Visa Schengen thăm thân là visa ngắn hạn loại C, cho ở tối đa 90 ngày trong 180 ngày, nộp ở nước nơi người thân của bạn sống (nếu đó là điểm đến chính). Hồ sơ gồm hai nửa: nửa của bạn chứng minh quan hệ, tài chính hoặc người chi trả, và lý do quay về Việt Nam; nửa của người mời chứng minh họ cư trú hợp pháp, có chỗ cho bạn ở và, nếu họ trả tiền, có khả năng tài chính.
Điều người Việt hay nhầm là coi thư mời như giấy quyết định. Thư mời chỉ cho thấy chuyến đi có thật và có chỗ ở; quyết định vẫn dựa trên ràng buộc của bạn với Việt Nam. Một số nước có mẫu cam kết chính thức thay cho thư tay, và người thân là công dân EU sống ở một nước EU khác nước quốc tịch của họ được hưởng thủ tục ưu tiên theo luật tự do đi lại. Bài này đi theo từng loại quan hệ và chỉ ra giấy tờ nào thật sự quyết định.
Thư mời: phải có gì và nước nào cần mẫu chính thức
Một thư mời đủ thông tin gồm: họ tên, ngày sinh, quốc tịch, địa chỉ và tình trạng cư trú của người mời; họ tên và số hộ chiếu của người được mời; quan hệ giữa hai bên; mục đích và thời gian chuyến đi; nơi ở trong thời gian đó; ai chịu chi phí; chữ ký và ngày. Kèm theo là bản sao hộ chiếu hoặc thẻ căn cước của người mời, và nếu họ không phải công dân nước đó, bản sao thẻ cư trú còn hạn.
Một số nước có thủ tục chính thức riêng mà thư tay không thay được. Đức có giấy cam kết chính thức (Verpflichtungserklärung) làm tại cơ quan quản lý người nước ngoài nơi người mời sống, trong đó người mời cam kết chịu chi phí sinh hoạt, y tế và cả chi phí đưa người được mời về nếu cần. Pháp có giấy xác nhận đón tiếp (attestation d’accueil) do toà thị chính cấp, xác nhận chỗ ở. Tây Ban Nha có thư mời làm qua cơ quan cảnh sát. Các nước khác có thể chỉ cần thư tay kèm giấy tờ. Kiểm danh mục của cơ quan đại diện nước bạn nộp, vì chọn sai loại giấy là lý do trả hồ sơ phổ biến.
Giấy cam kết chính thức có trọng lượng ở phần tài chính, vì nó là nghĩa vụ pháp lý của người mời trước cơ quan nhà nước. Nó không bù được phần ý định quay về của người được mời. Cha mẹ sang thăm con với giấy cam kết của con vẫn cần giấy tờ về lương hưu, nhà cửa hay các con khác ở Việt Nam.
Giấy tờ chứng minh quan hệ theo từng trường hợp
Quan hệ phải được chứng minh bằng giấy tờ hộ tịch, không bằng lời khai. Bảng dưới tóm các trường hợp thường gặp.
| Người được mời | Giấy tờ quan hệ chính | Điểm hay vướng |
|---|---|---|
| Cha mẹ thăm con | Giấy khai sinh của người con (người mời) | Tên cha mẹ trên giấy khai sinh không khớp hộ chiếu do đổi tên, viết thiếu dấu, thiếu chữ đệm |
| Ông bà thăm cháu | Khai sinh của con và của cháu để nối hai thế hệ | Thiếu một mắt xích giấy tờ, nhất là khai sinh của cháu cấp ở nước ngoài |
| Anh chị em | Khai sinh của cả hai người có chung cha mẹ | Quan hệ anh chị em được xét lỏng hơn với ràng buộc tài chính của người mời |
| Vợ chồng | Giấy chứng nhận kết hôn | Kết hôn đăng ký ở Việt Nam có thể cần ghi chú hoặc công nhận ở nước kia cho các thủ tục dài hạn |
| Người yêu, hôn phu | Ảnh, lịch sử liên lạc, vé các lần gặp, thư giải thích | Không có giấy hộ tịch nên hồ sơ dựa nhiều vào ràng buộc quay về của người được mời |
| Họ hàng xa, bạn bè | Thư mời giải thích quan hệ | Chỉ có thư nên cần hồ sơ cá nhân mạnh |
Giấy hộ tịch Việt Nam thường cần dịch sang ngôn ngữ nước nộp hoặc tiếng Anh, và có nước yêu cầu chứng nhận. Việt Nam áp dụng Công ước Apostille từ 11/9/2026, nên với các nước cũng là thành viên Công ước, chứng nhận Apostille có thể thay chuỗi hợp pháp hoá lãnh sự cũ. Hỏi lại cơ quan đại diện về hình thức họ chấp nhận ở thời điểm bạn nộp, vì giai đoạn chuyển tiếp thường có hướng dẫn riêng.
Người thân của công dân EU: một đường khác ít người biết
Theo Chỉ thị 2004/38 của EU về quyền tự do đi lại, thành viên gia đình của công dân EU được hưởng thủ tục visa ưu tiên khi công dân EU đó đang thực hiện quyền tự do đi lại: sống ở một nước EU khác nước quốc tịch của họ, hoặc đi cùng hay đến đoàn tụ với họ ở nước đó. Thành viên gia đình gồm vợ chồng, con dưới 21 tuổi hoặc con còn phụ thuộc, và cha mẹ đang phụ thuộc. Visa cho nhóm này được miễn lệ phí, xử lý nhanh, và danh mục giấy tờ gọn hơn nhiều so với hồ sơ thăm thân thông thường.
Điều kiện then chốt là quốc tịch và nơi sống của người thân không trùng nhau. Ví dụ: con gái bạn mang quốc tịch Pháp và đang sống ở Đức, bạn thuộc diện cha mẹ phụ thuộc, thì hồ sơ xin visa Đức có thể đi theo đường này. Còn nếu con mang quốc tịch Đức và sống ở Đức, quan hệ được xét theo luật quốc gia của Đức, không theo chỉ thị.
Trong cả hai trường hợp, quan hệ gia đình phải được chứng minh bằng giấy tờ hộ tịch. Với cha mẹ, “phụ thuộc” nghĩa là thực sự nhận hỗ trợ tài chính từ con, nên cần chứng cứ như lịch sử chuyển tiền định kỳ. Hỏi cơ quan đại diện xem hồ sơ của bạn có thuộc diện này không trước khi nộp theo thủ tục thường.
Các tình huống thăm thân hay gặp và cách chuẩn bị
Cha mẹ sang chăm cháu mới sinh. Thời gian thường dài, gần 90 ngày, và có khi là chuyến lặp lại. Lịch trình nên ghi rõ ngày về, kèm vé khứ hồi đặt trước hoặc đặt chỗ. Nếu cha mẹ còn đi làm, giấy nghỉ phép dài ngày được duyệt là ràng buộc mạnh; nếu đã nghỉ hưu, giấy tờ lương hưu và nhà cửa ở Việt Nam.
Thăm người thân đang du học hay làm việc có thời hạn. Người mời có thẻ cư trú tạm thời vẫn mời được, nhưng thẻ phải còn hạn bao trùm thời gian chuyến đi. Người mời là sinh viên thường không đủ tài chính để bảo lãnh chi phí; người được mời nên tự chứng minh tài chính.
Thăm người yêu. Đây là hồ sơ bị xét kỹ nhất vì không có giấy hộ tịch và có khả năng người được mời không quay về. Nên trình bày trung thực lịch sử quan hệ, các lần gặp, và nhất là công việc, gia đình của người được mời ở Việt Nam.
Dự đám cưới, lễ tốt nghiệp, tang lễ. Kèm thiệp mời, giấy xác nhận của trường, giấy báo tử hoặc giấy tờ tương ứng. Với tang lễ, nhiều cơ quan đại diện có kênh hẹn khẩn; hỏi trực tiếp và giải thích tình huống.
Thăm thân kết hợp du lịch nhiều nước. Nếu bạn ở nhà người thân phần lớn thời gian, nước đó là điểm đến chính dù có đi thêm vài nước. Lịch trình phải thể hiện rõ số đêm ở từng nơi.
Hiểu lầm phổ biến về visa thăm thân
“Có thư mời của người có quốc tịch châu Âu là chắc đậu.” Thư mời chỉ chứng minh chuyến đi có thật và có chỗ ở. Quốc tịch của người mời không thay được giấy tờ chứng minh bạn sẽ quay về. Cơ quan lãnh sự vẫn hỏi: người được mời có công việc, gia đình, tài sản gì ở Việt Nam?
“Người mời càng giàu, hồ sơ càng mạnh.” Thu nhập của người mời giải quyết phần chi phí. Một hồ sơ được bảo lãnh bởi người có thu nhập rất cao nhưng người được mời không có ràng buộc gì ở Việt Nam vẫn có thể bị từ chối ở ô ý định quay về.
“Lần trước đi thăm con đã về đúng hạn nên lần này khỏi cần giấy tờ.” Lịch sử dùng visa đúng hạn là điểm cộng rõ, nhưng mỗi hồ sơ vẫn phải đủ danh mục. Giấy tờ quan hệ đã nộp lần trước thường vẫn phải nộp lại, có nước chấp nhận bản sao.
“Nộp hồ sơ thăm thân thì không cần lịch trình.” Vẫn cần ghi rõ ngày đến, ngày về và nơi ở. Nếu trong thời gian thăm có đi thêm nước khác, ghi luôn để cơ quan lãnh sự thấy nước nộp là đúng.
Trình tự chuẩn bị cho hai phía
Hồ sơ thăm thân thường chậm vì phía người mời ở châu Âu làm giấy mất thời gian, nhất là các mẫu cam kết chính thức cần đặt lịch. Lên kế hoạch từ hai đến ba tháng trước:
- Hai bên thống nhất ngày đi, số ngày ở, nơi ở, ai chi trả.
- Người mời kiểm xem nước mình có mẫu cam kết hay xác nhận chính thức không, đặt lịch với cơ quan cấp và chuẩn bị giấy tờ thu nhập, nhà ở theo yêu cầu.
- Người được mời lấy giấy hộ tịch bản sao, dịch, chứng nhận theo yêu cầu; chuẩn bị giấy tờ công việc, tài chính, tài sản ở Việt Nam.
- Người mời gửi bản gốc giấy cam kết hoặc thư mời về Việt Nam qua đường bưu chính đảm bảo; giữ bản chụp.
- Người được mời đặt lịch nộp hồ sơ, mua bảo hiểm du lịch, đặt chỗ vé khứ hồi.
- Nộp hồ sơ, lấy sinh trắc học nếu cần; theo dõi kết quả.
- Khi đi, mang theo bản sao thư mời và địa chỉ, số liên lạc của người mời để trình biên phòng nếu được hỏi.
Nếu người mời đã từng mời người khác mà người đó không về đúng hạn, cơ quan có thẩm quyền ở nước họ có thể ghi nhận, và hồ sơ mới sẽ bị xét kỹ hơn. Đây là lý do người mời thường được nhắc về trách nhiệm pháp lý khi ký cam kết chính thức.
Muốn ở lâu hơn 90 ngày thì sao
Visa ngắn hạn loại C không gia hạn được để ở lâu hơn, trừ trường hợp rất hạn chế như bất khả kháng hay lý do nghiêm trọng về sức khoẻ, do cơ quan có thẩm quyền của nước đang ở quyết định. Ở quá ngày là vi phạm, bị ghi vào hệ thống nhập xuất cảnh của EU và ảnh hưởng mọi hồ sơ sau.
Nếu gia đình muốn cha mẹ ở dài hạn với con, đó là bài toán của diện đoàn tụ gia đình theo luật quốc gia, khác hoàn toàn visa thăm thân. Nhiều nước châu Âu rất hạn chế đoàn tụ cho cha mẹ của người cư trú, thường chỉ cho phép trong trường hợp phụ thuộc hoặc hoàn cảnh đặc biệt. Đừng dùng visa thăm thân với ý định chuyển sang ở lại; thay vào đó, tìm hiểu luật đoàn tụ của nước người thân sống, ở các bài về định cư châu Âu theo từng nước.
Câu hỏi thường gặp
Người mời ở châu Âu cần chứng minh thu nhập bao nhiêu?
Mức do từng nước quy định, thường gắn với mức thu nhập tối thiểu hoặc trợ cấp xã hội của nước đó và số người trong hộ. Với mẫu cam kết chính thức, cơ quan cấp sẽ tự xét thu nhập của người mời. Hỏi trực tiếp cơ quan đó, không dựa vào con số truyền miệng.
Thư mời có cần công chứng không?
Tuỳ nước. Nước có mẫu chính thức thì giấy do cơ quan nhà nước cấp. Nước chấp nhận thư tay thường không bắt công chứng, nhưng có nước yêu cầu chứng thực chữ ký người mời. Đọc danh mục của cơ quan đại diện nước bạn nộp.
Con đang có quốc tịch nước đó thì cha mẹ có được miễn visa không?
Không. Công dân Việt Nam cần visa Schengen dù con có quốc tịch nước Schengen. Quan hệ với công dân EU có thể giúp thủ tục nhanh hơn trong một số trường hợp, như với người thân của công dân EU đang sống ở nước EU khác nước quốc tịch.
Có cần nộp hồ sơ ở nước con đang sống không?
Nếu nước đó là điểm đến chính, tính theo số ngày ở hoặc mục đích chính, thì có. Nếu chuyến đi chủ yếu ở nước khác và chỉ ghé thăm con vài ngày, nước nộp là nước bạn ở nhiều nhất.
Thăm thân có được làm việc phụ giúp gia đình không?
Visa ngắn hạn không cho phép làm việc có trả công. Chăm cháu, nấu ăn cho gia đình trong thời gian thăm là sinh hoạt bình thường. Làm thuê, làm ở tiệm của người thân để nhận tiền là vi phạm điều kiện visa.
Vợ chồng chưa đăng ký kết hôn có xin thăm nhau được không?
Được, nhưng hồ sơ được xét như quan hệ người yêu. Cần chứng cứ quan hệ thật như lịch sử liên lạc, ảnh, các lần gặp, và nhất là ràng buộc của người được mời với Việt Nam.