Có thẻ xanh là bạn trở thành cư dân thuế Mỹ, và cư dân thuế Mỹ phải khai thu nhập toàn cầu — kể cả lãi tiết kiệm, tiền cho thuê nhà, cổ tức công ty ở Việt Nam. Ngoài tờ khai thuế, còn có các mẫu khai thông tin về tài khoản và tài sản ở nước ngoài; quên các mẫu này mới là chỗ người mới sang hay bị phạt.
Khai không có nghĩa là nộp gấp đôi: thuế đã nộp ở Việt Nam trên cùng khoản thu nhập thường được khấu trừ vào thuế Mỹ. Bài này giải thích từ khi nào bạn là cư dân thuế, năm đầu khai thế nào, những mẫu khai bắt buộc, và các loại tài sản ở Việt Nam có cách tính thuế Mỹ bất lợi mà ít ai nói trước. Đây là phần nguyên lý; mẫu, ngưỡng và mức phạt cụ thể bạn kiểm trên irs.gov hoặc với người làm thuế.
Từ ngày nào bạn là cư dân thuế Mỹ
Luật thuế Mỹ có hai cách làm một người nước ngoài thành cư dân thuế. Cách thứ nhất là thẻ xanh: từ ngày bạn được cấp tư cách thường trú hợp pháp (với người định cư diện visa, thường là ngày nhập cảnh bằng visa định cư), bạn là cư dân thuế, bất kể năm đó ở Mỹ bao nhiêu ngày. Cách thứ hai là hiện diện đáng kể: có mặt ở Mỹ đủ số ngày theo công thức tính trên ba năm gần nhất — áp dụng cho người ở dài hạn bằng visa không định cư.
Tư cách cư dân thuế do thẻ xanh kéo dài cho tới khi bạn chính thức từ bỏ hoặc mất thẻ theo thủ tục. Nghĩa là nếu bạn có thẻ xanh nhưng về Việt Nam sống phần lớn thời gian, về thuế bạn vẫn là cư dân Mỹ và vẫn phải khai thu nhập toàn cầu. Đây là điều nhiều người giữ thẻ "để dành" không biết.
Có một điểm tinh tế: khi một người vừa là cư dân thuế Mỹ vừa bị Việt Nam coi là cư dân thuế (ví dụ ở Việt Nam trên 183 ngày), quy tắc phân định thường dựa vào hiệp định thuế giữa hai nước. Việt Nam và Mỹ đã ký hiệp định tránh đánh thuế hai lần năm 2015, nhưng tính đến thời điểm viết hiệp định chưa có hiệu lực. Vì vậy người giữ thẻ xanh cần dựa vào luật nội địa của từng nước và cơ chế khấu trừ thuế nước ngoài của Mỹ.
Năm đầu nhập cảnh: hai tư cách trong một năm
Năm bạn nhập cảnh bằng visa định cư thường là năm có hai tư cách: trước ngày nhập cảnh bạn là người không cư trú, sau ngày đó là cư dân. Thu nhập trước ngày nhập cảnh từ nguồn ngoài Mỹ (lương ở Việt Nam chẳng hạn) về nguyên tắc không phải khai thuế Mỹ; thu nhập sau ngày đó từ mọi nguồn phải khai.
Tờ khai năm hai tư cách phức tạp hơn tờ khai bình thường, và có những hạn chế (ví dụ về mức khấu trừ tiêu chuẩn). Luật Mỹ cho một số lựa chọn — như người đã kết hôn có thể chọn coi vợ hoặc chồng là cư dân cả năm để khai chung — nhưng lựa chọn đó kéo theo việc khai thu nhập toàn cầu của cả năm. Có lợi hay không tuỳ thu nhập ở Việt Nam trước khi sang.
Lời khuyên thực tế cho năm đầu: giữ lại mọi chứng từ thu nhập ở Việt Nam cả năm, ghi chính xác ngày nhập cảnh, và tìm người làm thuế có kinh nghiệm với người mới nhập cư. Năm đầu là năm dễ sai nhất, nhưng cũng là năm đặt nền cho các năm sau. Hạn nộp tờ khai thuế cá nhân Mỹ thường vào giữa tháng 4 năm sau.
Các mẫu khai thông tin về tài sản ở nước ngoài
Ngoài tờ khai thuế, người có tài sản ở Việt Nam thường gặp các mẫu khai thông tin dưới đây. Chúng không phải tờ khai nộp thuế, nhưng thiếu là bị phạt, có khi phạt nặng hơn cả số thuế liên quan.
| Mẫu | Khai gì | Khi nào phải nộp (nguyên lý) | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| FBAR (FinCEN 114) | Mọi tài khoản tài chính ở nước ngoài bạn sở hữu hoặc có quyền ký | Tổng số dư cao nhất của tất cả tài khoản vượt 10.000 USD vào bất kỳ lúc nào trong năm | Nộp riêng cho FinCEN, không nộp kèm tờ khai thuế |
| Form 8938 | Tài sản tài chính ở nước ngoài | Vượt ngưỡng cao hơn FBAR, khác theo tình trạng hôn nhân và nơi sống | Nộp kèm tờ khai thuế; có thể phải nộp cả FBAR và 8938 |
| Form 3520 | Quà tặng, thừa kế lớn từ người nước ngoài; quan hệ với quỹ tín thác nước ngoài | Quà từ cá nhân nước ngoài trên 100.000 USD trong năm (tổng) | Không phải nộp thuế quà tặng, chỉ khai |
| Form 5471 | Quyền sở hữu, vai trò trong công ty nước ngoài | Khi là cổ đông lớn, giám đốc, người điều hành theo điều kiện của mẫu | Phức tạp, cần người làm thuế |
| Form 8621 | Quỹ đầu tư nước ngoài (PFIC) | Khi giữ chứng chỉ quỹ, một số sản phẩm đầu tư nước ngoài | Cách tính thuế bất lợi nếu không chọn chế độ phù hợp |
Ngưỡng và điều kiện của từng mẫu thay đổi theo năm và có nhiều ngoại lệ; bảng trên chỉ để bạn biết chúng tồn tại. Hướng dẫn chính thức có trên irs.gov và trang của FinCEN.
Tài sản ở Việt Nam có cách tính thuế Mỹ bất ngờ
Tài khoản tiết kiệm. Lãi tiết kiệm ở ngân hàng Việt Nam là thu nhập phải khai ở Mỹ theo năm phát sinh. Số dư phải đưa vào FBAR nếu tổng vượt ngưỡng. Nhiều người nghĩ tiền gửi ở quê không liên quan tới Mỹ — đó là hiểu lầm phổ biến nhất.
Chứng chỉ quỹ đầu tư Việt Nam. Quỹ mở, quỹ ETF phát hành ở nước ngoài thường bị luật Mỹ xếp vào loại công ty đầu tư thụ động nước ngoài (PFIC). Cách tính thuế mặc định cho loại này rất bất lợi, kèm mẫu khai riêng. Người có thẻ xanh thường được khuyên rà lại danh mục quỹ ở Việt Nam trước hoặc ngay sau khi sang.
Bảo hiểm nhân thọ có tích luỹ. Một số hợp đồng bảo hiểm có phần đầu tư ở Việt Nam có thể bị xem là tài sản tài chính nước ngoài hoặc phát sinh thu nhập phải khai. Cách xử lý tuỳ cấu trúc hợp đồng, cần người làm thuế xem.
Nhà đất. Nhà đất đứng tên trực tiếp không phải khai trong FBAR, nhưng tiền cho thuê và lãi khi bán phải khai thuế. Lãi tính theo USD từ giá mua gốc, nên biến động tỷ giá cũng ảnh hưởng số lãi chịu thuế.
Tiền cha mẹ cho, thừa kế. Nhận quà từ cha mẹ ở Việt Nam không phải nộp thuế thu nhập Mỹ, nhưng quà lớn phải khai Form 3520. Tiền về rồi sinh lãi thì phần lãi chịu thuế bình thường.
Hiểu lầm phổ biến và thực tế
Những câu dưới đây nghe thường xuyên trong cộng đồng người mới sang. Mỗi câu kèm phần thực tế ở mức nguyên lý:
- "Tiền ở Việt Nam thì Mỹ không biết." Thực tế: theo FATCA, tổ chức tài chính nước ngoài có nghĩa vụ xác định và báo cáo tài khoản của người Mỹ (gồm cư dân thuế) theo các thoả thuận liên chính phủ hoặc thoả thuận trực tiếp với IRS. Nhiều ngân hàng Việt Nam đã hỏi khách hàng về tình trạng thuế Mỹ khi mở tài khoản.
- "Đã nộp thuế ở Việt Nam thì thôi." Thực tế: vẫn phải khai ở Mỹ, rồi xin khấu trừ phần đã nộp. Không khai thì mất quyền khấu trừ và có thể bị phạt.
- "Chưa có thu nhập ở Mỹ thì không cần khai thuế." Thực tế: nghĩa vụ nộp tờ khai dựa trên tổng thu nhập toàn cầu so với ngưỡng nộp tờ khai, không phải thu nhập ở Mỹ.
- "Quà tặng phải đóng thuế." Thực tế: người nhận quà từ người nước ngoài thường không nộp thuế thu nhập, chỉ khai nếu vượt ngưỡng.
- "Trả thẻ xanh là xong nghĩa vụ thuế." Thực tế: người đã giữ thẻ xanh lâu năm (theo quy tắc khoảng 8 trong 15 năm) khi từ bỏ có thể chịu các quy định thuế khi rời bỏ, và phải hoàn tất thủ tục để chấm dứt tư cách cư dân thuế.
Nếu bạn đã có thẻ xanh vài năm và giờ mới biết về các mẫu khai, đừng hoảng và đừng im lặng. IRS có các thủ tục khai bổ sung cho người không cố ý vi phạm; người làm thuế sẽ xem trường hợp của bạn phù hợp thủ tục nào.
Danh sách việc cần làm cho năm đầu có thẻ xanh
Một danh sách đơn giản để không bỏ sót, theo thứ tự thời gian:
- Trước khi sang: liệt kê mọi tài khoản ngân hàng, sổ tiết kiệm, chứng chỉ quỹ, hợp đồng bảo hiểm, cổ phần, nhà đất ở Việt Nam; ghi giá mua và ngày mua.
- Cân nhắc rà lại các khoản đầu tư có thể bị xếp là PFIC; hỏi người làm thuế trước khi quyết định giữ hay bán.
- Ghi nhận chính xác ngày nhập cảnh bằng visa định cư — mốc chia đôi năm đầu.
- Trong năm: giữ sao kê tháng của các tài khoản ở Việt Nam để biết số dư cao nhất từng tài khoản.
- Đầu năm sau: thu chứng từ thu nhập ở cả hai nước, chứng từ thuế đã nộp ở Việt Nam để xin khấu trừ.
- Trước hạn: nộp tờ khai thuế Mỹ, các mẫu kèm theo nếu có, và FBAR nếu vượt ngưỡng.
- Lưu tất cả hồ sơ ít nhất nhiều năm theo khuyến nghị của người làm thuế; hồ sơ thuế cũng được dùng khi xin nhập tịch.
Năm đầu có thể tốn công, nhưng từ năm thứ hai mọi thứ thành nếp. Người có công ty ở Việt Nam hoặc tài sản phức tạp nên coi chi phí thuê người làm thuế như một khoản cố định của việc định cư.
Đừng quên thuế tiểu bang
Thuế thu nhập ở Mỹ có hai tầng: liên bang và tiểu bang (đôi khi cả thành phố). Phần lớn bang đánh thuế thu nhập cư dân của mình, và nhiều bang, như California, cũng tính trên thu nhập toàn cầu của cư dân bang, theo luật riêng có thể khác luật liên bang ở những điểm quan trọng — ví dụ cách xử lý thuế đã nộp ở nước ngoài. Một số bang không đánh thuế thu nhập cá nhân, như Texas, Florida, Washington, Nevada; danh sách và chi tiết nên kiểm trên trang cơ quan thuế từng bang.
Với người mới sang, điều này có hai hệ quả. Một, chọn bang để sống cũng là chọn một tầng thuế: cùng một khoản cổ tức từ công ty ở Việt Nam, ở bang này có thể phải nộp thêm thuế bang, ở bang khác thì không. Hai, khi chuyển bang giữa năm, bạn thường là cư dân một phần năm ở mỗi bang và phải khai cho cả hai.
Một chi tiết hay bị bỏ qua: thuế tiểu bang thường không cho khấu trừ thuế nước ngoài theo cách liên bang cho. Nghĩa là thuế đã nộp ở Việt Nam có thể giảm được thuế liên bang nhưng không giảm được thuế bang. Đây là lý do người có thu nhập lớn từ Việt Nam nên hỏi người làm thuế về tầng bang trước khi chọn nơi định cư, không chỉ sau khi đã chuyển đến.
Câu hỏi thường gặp
Có thẻ xanh nhưng ở Việt Nam cả năm thì có phải khai thuế Mỹ không?
Có. Thẻ xanh làm bạn là cư dân thuế Mỹ cho tới khi chính thức từ bỏ hoặc mất tư cách thường trú. Bạn phải khai thu nhập toàn cầu, kể cả lương ở Việt Nam, và xin khấu trừ thuế đã nộp ở Việt Nam. Ngoài ra, ở ngoài Mỹ lâu còn ảnh hưởng tới việc giữ thẻ.
Tài khoản ở Việt Nam đứng tên chung với cha mẹ có phải khai FBAR không?
Thường có, vì FBAR áp dụng cho tài khoản bạn có quyền lợi tài chính hoặc quyền ký, kể cả tài khoản chung. Toàn bộ số dư của tài khoản chung thường được tính khi xét ngưỡng. Nếu không thật sự cần đứng tên, có thể cân nhắc rút tên theo thủ tục ngân hàng.
Ngân hàng Việt Nam có báo cáo tài khoản cho Mỹ không?
FATCA đặt nghĩa vụ xác định và báo cáo tài khoản của người Mỹ cho tổ chức tài chính nước ngoài. Cách thực hiện ở từng nước tuỳ thoả thuận với Mỹ. Đừng dựa vào việc có báo cáo hay không để quyết định khai; nghĩa vụ khai là của bạn, độc lập với ngân hàng.
Cha mẹ ở Việt Nam gửi tiền sang có phải đóng thuế không?
Người nhận thường không phải nộp thuế thu nhập Mỹ trên quà tặng từ người nước ngoài. Nếu tổng quà từ cá nhân nước ngoài trong năm vượt 100.000 USD, phải khai Form 3520. Nên giữ chứng từ chuyển tiền và văn bản tặng cho để chứng minh đó là quà, không phải thu nhập.
Không nộp FBAR mấy năm trước thì bây giờ làm gì?
Đừng im lặng, cũng đừng tự nộp vội mà không hỏi ai. IRS có các thủ tục khai bổ sung cho người không cố ý vi phạm, với mức phạt nhẹ hơn nhiều so với khi bị phát hiện. Người làm thuế sẽ xem bạn hợp thủ tục nào và chuẩn bị hồ sơ cho các năm còn thiếu.
Nhập quốc tịch Mỹ rồi thì nghĩa vụ thuế có khác không?
Về thuế thu nhập, công dân và người có thẻ xanh gần như giống nhau: đều khai thu nhập toàn cầu và các mẫu thông tin. Khác ở chỗ công dân không thể "rời" tư cách thuế bằng cách sống ở nước ngoài, mà phải từ bỏ quốc tịch theo thủ tục, có thể kèm thuế khi rời bỏ.