Na Uy, Thụy Điển, Đan Mạch, Phần Lan và Iceland đều thuộc khối Schengen, nên với hộ chiếu Việt Nam bạn xin một visa Schengen ngắn hạn là đi được cả năm nước. Hai trong số đó, Na Uy và Iceland, không phải thành viên EU nhưng vẫn là thành viên Schengen. Về luật, quy tắc chọn nước nộp và quy tắc 90 ngày trong 180 ngày giống hệt các nước Tây Âu.
Cái khác của Bắc Âu nằm ở ba chỗ. Thứ nhất, một số lãnh thổ thuộc các nước này lại nằm ngoài Schengen, và đó là nơi người săn cực quang hay đi thuyền thường tới. Thứ hai, không phải nước nào cũng xét hồ sơ ngay tại Việt Nam, nên thời gian chờ có thể dài hơn bạn nghĩ. Thứ ba, chuyến đi Bắc Âu thường gắn với mùa, với du thuyền và với chi phí rất cao, khiến lịch trình và tài chính bị đọc kỹ. Bài này đi qua từng điểm.
Một khối Schengen, nhưng không phải mọi lãnh thổ
Bắc Âu có ba vùng hay khiến khách bị hụt hẫng ở sân bay. Quần đảo Svalbard của Na Uy, nơi có thị trấn Longyearbyen nổi tiếng với gấu trắng và đêm cực, không thuộc khu vực Schengen. Theo hiệp ước riêng về Svalbard, Na Uy không đòi visa để vào chính quần đảo, nhưng mọi chuyến bay thường lệ tới đó đều đi qua lục địa Na Uy. Khi bay từ Oslo hay Tromsø ra Svalbard, bạn rời khu vực Schengen; khi quay lại, bạn nhập cảnh Schengen lần nữa. Visa một lần nhập cảnh sẽ không đủ.
Greenland và quần đảo Faroe thuộc Vương quốc Đan Mạch nhưng nằm ngoài cả EU lẫn Schengen. Visa Schengen do Đan Mạch cấp không mặc nhiên có giá trị ở hai nơi này; người cần đi phải xin ghi chú riêng cho Greenland hoặc Faroe trên visa, theo hướng dẫn của cơ quan đại diện Đan Mạch. Du thuyền Bắc Đại Tây Dương hay ghé Tórshavn hoặc các cảng Greenland, nên đây là điểm cần hỏi ngay khi đặt tour.
Ngược lại, quần đảo Åland giữa Phần Lan và Thụy Điển thuộc Schengen, chỉ có chế độ thuế riêng. Iceland tuy ở xa đất liền vẫn là Schengen đầy đủ, bay từ Copenhagen hay Oslo sang Reykjavik không qua kiểm tra hộ chiếu như biên giới ngoài. Khi lập lịch trình, đánh dấu riêng những chặng ra khỏi Schengen để chọn đúng số lần nhập cảnh khi điền đơn.
Chọn nước nộp cho hành trình nhiều nước Bắc Âu
Hành trình Bắc Âu hiếm khi gói trong một nước. Một tuyến phổ biến là Copenhagen – Stockholm – Oslo bằng tàu và phà đêm; một tuyến mùa đông là Rovaniemi ở Lapland Phần Lan nối sang Tromsø ở Na Uy để săn cực quang. Quy tắc vẫn là nộp cho nước có nhiều đêm nhất, hoặc nước gắn với mục đích chính; số đêm bằng nhau thì nộp cho nước nhập cảnh đầu tiên.
Ví dụ giả định: vợ chồng anh Khoa bay vào Helsinki, ở Phần Lan hai đêm, lên Rovaniemi ba đêm, rồi sang Tromsø ba đêm và bay về từ Oslo. Phần Lan có năm đêm, Na Uy có ba đêm, hồ sơ nộp cho Phần Lan. Nếu họ đổi thành hai đêm Rovaniemi và bốn đêm Tromsø, cộng hai đêm Helsinki, số đêm sẽ bằng nhau bốn – bốn, khi đó nước nhập cảnh đầu tiên là Phần Lan quyết định nơi nộp.
Đêm ngủ trên phà quốc tế giữa Stockholm và Helsinki hay Oslo và Copenhagen thường được tính theo cách cơ quan đại diện hướng dẫn; với hành trình có nhiều đêm trên biển, cách đếm có thể không hiển nhiên. Nếu kết quả đếm của bạn sát nút, hỏi trực tiếp cơ quan đại diện của nước bạn định nộp, giữ lại câu trả lời bằng văn bản, thay vì tự chọn nước dễ đặt lịch hơn.
Nộp ở đâu khi nước đó không xét tại Việt Nam
Không phải nước Bắc Âu nào cũng xét visa ngay tại Hà Nội hay TP.HCM. Có nước tiếp nhận hồ sơ và sinh trắc học ở Việt Nam qua đơn vị được uỷ quyền nhưng chuyển hồ sơ sang một cơ quan khu vực ở nước khác để xét. Có nước như Iceland không có cơ quan đại diện tại Việt Nam và nhờ một nước Schengen khác đại diện xét visa. Danh sách đại diện này do khối Schengen cập nhật và có thể đổi.
Hệ quả thực tế là thời gian từ lúc nộp tới lúc nhận lại hộ chiếu có thể dài hơn so với nước xét tại chỗ, vì hộ chiếu hoặc hồ sơ phải đi lại giữa các nơi. Thời hạn chuẩn của Bộ luật Thị thực là 15 ngày theo lịch, có thể kéo dài tới 45 ngày trong trường hợp cần xem xét thêm. Người đi mùa cực quang từ tháng 12 tới tháng 3 hay đi mùa hè tháng 6 tới tháng 8 nên nộp sớm khoảng hai tháng.
Điểm thứ hai: khi hồ sơ được xét ở cơ quan khu vực, bạn ít có cơ hội được gọi bổ sung giấy tờ hơn. Hồ sơ cần tự đứng được ngay từ đầu, giải thích rõ những điều bất thường như vừa đổi việc hay khoản tiền lớn mới vào tài khoản. Kiểm trang chính thức của từng nước để biết nơi nộp, nơi xét, và có yêu cầu nộp đơn trực tuyến trên cổng riêng của nước đó hay không.
Hồ sơ theo mùa: cực quang, mùa hè, du thuyền
Săn cực quang mùa đông. Lịch trình nên cho thấy bạn hiểu chuyến đi: nơi ở ở Lapland hay miền bắc Na Uy, tour ban đêm đã đặt, trang phục giữ ấm, phương tiện di chuyển giữa các thị trấn nhỏ. Bảo hiểm du lịch cần đọc kỹ điều khoản loại trừ: trượt tuyết, đi xe trượt chó kéo, xe trượt tuyết có động cơ thường bị loại khỏi gói cơ bản.
Mùa hè và mặt trời nửa đêm. Đây là mùa khách đông, giá phòng cao, lịch hẹn nộp hồ sơ cũng kín. Lịch trình mùa hè thường ghép nhiều nước bằng tàu hoả và phà, nên đặt chỗ cần khớp ngày giữa các chặng. Một lỗ hổng vài đêm không có chỗ ở là câu hỏi người xét sẽ đặt ra.
Du thuyền vịnh hẹp Na Uy và biển Baltic. Hồ sơ du thuyền nên có xác nhận đặt chỗ của hãng tàu, lịch cảng ghé, và vé máy bay tới cảng khởi hành. Nếu tàu ghé cảng ngoài Schengen như St. Petersburg trước đây, hay Faroe, Greenland, bạn cần visa nhiều lần nhập cảnh hoặc ghi chú riêng. Hãng tàu thường không chịu trách nhiệm kiểm visa thay khách.
Chuyến đi gắn với sự kiện. Lễ hội, giải thể thao, hội nghị khoa học ở Stockholm, Oslo hay Helsinki: nộp vé hoặc thư mời của ban tổ chức. Với hội nghị, thư cử đi của nơi làm việc và xác nhận đăng ký giúp phân biệt rõ chuyến công tác với chuyến du lịch.
Thăm thân người Việt đang học và làm việc ở Bắc Âu
Cộng đồng người Việt ở Bắc Âu nhỏ hơn ở Pháp hay Đức nhưng tăng trong những năm gần đây, chủ yếu là du học sinh ở Phần Lan, Thụy Điển, người làm điều dưỡng, kỹ thuật, và các gia đình đã định cư lâu năm ở Na Uy, Đan Mạch. Chuyến thăm thân hay gặp nhất là cha mẹ sang dự lễ tốt nghiệp, thăm con mới sinh, hoặc ở cùng con vài tuần mùa hè.
Hồ sơ thăm thân cần thư mời của người thân ghi rõ quan hệ, thời gian, nơi ở, ai chịu chi phí, cùng bản sao giấy phép cư trú hoặc hộ chiếu của người mời. Nếu người mời là sinh viên, người xét sẽ nhìn khả năng tài chính của chính bố mẹ nhiều hơn, vì sinh viên ít khi đủ sức bảo lãnh. Một số nước Bắc Âu có mẫu thư mời hoặc mẫu cam kết riêng; hỏi người thân tải đúng mẫu trên trang cơ quan di trú nước đó.
Ví dụ giả định: bà Hoà sang Thụy Điển ở với con gái sáu tuần khi con sinh em bé. Thư mời của con nêu rõ lý do và thời gian, kèm giấy tờ cư trú và hợp đồng lao động của con rể, giấy khai sinh chứng minh quan hệ, và giấy tờ lương hưu của bà ở Việt Nam. Thời gian sáu tuần hợp lý với lý do; nếu bà khai ở gần trọn 90 ngày thì người xét sẽ cân nhắc kỹ hơn về khả năng quay về.
Chi phí và chứng minh tài chính cho chuyến Bắc Âu
Bắc Âu thuộc nhóm đắt nhất châu Âu: phòng khách sạn, bữa ăn ngoài, vé tàu, tour ban đêm đi săn cực quang đều cao hơn nhiều so với Nam Âu hay Trung Âu. Na Uy, Thụy Điển, Đan Mạch dùng đồng krone riêng của mỗi nước, Iceland dùng króna, chỉ Phần Lan dùng euro. Khi dự trù, hãy quy từng chặng theo đồng tiền của nước đó, cộng lại rồi mới đổi sang đồng Việt Nam, thay vì lấy một mức trung bình chung cho cả châu Âu.
Người xét hồ sơ so sánh dự trù đó với số dư và dòng tiền của bạn. Ví dụ giả định: hai vợ chồng đi mười ngày Phần Lan và Na Uy mùa đông, đã trả trước khách sạn, vé máy bay nội địa và hai tour cực quang. Phần còn lại cần chứng minh chỉ là ăn uống, đi lại trong thành phố và chi phí phát sinh. Sao kê sáu tháng cho thấy lương về đều và số dư đủ trang trải phần này là hồ sơ hợp lý.
Nếu con cái ở Bắc Âu hoặc ở Việt Nam tài trợ chuyến đi, nộp giấy tờ quan hệ và tài chính của người tài trợ cùng thư cam kết, thay vì chuyển một khoản lớn vào tài khoản ngay trước ngày nộp. Khoản tiền vào đột ngột không có nguồn gốc rõ ràng thường bị hỏi, và có thể làm hồ sơ yếu đi thay vì mạnh lên.
Những sai lầm hay gặp với visa Bắc Âu
Ngoài những lỗi chung của hồ sơ Schengen, Bắc Âu có vài lỗi riêng vì địa lý và mùa:
- Xin visa một lần nhập cảnh rồi đặt chuyến ra Svalbard, Greenland hay Faroe, tới lúc quay về không vào lại được khu vực Schengen.
- Nộp cho nước dễ đặt lịch hẹn thay vì nước có nhiều đêm nhất trong hành trình.
- Nộp sát ngày đi với nước xét hồ sơ ở cơ quan khu vực, không còn thời gian nếu bị kéo dài.
- Dự trù chi phí theo giá Đông Nam Á; một lịch trình mười ngày ở Na Uy với số dư mỏng là câu hỏi khó trả lời.
- Mua bảo hiểm gói rẻ nhất, không phủ hoạt động mùa đông mà chính lịch trình đã nêu.
- Đặt tour cực quang qua trang không rõ nguồn gốc, đóng cọc lớn rồi không nhận được xác nhận hợp lệ để nộp hồ sơ.
Phần lớn những lỗi này tránh được nếu bạn lập lịch trình theo ngày, đánh dấu chặng ra khỏi Schengen, và đếm số đêm theo nước trước khi điền đơn.
Câu hỏi thường gặp
Có visa Schengen rồi có cần xin gì thêm để đi Svalbard không?
Na Uy không đòi visa để vào chính Svalbard, nhưng chuyến bay đi qua lục địa Na Uy và khi quay lại bạn nhập cảnh Schengen lần nữa. Vì vậy bạn cần visa Schengen nhiều lần nhập cảnh, hoặc ít nhất hai lần, đủ cho cả chặng trước và sau Svalbard. Kiểm hướng dẫn của cơ quan Na Uy trước khi đặt vé.
Visa Đan Mạch có đi được Greenland không?
Không mặc nhiên. Greenland và quần đảo Faroe nằm ngoài Schengen, visa Schengen do Đan Mạch cấp chỉ có giá trị ở hai nơi này khi được ghi chú riêng. Bạn cần nêu rõ ý định đi Greenland hoặc Faroe khi nộp và làm theo hướng dẫn của cơ quan đại diện Đan Mạch.
Iceland không có đại sứ quán tại Việt Nam thì nộp ở đâu?
Iceland nhờ một nước Schengen khác đại diện xét visa tại nhiều nơi trên thế giới. Nước đại diện tại Việt Nam do danh sách đại diện của khối Schengen quy định và có thể đổi. Bạn kiểm danh sách hiện hành hoặc trang chính thức của cơ quan di trú Iceland để biết nộp ở đâu.
Đi du thuyền Bắc Âu thì nộp visa cho nước nào?
Nguyên tắc vẫn là nước có điểm đến chính, nhưng với du thuyền, cách tính đêm trên tàu và cảng ghé không hiển nhiên. Bạn nên hỏi cơ quan đại diện của nước có cảng khởi hành hoặc nước có nhiều ngày ghé nhất, nộp kèm lịch cảng của hãng tàu, và chọn visa nhiều lần nhập cảnh nếu tàu ghé cảng ngoài Schengen.
Con đang du học Phần Lan có bảo lãnh tài chính cho cha mẹ sang thăm được không?
Con có thể đứng thư mời và cho cha mẹ ở cùng, nhưng sinh viên thường không đủ thu nhập để bảo lãnh trọn chi phí. Người xét sẽ nhìn chủ yếu vào tài chính và ràng buộc của chính cha mẹ ở Việt Nam. Nộp kèm giấy xác nhận đang học và giấy phép cư trú của con.
Mùa cực quang nên nộp visa trước bao lâu?
Quy định chung cho nộp sớm nhất sáu tháng và muộn nhất mười lăm ngày trước ngày đi. Với tuyến Bắc Âu mùa đông, nộp trước khoảng hai tháng là hợp lý, vì lịch hẹn kín dịp cuối năm và một số nước chuyển hồ sơ đi xét ở cơ quan khu vực nên thời gian có thể dài hơn.