Ở Úc, Medicare không chi trả tiền xe cứu thương. Mỗi bang tự quy định: Queensland miễn phí cho cư dân Queensland, Tasmania miễn phí cho cư dân Tasmania khi dùng dịch vụ trong bang, còn ở các bang khác người dùng có thể nhận hoá đơn rất lớn nếu không có bảo hiểm ambulance — qua gói bảo hiểm y tế tư nhân có phần cứu thương, gói chỉ cứu thương, hoặc thẻ thành viên của dịch vụ cứu thương bang như ở Victoria và Nam Úc.
Nhiều gia đình người Việt mới sang chỉ biết điều này sau khi cha mẹ được chở vào viện một lần và hoá đơn gửi về nhà. Bài này giải thích khi nào cần gọi xe cứu thương, cách gọi và nói gì, cách các bang tính phí, các loại bảo hiểm có thể mua, những người được miễn, và những lựa chọn khác khi bệnh không đến mức cấp cứu. Mức phí và chính sách miễn trừ thay đổi; luôn kiểm trên trang của dịch vụ cứu thương bang trước khi quyết định có mua bảo hiểm hay không.
Khi nào gọi số khẩn cấp và nói gì
Số khẩn cấp chung của Úc là 000, dùng cho cảnh sát, cứu hoả và xe cứu thương. Từ điện thoại di động, số 112 cũng kết nối tới dịch vụ khẩn cấp. Gọi khi tính mạng bị đe doạ hoặc có nguy cơ nghiêm trọng: đau ngực, khó thở, bất tỉnh, co giật, dấu hiệu đột quỵ (méo miệng, yếu tay chân một bên, nói ngọng đột ngột), chảy máu nhiều, tai nạn giao thông, bỏng nặng, ngộ độc, trẻ nhỏ sốt kèm li bì khó đánh thức.
Khi tổng đài hỏi, nói "Ambulance". Nếu không nói được tiếng Anh, nói "Vietnamese" — tổng đài có thể nối thông dịch viên, nhưng sẽ mất thêm thời gian, nên trong nhà cần ít nhất một người thuộc sẵn vài câu: địa chỉ đầy đủ (số nhà, tên đường, khu, gần ngã tư nào), người bệnh bao nhiêu tuổi, đang tỉnh hay mê, có thở không. Người điều phối có thể hướng dẫn sơ cứu qua điện thoại trong lúc xe đang tới — hãy làm theo và đừng cúp máy.
Ứng dụng Emergency+ do các cơ quan khẩn cấp phát triển có thể hiển thị toạ độ vị trí của bạn để đọc cho tổng đài khi bạn ở nơi lạ. Nên cài cho cha mẹ lớn tuổi và tập dùng một lần.
Đừng tự chở người có dấu hiệu đau tim hay đột quỵ vào viện nếu có thể gọi xe cứu thương. Nhân viên cứu thương bắt đầu điều trị ngay trên xe và báo trước cho bệnh viện; thời gian trong những ca này quyết định kết quả.
Phí xe cứu thương: mỗi bang một cách
Bảng dưới là khung chung tính đến thời điểm viết; chi tiết về ai được miễn, mức phí, và phạm vi miễn khi đi bang khác cần kiểm trên trang dịch vụ cứu thương của từng bang.
| Bang/vùng | Cách tính phí cho cư dân | Cách có bảo hiểm phổ biến |
|---|---|---|
| Queensland | Miễn phí cho cư dân Queensland, kể cả khi dùng ở bang khác theo thoả thuận | Thường không cần mua thêm nếu là cư dân |
| Tasmania | Miễn phí cho cư dân khi dùng trong Tasmania | Cân nhắc bảo hiểm khi thường đi bang khác |
| Victoria | Có tính phí với người không có thẻ thành viên | Thẻ thành viên Ambulance Victoria hoặc bảo hiểm tư nhân có phần cứu thương |
| Nam Úc | Có tính phí với người không có bảo hiểm | Gói SA Ambulance Cover hoặc bảo hiểm tư nhân |
| New South Wales | Có tính phí; một số nhóm có thẻ ưu đãi được miễn | Bảo hiểm tư nhân có phần cứu thương hoặc gói chỉ cứu thương |
| Tây Úc, Lãnh thổ Bắc Úc, ACT | Có tính phí theo quy định riêng của từng nơi | Bảo hiểm tư nhân có phần cứu thương; kiểm chính sách miễn trừ của từng nơi |
Phí thường gồm một khoản cố định cho mỗi lần gọi và có thể thêm phí theo quãng đường. Chuyển viện giữa các bệnh viện theo chỉ định của bệnh viện thường do bệnh viện chịu, nhưng vẫn nên hỏi. Các dịch vụ hàng không như trực thăng cứu hộ ở vùng xa có chi phí lớn hơn nhiều.
Các loại bảo hiểm ambulance và chọn cái nào
Gói chỉ cứu thương (ambulance-only cover). Nhiều quỹ bảo hiểm y tế tư nhân bán gói chỉ gồm xe cứu thương với phí thấp. Phù hợp với gia đình chưa muốn mua bảo hiểm bệnh viện nhưng muốn tránh hoá đơn cứu thương. Lưu ý: gói này không giúp tránh phụ thu thuế Medicare Levy Surcharge vì không phải bảo hiểm bệnh viện.
Bảo hiểm bệnh viện hoặc ngoại trú có phần cứu thương. Phần lớn gói bảo hiểm bệnh viện có kèm cứu thương, nhưng mức độ khác nhau: có gói chỉ trả khi cấp cứu, có gói trả cả khi chuyển viện không cấp cứu. Đọc phần "ambulance" trong bảng tóm tắt quyền lợi của gói.
Thẻ thành viên của dịch vụ cứu thương bang. Ở Victoria và Nam Úc, dịch vụ cứu thương bang bán thẻ thành viên trực tiếp cho hộ gia đình hoặc cá nhân. Nếu đã có bảo hiểm tư nhân có phần cứu thương thì có thể không cần mua thêm, tuỳ phạm vi.
Thời gian chờ. Một số gói có thời gian chờ ngắn trước khi được chi trả. Mua ngay khi đến Úc, không đợi tới khi có người trong nhà ốm.
Thẻ ưu đãi. Người có thẻ hưu trí hoặc một số thẻ ưu đãi của Centrelink được miễn phí xe cứu thương ở một số bang. Cha mẹ lớn tuổi chưa đủ điều kiện nhận lương hưu thì chưa có thẻ này, nên càng cần bảo hiểm.
Không phải cấp cứu: những lựa chọn khác ngoài xe cứu thương
Phần lớn tình huống sức khoẻ không cần xe cứu thương và cũng không cần khoa cấp cứu bệnh viện. Khoa cấp cứu ưu tiên ca nặng; người đến vì cảm cúm, đau nhẹ có thể phải chờ nhiều giờ. Biết các kênh khác giúp bạn được khám nhanh hơn và để xe cứu thương cho người cần.
Phòng khám bác sĩ gia đình (GP) là điểm đầu tiên cho bệnh thông thường. Nhiều nơi có lịch khám ngoài giờ hoặc dịch vụ bác sĩ đến nhà buổi tối, cuối tuần ở thành phố lớn. Các phòng khám khẩn cấp Medicare (Medicare Urgent Care Clinics), được mở từ năm 2023 ở nhiều khu, nhận ca cần khám trong ngày nhưng không đe doạ tính mạng — vết cắt cần khâu, bong gân, nhiễm trùng, sốt — và không tính phí với người có thẻ Medicare.
Đường dây tư vấn sức khoẻ healthdirect do y tá trả lời, hoạt động cả ngày đêm, giúp bạn quyết định nên tự chăm sóc ở nhà, đi GP, đi phòng khám khẩn cấp hay đi cấp cứu. Có thể yêu cầu thông dịch tiếng Việt. Nhà thuốc cũng là nơi hỏi về triệu chứng nhẹ và thuốc không kê đơn.
Nếu không chắc, cứ gọi số khẩn cấp: tổng đài sẽ đánh giá và có thể chuyển sang tư vấn y tế thay vì điều xe. Không ai bị phạt vì gọi khi thật sự lo lắng cho tính mạng người thân.
Sau khi xe tới: chuyện gì xảy ra ở khoa cấp cứu
Nhân viên cứu thương (paramedic) ở Úc được đào tạo chuyên sâu, có thể cho thuốc giảm đau, thuốc tim mạch, xử trí đường thở, đo điện tim ngay tại nhà và truyền kết quả cho bệnh viện. Họ quyết định chở bệnh nhân tới bệnh viện nào dựa trên tình trạng bệnh — ví dụ người nghi đột quỵ được đưa tới bệnh viện có đơn vị đột quỵ, không nhất thiết là bệnh viện gần nhất. Người nhà thường có thể đi cùng một người trên xe nếu tình huống cho phép.
Tới khoa cấp cứu, bệnh nhân được phân loại mức độ khẩn (triage) theo thang năm mức; ca nặng được xử trí trước, ca nhẹ có thể phải chờ dù đến trước. Đến bằng xe cứu thương không có nghĩa là được ưu tiên nếu tình trạng đã ổn định. Đây là điều nhiều gia đình người Việt thấy khó chịu, nhưng là cách hệ thống bảo đảm người nguy kịch không bị bỏ lỡ.
Điều trị ở khoa cấp cứu và nội trú bệnh viện công là miễn phí với người có Medicare khi chọn làm bệnh nhân công. Khi được hỏi có muốn dùng bảo hiểm tư nhân không, hãy hỏi rõ điều đó có làm phát sinh khoản phải trả thêm hay không trước khi đồng ý.
Mang theo thẻ Medicare, danh sách thuốc, điện thoại và sạc. Yêu cầu thông dịch viên tiếng Việt nếu cần — đây là quyền của bệnh nhân ở bệnh viện công. Trước khi về, hỏi kỹ thuốc mới, hẹn tái khám và giấy ra viện để đưa cho bác sĩ gia đình.
Chuẩn bị cho gia đình có người lớn tuổi hoặc bệnh nền
Gia đình bảo lãnh cha mẹ sang, hoặc có người mắc bệnh tim, tiểu đường, hen, nên chuẩn bị trước những việc sau:
- Mua bảo hiểm cứu thương ngay khi cha mẹ có Medicare, hoặc kiểm chính sách miễn phí nếu sống ở Queensland, Tasmania.
- Ghi một tờ thông tin bằng tiếng Anh dán trên tủ lạnh: họ tên, ngày sinh, bệnh nền, thuốc đang dùng, dị ứng, tên bác sĩ gia đình, người liên hệ. Nhân viên cứu thương tìm thông tin ở chỗ dễ thấy.
- Tập cho cha mẹ cách gọi số khẩn cấp, nói địa chỉ nhà và từ "Vietnamese" để xin thông dịch.
- Với người sống một mình, cân nhắc thiết bị báo động cá nhân đeo tay hoặc mặt dây chuyền có nút bấm gọi trợ giúp.
- Giữ bản sao danh sách thuốc và thẻ Medicare trong ví; khi vào viện, mang theo hộp thuốc đang dùng.
- Học sơ cứu cơ bản và hồi sức tim phổi (CPR): nhiều tổ chức mở khoá ngắn một ngày, có lớp cho cộng đồng nói tiếng Việt.
Nhận hoá đơn cứu thương rồi thì làm gì
Nếu đã nhận hoá đơn mà không có bảo hiểm, vẫn còn vài hướng xử lý:
- Kiểm xem bạn có thuộc diện được miễn không: thẻ ưu đãi, bảo hiểm tai nạn lao động nếu sự cố xảy ra khi làm việc, bảo hiểm bắt buộc của xe (CTP) nếu là tai nạn giao thông ở nhiều bang.
- Nếu sự cố xảy ra ở bang khác, hỏi về thoả thuận giữa các bang — một số thẻ thành viên hoặc chính sách miễn phí có hiệu lực toàn quốc.
- Với hoá đơn lớn và hoàn cảnh khó khăn, liên hệ dịch vụ cứu thương bang xin trả góp hoặc xin xét miễn giảm vì khó khăn tài chính.
- Không bỏ qua hoá đơn: nợ không trả có thể bị chuyển cho bên thu hồi nợ và ảnh hưởng lịch sử tín dụng.
Bài học rút ra của nhiều gia đình là một khoản bảo hiểm nhỏ mỗi năm rẻ hơn rất nhiều so với một hoá đơn bất ngờ, nhất là khi trong nhà có người lớn tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Khách du lịch hay cha mẹ sang thăm theo visa du lịch có phải trả tiền xe cứu thương không?
Có, và thường ở mức không được trợ giá. Bảo hiểm y tế du lịch hoặc bảo hiểm cho khách thăm cần có phần cứu thương. Kể cả ở Queensland, chính sách miễn phí dành cho cư dân bang, không áp dụng chung cho khách du lịch nước ngoài.
Gọi xe cứu thương mà nhân viên đến đánh giá rồi không chở đi thì có mất phí không?
Tuỳ bang. Một số nơi tính phí cho việc điều trị tại chỗ dù không chở đi. Đây là một lý do nữa để có bảo hiểm cứu thương, vì nhiều gói chi trả cả trường hợp này.
Có thể tự lái xe đưa người bệnh vào cấp cứu thay vì gọi xe cứu thương không?
Với trường hợp không nguy kịch và bạn lái xe an toàn được, tự đưa vào viện là bình thường. Nhưng với dấu hiệu đau tim, đột quỵ, khó thở nặng, bất tỉnh, hãy gọi xe cứu thương vì nhân viên điều trị ngay trên đường và bệnh viện được báo trước.
Bảo hiểm ambulance mua ở bang này có dùng được khi chuyển sang bang khác không?
Bảo hiểm của quỹ tư nhân thường có hiệu lực toàn quốc, nhưng mức chi trả có thể khác. Thẻ thành viên của dịch vụ cứu thương bang có quy định riêng khi dùng ở bang khác. Khi chuyển bang, kiểm lại để không bị hở.
Người nói tiếng Anh yếu có bị chậm trễ khi gọi cấp cứu không?
Tổng đài có thể nối thông dịch viên, nhưng việc đó mất thêm thời gian. Vì vậy cả nhà nên thuộc địa chỉ bằng tiếng Anh và vài câu mô tả triệu chứng cơ bản, dán thông tin trên tủ lạnh, và cài ứng dụng định vị khẩn cấp.