AMEP (Adult Migrant English Program) là chương trình học tiếng Anh miễn phí do Chính phủ Úc tài trợ cho người nhập cư và người tị nạn có trình độ tiếng Anh chưa đạt mức đủ dùng trong công việc; người thường trú đủ điều kiện được học miễn phí, kèm hỗ trợ trông trẻ miễn phí trong giờ học cho con chưa tới tuổi đi học. Từ năm 2021, chương trình đã bỏ giới hạn số giờ học và mở rộng mục tiêu tới mức tiếng Anh nghề nghiệp, theo thông báo của Chính phủ Úc.
Với người Việt, AMEP thường bị bỏ qua vì nghĩ "lớp miễn phí chắc dạy sơ sài", hoặc vì bận đi làm ngay. Thật ra đây là một trong số ít quyền lợi người mới thường trú được dùng ngay, không chịu thời gian chờ như trợ cấp Centrelink, và có nhiều hình thức học linh hoạt. Bài này đi qua ai đủ điều kiện, các lớp và hình thức học, cách đăng ký, cách kết hợp với đi làm và nuôi con, và các chương trình nối tiếp. Điều kiện cụ thể có thể thay đổi; kiểm trên trang chính thức của chương trình hoặc hỏi đơn vị cung cấp AMEP gần nhà.
Ai đủ điều kiện học AMEP
Điều kiện gồm hai phần: visa và trình độ tiếng Anh. Bảng dưới là khung chung theo hiểu biết tính đến thời điểm viết.
| Nhóm | Thường đủ điều kiện | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thường trú nhân diện gia đình, tay nghề, doanh nhân | Có, nếu tiếng Anh chưa đạt mức nghề nghiệp | Kể cả vợ chồng, con trên tuổi đi học phổ thông đi kèm |
| Người tị nạn, diện nhân đạo | Có | Thường được hỗ trợ thêm qua các chương trình định cư |
| Một số visa tạm trú như visa vợ chồng tạm trú, visa tay nghề vùng | Có thể | Danh sách visa đủ điều kiện được công bố và thay đổi; kiểm trước |
| Công dân Úc gốc nhập cư chưa đạt mức tiếng Anh | Có thể | Tuỳ cách họ có quốc tịch và trình độ hiện tại |
| Du học sinh, khách du lịch, cha mẹ sang thăm | Không | Có thể tìm lớp cộng đồng, lớp do thư viện hoặc tổ chức tình nguyện mở |
Người dưới 18 tuổi thường học tiếng Anh trong hệ thống trường phổ thông (lớp tiếng Anh cho học sinh mới đến), không qua AMEP, trừ một số trường hợp tuổi 15 đến 17 không đi học. Người lớn tuổi không có giới hạn tuổi trên; cha mẹ diện thường trú ở tuổi sáu mươi, bảy mươi vẫn học được.
Mức "tiếng Anh nghề nghiệp" nghĩa là gì và vì sao quan trọng
Trước kia, AMEP nhắm tới mức tiếng Anh "đủ dùng" (functional English) và giới hạn số giờ học cho mỗi người. Thay đổi năm 2021 bỏ giới hạn giờ và nâng mục tiêu lên mức tiếng Anh nghề nghiệp (vocational English): người học có thể tiếp tục học miễn phí cho tới khi đạt mức dùng được trong công việc, thay vì phải dừng giữa chừng khi hết giờ. Với người Việt có bằng cấp chuyên môn, đây là thay đổi đáng kể.
Mức tiếng Anh trong AMEP được đánh giá theo khung chuẩn quốc gia của Úc, không phải điểm IELTS. Khi đăng ký, bạn được kiểm tra đầu vào để xếp lớp. Người đã có chứng chỉ IELTS cao hoặc học đại học bằng tiếng Anh có thể không đủ điều kiện vì đã vượt mức chương trình.
Điều đáng lưu ý: tiếng Anh nghề nghiệp ở mức AMEP chưa phải mức yêu cầu của nhiều ngành có giấy phép như y, điều dưỡng, luật, kế toán công chứng. Các ngành đó có bài thi tiếng Anh riêng với điểm cao hơn. AMEP là nền tảng để giao tiếp hằng ngày, đi làm các việc phổ thông và chuẩn bị cho bước tiếp theo, không thay thế được luyện thi chuyên ngành.
Với người làm hồ sơ quốc tịch, tiếng Anh trong lớp AMEP giúp đọc tài liệu ôn thi; nhiều lớp có bài học về xã hội, pháp luật, quyền lợi người lao động ở Úc, nên học AMEP cũng là học về cuộc sống ở Úc.
Các hình thức học: chọn theo lịch sống của bạn
Điểm mạnh của AMEP là có nhiều cách học, phù hợp cả người đi làm ca và người ở nhà chăm con. Các hình thức thường có, tuỳ đơn vị cung cấp ở từng vùng:
- Lớp ban ngày toàn thời gian hoặc bán thời gian tại trường cao đẳng nghề (TAFE) hoặc tổ chức được Chính phủ chọn, học theo khoá, có giáo viên chuyên dạy tiếng Anh cho người lớn.
- Lớp buổi tối và cuối tuần cho người đi làm giờ hành chính.
- Học từ xa và trực tuyến, với giáo viên hướng dẫn qua điện thoại hoặc mạng, phù hợp người ở vùng xa hoặc làm ca thất thường.
- Chương trình gia sư tình nguyện tại nhà (Volunteer Tutor Scheme): một tình nguyện viên được đào tạo đến nhà hoặc gặp ở thư viện, dạy một kèm một; thích hợp cho người lớn tuổi, phụ nữ có con nhỏ, người ngại học nhóm.
- Lớp chuyên đề như tiếng Anh cho công việc, tiếng Anh cho phụ huynh có con đi học, tiếng Anh kèm kỹ năng số; tuỳ nơi có hay không.
- Lớp tiếng Anh kết hợp kinh nghiệm làm việc có thực tập ngắn ở doanh nghiệp, giúp người mới có kinh nghiệm làm việc tại Úc để ghi vào hồ sơ xin việc.
Có thể đổi hình thức khi hoàn cảnh thay đổi, ví dụ bắt đầu bằng lớp ban ngày rồi chuyển sang học trực tuyến khi có việc. Hỏi đơn vị cung cấp về chính sách giữ chỗ khi nghỉ tạm thời.
Đăng ký AMEP từng bước
Không cần đợi có việc làm hay địa chỉ cố định mới đăng ký. Đăng ký càng sớm, vợ hoặc chồng ở nhà và cha mẹ càng ít bị cô lập trong năm đầu.
- Tra đơn vị cung cấp AMEP theo mã bưu chính nơi bạn ở trên trang chính thức của chương trình; mỗi vùng có một hoặc vài đơn vị.
- Liên hệ đơn vị, đặt lịch đăng ký. Mang hộ chiếu, thông tin visa và giấy tờ liên quan; cần thông dịch tiếng Việt thì nói trước.
- Làm bài đánh giá trình độ đầu vào và trao đổi về mục tiêu: giao tiếp hằng ngày, tìm việc, học tiếp, hay thi quốc tịch.
- Chọn hình thức và lịch học. Nếu có con chưa đi học, đăng ký trông trẻ cùng lúc.
- Bắt đầu học, giữ liên lạc với giáo viên về tiến độ; định kỳ được đánh giá lại để lên mức.
- Khi gần đạt mục tiêu, hỏi về chương trình nối tiếp: học nghề, chương trình kỹ năng cho người tìm việc, hoặc lớp luyện thi chuyên ngành.
Từ năm 2021, những người đã ở Úc vào thời điểm thay đổi được xoá giới hạn thời gian đăng ký và hoàn thành; người mới đến sau đó thường vẫn được khuyến khích đăng ký sớm trong vài năm đầu. Kiểm quy định hiện hành về thời hạn đăng ký với đơn vị cung cấp.
Trông trẻ miễn phí và học khi đang đi làm
Rào cản lớn nhất với phụ nữ Việt mới sang theo diện vợ chồng thường là con nhỏ. AMEP hỗ trợ trông trẻ miễn phí cho con chưa đến tuổi đi học trong thời gian cha hoặc mẹ đang học lớp AMEP, có thể ở nhà trẻ ngay tại nơi học hoặc ở cơ sở được thoả thuận. Chỗ trông trẻ có hạn ở một số nơi, nên đăng ký sớm và hỏi rõ thủ tục.
Người đi làm toàn thời gian có thể chọn lớp tối, cuối tuần hoặc học trực tuyến. Một cách làm hiệu quả là học trực tuyến ngắn mỗi ngày trên đường đi làm bằng tàu xe, kết hợp một buổi gặp giáo viên mỗi tuần. Học đều ít mỗi ngày thường tốt hơn học dồn.
Người làm ca đêm, làm nông trại theo mùa ở vùng xa nên hỏi về học từ xa. Chương trình gia sư tình nguyện cũng linh hoạt theo lịch của người học.
Một chiến lược mà nhiều gia đình áp dụng là để người có tiếng Anh yếu hơn học AMEP nghiêm túc trong năm đầu thay vì đi làm ngay việc lao động phổ thông. Thu nhập năm đầu có thể thấp hơn, nhưng khả năng có việc tốt hơn về sau thường đáng đánh đổi; đây là quyết định của từng gia đình dựa trên tài chính thật.
Sau AMEP: các con đường nối tiếp
Học nghề ở TAFE. Nhiều ngành học nghề có yêu cầu tiếng Anh đầu vào vừa phải. Một số bang có chương trình học nghề miễn hoặc giảm học phí cho các ngành thiếu người; kiểm chương trình của bang.
Chương trình kỹ năng cho người tìm việc. Chương trình Skills for Education and Employment (SEE) dạy tiếng Anh, đọc viết, tính toán, kỹ năng số cho người tìm việc đủ điều kiện, thường do dịch vụ việc làm giới thiệu.
Công nhận bằng cấp. Người có bằng ở Việt Nam nên song song làm thủ tục đánh giá văn bằng và tìm hiểu yêu cầu tiếng Anh của ngành mình; chủ đề này có bài riêng về công nhận bằng cấp.
Tình nguyện và mạng lưới. Làm tình nguyện ở thư viện, tổ chức cộng đồng, cửa hàng từ thiện là cách luyện tiếng Anh thật và có người giới thiệu khi xin việc. Ở Úc, người tham chiếu (referee) là phần quan trọng của hồ sơ xin việc.
Thư viện và lớp cộng đồng. Thư viện công cộng ở Úc có nhóm trò chuyện tiếng Anh miễn phí, lớp kỹ năng máy tính, và kho sách học tiếng Anh cho người lớn. Người không đủ điều kiện AMEP, như cha mẹ sang thăm, có thể dùng nguồn này.
Học thêm ngoài giờ lớp: biến đời sống thành phòng học
Giờ trên lớp chỉ là một phần. Người tiến bộ nhanh thường là người dùng tiếng Anh trong những việc thật mỗi ngày: tự gọi điện đặt lịch bác sĩ thay vì nhờ con, tự hỏi nhân viên siêu thị chỗ để một món hàng, tự đọc thư của trường gửi về. Mỗi tình huống nhỏ như vậy là một bài nghe nói có hậu quả thật, nên nhớ lâu hơn bài tập trên giấy.
Tiếng Anh ở Úc có giọng và cách nói riêng: rút ngắn từ (arvo cho buổi chiều, servo cho trạm xăng, brekkie cho bữa sáng), câu hỏi "How are you going?" thay cho "How are you?", và nhịp nói nhanh, nuốt âm. Nghe đài phát thanh địa phương, xem bản tin truyền hình địa phương có phụ đề, nghe podcast của đài công cộng giúp tai quen với giọng Úc nhanh hơn chỉ học bằng tài liệu giọng Anh, Mỹ.
Đài SBS có chương trình tiếng Việt và nhiều nội dung song ngữ cho người nhập cư, có thể dùng để hiểu tin tức trước rồi nghe lại bản tiếng Anh. Thư viện công cộng cho mượn sách đọc đơn giản cho người lớn học tiếng Anh, có cả sách nói.
Một thói quen rất hiệu quả là ghi lại những câu mình bí trong ngày vào một cuốn sổ, rồi mang lên lớp hỏi giáo viên cách nói tự nhiên. Giáo viên AMEP quen với chính những tình huống người mới sang gặp: thuê nhà, gọi thợ, nói chuyện với giáo viên của con, phỏng vấn xin việc.
Câu hỏi thường gặp
AMEP có thật sự miễn phí không?
Có. Học phí do Chính phủ Úc tài trợ cho người đủ điều kiện, kèm trông trẻ miễn phí trong giờ học cho con chưa đến tuổi đi học. Bạn chỉ tự lo chi phí đi lại và đồ dùng cá nhân. Nơi nào thu phí cho "lớp AMEP" thì cần kiểm lại có phải đơn vị chính thức không.
Đã có IELTS 6.0 thì có học AMEP được không?
Có thể không. AMEP dành cho người chưa đạt mức tiếng Anh nghề nghiệp theo khung đánh giá của chương trình. Người có điểm IELTS khá có thể đã vượt mức này. Bài đánh giá đầu vào của đơn vị cung cấp sẽ quyết định; nếu không đủ điều kiện, hãy tìm khoá tiếng Anh chuyên ngành.
Cha mẹ 70 tuổi có thường trú có học AMEP được không?
Được, AMEP không đặt giới hạn tuổi trên. Với người lớn tuổi, chương trình gia sư tình nguyện tại nhà hoặc lớp nhỏ, nhịp chậm thường phù hợp hơn. Mục tiêu có thể đơn giản là đi khám bác sĩ, đi chợ, đi tàu xe một mình.
Học AMEP có bị ảnh hưởng tới trợ cấp Centrelink không?
Học AMEP không làm mất quyền lợi khác. Với người đang nhận một số khoản trợ cấp có yêu cầu tìm việc, việc học AMEP có thể được tính là hoạt động đáp ứng nghĩa vụ; hỏi Services Australia hoặc dịch vụ việc làm để được ghi nhận đúng.
Visa tạm trú diện vợ chồng có được học AMEP không?
Một số visa tạm trú diện vợ chồng nằm trong danh sách đủ điều kiện, tính đến thời điểm viết. Danh sách visa đủ điều kiện được công bố và có thể thay đổi; mang thông tin visa đến đơn vị cung cấp để được xác nhận trước khi đăng ký.
AMEP có cấp chứng chỉ không?
Người học có thể nhận chứng chỉ theo khung chuẩn quốc gia khi hoàn thành các mức học, tuỳ khoá. Chứng chỉ này hữu ích khi xin việc và học tiếp, nhưng không thay thế được bài thi tiếng Anh do các ngành nghề có giấy phép hay cơ quan di trú yêu cầu.