Visa nhân lực chất lượng cao (高度専門職, viết tắt HSP) là tư cách lưu trú Nhật Bản dành cho người được chấm từ 70 điểm trở lên theo một bảng điểm do cơ quan xuất nhập cảnh công bố. Đổi lại, người giữ HSP được thời hạn lưu trú dài, được làm nhiều loại việc hơn, vợ chồng được đi làm rộng hơn, có thể đưa cha mẹ sang trong một số điều kiện, và được xét vĩnh trú sớm.
Nhiều kỹ sư người Việt ở Nhật đang mang visa kỹ sư, nhân văn, quốc tế mà thật ra đã đủ điểm HSP. Câu hỏi không phải "có xin được không" mà là "đổi sang HSP có đáng không", vì HSP gắn với một công ty cụ thể và đổi việc lại phải làm thủ tục. Bài này đi qua cách tính điểm, quyền lợi thật và những trường hợp không nên đổi. Điểm từng mục và ngưỡng lương có thể được điều chỉnh — đối chiếu bảng điểm hiện hành của Cơ quan Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản trước khi nộp.
Ba nhóm hoạt động của HSP
Nhóm (i)(a) — nghiên cứu học thuật. Dành cho người làm nghiên cứu, giảng dạy hoặc hướng dẫn nghiên cứu tại trường đại học, viện nghiên cứu ở Nhật. Bảng điểm của nhóm này coi trọng thành tích nghiên cứu như bài báo, bằng sáng chế, tài trợ nghiên cứu.
Nhóm (i)(b) — chuyên môn, kỹ thuật. Nhóm đông người Việt nhất: kỹ sư phần mềm, cơ khí, điện, chuyên viên tài chính, marketing có trình độ chuyên môn, làm việc theo hợp đồng với tổ chức ở Nhật. Nhóm này có yêu cầu lương tối thiểu khoảng 3 triệu yên mỗi năm, ngoài việc đạt 70 điểm.
Nhóm (i)(c) — quản lý, kinh doanh. Dành cho người điều hành hoặc quản lý doanh nghiệp ở Nhật. Bảng điểm coi trọng kinh nghiệm quản lý và thu nhập; ngưỡng lương tối thiểu của nhóm này cao hơn hẳn nhóm (b).
HSP số 2. Sau khoảng 3 năm giữ HSP số 1 với điều kiện duy trì, bạn có thể chuyển sang HSP số 2: thời hạn lưu trú không giới hạn và được làm gần như mọi loại hoạt động lao động. HSP số 2 giống vĩnh trú ở chỗ không phải gia hạn, nhưng vẫn gắn với điều kiện hoạt động, nên nhiều người đi thẳng lên vĩnh trú thay vì dừng ở HSP số 2.
Tự tính điểm nhóm (b): các mục chính
Bảng dưới tóm tắt các mục điểm chính của nhóm chuyên môn, kỹ thuật theo bảng điểm những năm gần đây. Mức điểm cụ thể từng mục đọc trong bảng điểm chính thức; ở đây chỉ nêu khung để bạn biết mình mạnh ở đâu.
| Mục | Cách tính | Ghi chú |
|---|---|---|
| Học vấn | Tiến sĩ cao nhất, rồi thạc sĩ, cử nhân | Có điểm cộng khi có hai bằng thuộc hai lĩnh vực |
| Kinh nghiệm làm việc | Tính theo số năm làm nghề liên quan, từ khoảng 3 năm trở lên mới có điểm | Kinh nghiệm ở Việt Nam được tính nếu có giấy xác nhận |
| Thu nhập năm | Bậc theo mức lương, điểm phụ thuộc cả tuổi | Dưới khoảng 3 triệu yên thì không đủ điều kiện nhóm (b) |
| Tuổi | Dưới 30 cao nhất, giảm dần, từ 40 trở lên không có điểm tuổi | Tính ở thời điểm nộp |
| Tiếng Nhật | N1 hoặc tương đương được điểm cao, N2 thấp hơn | Điểm N2 thường chỉ cộng khi chưa nhận điểm tốt nghiệp đại học Nhật |
| Tốt nghiệp đại học Nhật | Có điểm cộng | Thêm điểm nếu là trường thuộc danh sách ưu tiên |
| Công ty và ngành | Điểm cộng khi làm ở tổ chức được hỗ trợ đổi mới, công ty vừa và nhỏ có điều kiện | Công ty phải chứng minh được tư cách |
Cách nhiều kỹ sư người Việt đạt 70: cử nhân, tốt nghiệp đại học Nhật, N1, dưới 30 tuổi, lương ở mức khá. Người học đại học ở Việt Nam rồi sang làm thì thường cần thêm kinh nghiệm hoặc thạc sĩ để bù vào phần điểm "tốt nghiệp đại học Nhật".
Quyền lợi cho vợ chồng, cha mẹ và người giúp việc
Vợ hoặc chồng được làm việc rộng hơn. Với visa thường, vợ chồng mang tư cách gia đình chỉ được làm thêm có giới hạn giờ khi xin phép. Vợ chồng của người HSP có thể làm việc toàn thời gian ở các loại việc thuộc nhóm chuyên môn như kỹ sư, nhân văn, quốc tế, dù chưa đáp ứng đủ điều kiện học vấn hay kinh nghiệm của tư cách đó, trong điều kiện sống chung với người HSP.
Đưa cha mẹ sang. Đây là điểm được hỏi nhiều nhất, vì visa thường của Nhật gần như không có đường cho cha mẹ ở dài hạn. Người HSP có thể đưa cha hoặc mẹ (của mình hoặc của vợ chồng) sang khi đang nuôi con dưới khoảng 7 tuổi hoặc khi người vợ đang mang thai, với điều kiện thu nhập hộ gia đình đạt ngưỡng khoảng 8 triệu yên mỗi năm và cha mẹ sống cùng. Chỉ được đưa một bên cha mẹ, và khi con lớn qua mốc tuổi thì tư cách của cha mẹ kết thúc.
Đưa người giúp việc. Người HSP có thu nhập rất cao (khoảng từ 10 triệu yên mỗi năm) có thể đưa người giúp việc nước ngoài sang trong một số điều kiện. Quyền lợi này hiếm khi áp dụng cho kỹ sư người Việt ở mức lương phổ biến, nhưng cần biết để không nhầm với quảng cáo.
Thêm vào đó là thời hạn lưu trú 5 năm ngay từ đầu, được làm thêm hoạt động liên quan (ví dụ kỹ sư mở một công ty nhỏ cùng lúc), và hồ sơ được ưu tiên xử lý.
Hồ sơ và các bước xin HSP
Có hai tình huống: bạn đang ở Việt Nam và được công ty Nhật tuyển thẳng theo diện HSP, hoặc bạn đang ở Nhật với visa khác và xin đổi sang HSP. Các bước theo nguyên lý như sau:
- Tự chấm điểm theo bảng của nhóm hoạt động phù hợp, ghi rõ từng mục lấy điểm và giấy tờ chứng minh cho mục đó. Đừng cộng những mục bạn không có giấy chứng minh được.
- Gom giấy tờ chứng minh: bằng cấp (bằng tiếng Việt cần bản dịch), giấy xác nhận kinh nghiệm của các nơi từng làm, chứng chỉ tiếng Nhật, hợp đồng lao động thể hiện mức lương năm dự kiến, giấy tờ về công ty nếu xin điểm cộng theo loại hình doanh nghiệp.
- Nếu ở Việt Nam: công ty ở Nhật nộp hồ sơ xin giấy chứng nhận tư cách lưu trú HSP tại cục xuất nhập cảnh; có giấy chứng nhận rồi bạn xin visa tại cơ quan đại diện Nhật ở Việt Nam.
- Nếu đang ở Nhật: bạn tự nộp đơn xin đổi tư cách lưu trú tại cục xuất nhập cảnh nơi cư trú, kèm bảng điểm và giấy tờ, cùng giấy xác nhận thuế cư trú và thu nhập các năm gần nhất.
- Nhận kết quả, đổi thẻ cư trú mới ghi tư cách HSP và tên tổ chức nơi làm việc; giữ bản sao bảng điểm đã nộp để dùng khi gia hạn hoặc khi xin vĩnh trú theo lối tắt.
Hồ sơ HSP được ưu tiên xử lý theo công bố của cơ quan xuất nhập cảnh, nhưng thời gian thực tế tuỳ cục và mùa cao điểm. Người đổi sang HSP để kịp đón cha mẹ sang trước ngày sinh con nên nộp sớm vài tháng, không nộp sát ngày.
J-Skip: đường không cần tính điểm
Từ năm 2023, Nhật mở thêm cơ chế thường được gọi là J-Skip (nhân lực chất lượng cao đặc biệt). Theo đó, người có bằng thạc sĩ trở lên và thu nhập năm từ khoảng 20 triệu yên, hoặc người có từ khoảng 10 năm kinh nghiệm và thu nhập năm từ khoảng 20 triệu yên, có thể được cấp HSP mà không cần qua bảng điểm. Ngưỡng cho nhóm quản lý kinh doanh còn cao hơn.
Người được cấp theo J-Skip có thêm vài quyền lợi so với HSP thường: điều kiện đưa cha mẹ và người giúp việc nới hơn, vợ chồng làm việc rộng hơn, và được xét vĩnh trú sau khoảng 1 năm.
Với phần lớn người Việt ở Nhật, mức lương 20 triệu yên là rất cao — nhóm này thường là quản lý cấp cao ở tập đoàn đa quốc gia, chuyên gia tài chính, nhà nghiên cứu đầu ngành. Nếu bạn ở Việt Nam và nhận lời mời sang Nhật với mức đãi ngộ như vậy, J-Skip đáng hỏi doanh nghiệp tuyển dụng ngay từ đầu. Còn với kỹ sư ở mức phổ biến, đường thực tế vẫn là bảng 70 điểm. Ngưỡng thu nhập của J-Skip có thể được điều chỉnh, nên đọc thông báo hiện hành.
Khi nào không nên đổi sang HSP
HSP số 1 gắn với tổ chức nơi bạn làm việc. Đổi công ty nghĩa là phải xin đổi tư cách lưu trú, kèm hồ sơ chứng minh vẫn đủ điểm ở công ty mới. Với visa kỹ sư, nhân văn, quốc tế, đổi việc chỉ cần khai báo và nếu công việc mới cùng loại thì không phải xin lại ngay. Người đang có ý định nhảy việc trong một hai năm tới có thể thấy HSP phiền hơn là lợi.
Người trên 35 tuổi, lương ở mức trung bình, tiếng Nhật N2 thì thường khó giữ 70 điểm khi tuổi tăng, vì điểm tuổi giảm dần mỗi mốc. Nếu điểm của bạn chỉ vừa sát 70, một năm thu nhập giảm (do đổi việc, giảm thưởng) là đủ làm rơi khỏi ngưỡng, và lối tắt vĩnh trú 3 năm bị đứt.
Cũng có người không cần HSP mà vẫn hưởng lối tắt vĩnh trú: hướng dẫn vĩnh trú cho phép bạn tự chứng minh điểm HSP trong hồ sơ vĩnh trú, dù đang mang visa kỹ sư. Vì vậy nếu mục tiêu duy nhất là vĩnh trú sớm và bạn không cần đưa cha mẹ sang, đổi sang HSP không phải bước bắt buộc. HSP đáng nhất khi bạn cần quyền lợi gia đình (cha mẹ chăm con nhỏ, vợ chồng đi làm toàn thời gian).
Ví dụ giả định: gia đình có con nhỏ muốn đón bà ngoại sang
Chị Linh 31 tuổi, thạc sĩ ở Nhật, làm chuyên viên phân tích dữ liệu ở Tokyo với lương khoảng 6,5 triệu yên. Chồng chị làm kỹ sư cơ khí, lương khoảng 4 triệu yên. Hai vợ chồng vừa có con đầu lòng và muốn mẹ chị Linh sang giúp trông cháu vài năm. Visa thăm thân ngắn hạn chỉ cho ở tối đa 90 ngày mỗi lần, không giải quyết được.
Tính điểm của chị Linh: thạc sĩ, tốt nghiệp đại học Nhật, N1, tuổi 30–34, thu nhập ở bậc khá — tổng điểm nhiều khả năng vượt 70. Nếu chị đổi sang HSP, thu nhập hộ gia đình khoảng 10,5 triệu yên vượt ngưỡng khoảng 8 triệu, con dưới 7 tuổi, nên có thể xin cho mẹ sang ở cùng theo tư cách hoạt động đặc định dành cho cha mẹ người HSP.
Đổi lại, nếu chị muốn đổi công ty trong thời gian này thì phải làm lại thủ tục HSP, và khi con qua mốc 7 tuổi, mẹ chị phải về. Gia đình nên lên kế hoạch: dùng giai đoạn này để chị tích luỹ 3 năm HSP rồi xin vĩnh trú, thay vì xem HSP là đích. Ví dụ này là giả định; điều kiện chi tiết cần đối chiếu hướng dẫn hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Kinh nghiệm làm việc ở Việt Nam có được tính điểm HSP không?
Có, kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực liên quan ở bất kỳ nước nào đều có thể được tính, miễn bạn có giấy xác nhận của nơi làm việc thể hiện vị trí, thời gian và nội dung công việc. Giấy tờ tiếng Việt cần kèm bản dịch.
Từ Việt Nam có xin thẳng HSP được không hay phải sang Nhật trước?
Được. Công ty ở Nhật có thể xin giấy chứng nhận tư cách lưu trú HSP cho bạn từ đầu, kèm bảng tự đánh giá điểm và giấy tờ chứng minh. Sau đó bạn xin visa tại cơ quan đại diện Nhật ở Việt Nam như các diện lao động khác.
Đang mang visa kỹ sư có cần đổi sang HSP mới được xin vĩnh trú sớm không?
Không bắt buộc. Hướng dẫn vĩnh trú cho phép người đang mang visa khác tự chứng minh đã duy trì 70 hoặc 80 điểm trong khoảng 3 năm hoặc 1 năm. Đổi sang HSP chỉ cần khi bạn muốn quyền lợi riêng của HSP như đưa cha mẹ sang hay vợ chồng làm việc rộng hơn.
Mẹ sang Nhật theo diện cha mẹ người HSP có được đi làm không?
Không. Tư cách của cha mẹ người HSP là để chăm cháu hoặc hỗ trợ người mang thai, không cho phép làm việc. Cha mẹ cũng phải sống cùng hộ với người HSP và tư cách kết thúc khi điều kiện về tuổi của con không còn.
Mất việc khi đang giữ HSP thì sao?
HSP số 1 gắn với tổ chức nơi bạn làm, nên khi nghỉ việc bạn cần khai báo và tìm việc mới, rồi xin đổi tư cách phù hợp trong thời hạn cho phép. Nếu không hoạt động đúng tư cách trong thời gian dài, tư cách lưu trú có thể bị huỷ. Người sắp nghỉ việc nên tính trước bước chuyển.
Điểm HSP có bị xét lại khi gia hạn không?
Có. Khi gia hạn hoặc đổi công ty, bạn phải chứng minh lại mình vẫn đạt điểm. Vì điểm tuổi giảm theo thời gian và thu nhập có thể thay đổi, người sát ngưỡng 70 nên tính dư vài điểm để không rơi khỏi ngưỡng giữa chừng.