo hiểm trông như thật nhưng hợp đồng không tồn tại. Tra giấy phép đại lý trên trang Sở Bảo hiểm bang và gọi thẳng công ty để xác nhận số hợp đồng.
Tai nạn dàn dựng. Một xe phanh gấp trước mặt bạn để bạn đâm vào đuôi, rồi nhiều người trên xe kêu bị thương. Đây là kiểu gian lận có thật. Giữ khoảng cách an toàn, chụp ảnh số người trên xe kia ngay lúc đó, gọi cảnh sát và báo công ty bảo hiểm. Nhiều gia đình lắp camera hành trình vì lý do này.
Khi có va chạm: làm gì ngay tại chỗ và sau đó
Dù chỉ là quẹt nhẹ trong bãi đậu xe, xử lý đúng ngay từ đầu giúp bạn khỏi rắc rối về sau. Thứ tự dưới đây là nguyên tắc chung; luật từng bang về nghĩa vụ báo cảnh sát và báo cơ quan quản lý xe có khác nhau.
- Dừng xe ở nơi an toàn, bật đèn khẩn cấp. Bỏ đi khi đã gây va chạm, kể cả với xe không người, là phạm tội ở mọi bang.
- Kiểm tra người bị thương. Có người bị thương, có tranh cãi, hoặc thiệt hại lớn thì gọi cảnh sát. Ở nhiều bang, vụ có thương tích hoặc thiệt hại vượt một mức phải báo.
- Trao đổi thông tin với người lái kia: tên, số bằng lái, biển số, tên công ty bảo hiểm và số hợp đồng. Chụp ảnh giấy bảo hiểm và bằng lái của họ nếu họ đồng ý.
- Chụp ảnh hiện trường từ nhiều góc: vị trí xe, vết hư hỏng, đèn tín hiệu, điều kiện đường. Ghi tên và cách liên lạc của người chứng kiến.
- Không nhận lỗi, không hứa trả tiền riêng tại chỗ. Nói sự việc theo đúng những gì xảy ra, để công ty bảo hiểm và cảnh sát xác định lỗi.
- Báo cho công ty bảo hiểm của bạn càng sớm càng tốt, kể cả khi bạn nghĩ mình không có lỗi. Chậm báo có thể làm mất quyền lợi.
- Đi khám nếu thấy đau, kể cả vài ngày sau. Chấn thương cổ, lưng sau va chạm thường lộ muộn.
Người mới sang hay muốn "giải quyết riêng" để khỏi bị tăng phí. Cách này có thể có lý với vụ quẹt rất nhẹ giữa hai người tin nhau, nhưng rủi ro là người kia đổi ý, báo bảo hiểm sau đó, hoặc phát hiện chấn thương muộn, và bạn bị coi là không báo đúng hạn.
Câu hỏi thường gặp
Bằng lái quốc tế có mua được bảo hiểm xe ở Mỹ không?
Một số công ty bán bảo hiểm cho người có bằng lái nước ngoài hoặc giấy phép lái xe quốc tế, nhưng lựa chọn ít và phí thường cao. Khi đã thành cư dân, bạn nên thi bằng lái của bang sớm, vì cả luật bang lẫn công ty bảo hiểm đều coi đó là điều kiện bình thường.
Vì sao bảo hiểm xe của mình đắt hơn người quen lái cùng loại xe?
Phí tính theo nhiều yếu tố: lịch sử lái xe và bảo hiểm ở Mỹ, điểm tín dụng ở những bang cho phép dùng, mã vùng đậu xe, số dặm, tuổi người lái. Người mới sang thiếu lịch sử nên bị xếp rủi ro cao. Sau một năm không sự cố, hãy xin báo giá lại.
Có nên chỉ mua mức bảo hiểm tối thiểu của bang?
Mức tối thiểu đủ để lái hợp pháp nhưng thường thấp so với chi phí một vụ tai nạn có người bị thương. Nếu thiệt hại vượt mức bảo hiểm, bạn có thể bị kiện đòi phần vượt. Người có nhà, tiết kiệm hay thu nhập ổn định nên cân nhắc mức trách nhiệm cao hơn.
Cho người thân mượn xe thì bảo hiểm có trả không?
Nhiều hợp đồng bảo hiểm đi theo xe và có trả khi người được bạn cho phép lái thỉnh thoảng gây tai nạn, nhưng điều khoản khác nhau. Người sống cùng nhà và lái thường xuyên thường phải được ghi tên vào hợp đồng. Đọc hợp đồng hoặc hỏi công ty trước khi cho mượn.
Có tai nạn nhỏ có nên báo bảo hiểm không?
Thường nên báo, kể cả khi bạn chưa định đòi bồi thường, vì hợp đồng đòi báo kịp thời và người kia có thể đòi sau. Báo không có nghĩa là bạn nhận lỗi. Hỏi công ty về ảnh hưởng tới phí trước khi quyết định có nộp yêu cầu bồi thường cho xe mình hay không.