Có thường trú Úc và sống ở Úc thì bạn gần như chắc chắn là cư dân thuế Úc, và từ đó Úc đánh thuế trên thu nhập toàn cầu của bạn, kể cả tiền cho thuê nhà, lãi tiết kiệm hay cổ tức ở Việt Nam. Năm tài chính ở Úc chạy từ 1 tháng 7 đến 30 tháng 6, và cá nhân tự khai thường có hạn đến 31 tháng 10.
Điểm khác với giai đoạn còn giữ visa tạm trú: người giữ visa tạm trú được miễn thuế Úc trên phần lớn thu nhập nước ngoài, nhưng ngày được cấp thường trú là ngày quy tắc miễn này chấm dứt. Nhiều gia đình đi theo đường 482 rồi 186, hay từ visa du học lên tay nghề, bỏ qua mốc chuyển đổi này và khai thiếu. Bài này giải thích cách Úc xác định cư dân, cách tính tài sản có trước khi sang, và các khoản Medicare hay bị tính nhầm.
Ai là cư dân thuế Úc
Cơ quan Thuế Úc (ATO) dùng một loạt phép thử: phép thử "đang cư ngụ" là phép thử chính, xét bạn có thật sự sống ở Úc không qua nhà ở, gia đình, công việc, tài sản, thời gian có mặt. Bên cạnh có phép thử nơi định cư lâu dài, phép thử 183 ngày và phép thử dành cho người làm trong khu vực công liên bang. Đạt một trong các phép thử là cư dân.
Với người có thường trú, sống cùng gia đình ở Úc, có việc làm hoặc đi học ở Úc, câu trả lời gần như luôn là cư dân. Trường hợp cần cân nhắc là người lấy thường trú rồi phần lớn thời gian vẫn ở Việt Nam để điều hành công việc. Người này có thể vẫn bị coi là cư dân Úc nếu vợ con và nhà ở Úc, giống cách nhiều nước khác nhìn mối ràng buộc gia đình. Quy định về tư cách cư trú thuế cá nhân của Úc đã được đề xuất sửa đổi nhiều năm nay; kiểm hướng dẫn mới nhất trên ato.gov.au thay vì dựa vào bài viết cũ.
Úc và Việt Nam có hiệp định tránh đánh thuế hai lần, có quy tắc phân xử khi cả hai nước cùng coi bạn là cư dân. Nhưng hiệp định chỉ dùng được khi bạn thật sự ở thế "hai đầu"; nó không phải công cụ để chọn nước có thuế thấp hơn.
Từ visa tạm trú lên thường trú: cái gì thay đổi
Bảng dưới so sánh cách đối xử thuế phổ biến trước và sau khi có thường trú, cho người sống ở Úc, theo quy định tính đến thời điểm viết. Chi tiết từng trường hợp kiểm trên ato.gov.au.
| Khoản | Khi còn visa tạm trú (cư dân tạm thời) | Khi đã có thường trú |
|---|---|---|
| Lương làm ở Úc | Chịu thuế Úc | Chịu thuế Úc |
| Tiền cho thuê nhà ở Việt Nam | Thường được miễn thuế Úc | Phải khai, chịu thuế Úc |
| Lãi tiền gửi ở ngân hàng Việt Nam | Thường được miễn | Phải khai |
| Lãi khi bán căn hộ ở Việt Nam | Thường không chịu thuế lãi vốn Úc | Chịu thuế lãi vốn Úc trên phần lãi tính từ giá vốn hợp lệ |
| Lương làm từ xa cho công ty ở Việt Nam trong lúc ở Úc | Là thu nhập làm việc ở Úc, chịu thuế | Chịu thuế |
| Medicare levy | Tuỳ quyền hưởng Medicare | Thường phải đóng |
Năm chuyển từ tạm trú sang thường trú, bạn có thể phải chia năm: thu nhập nước ngoài trước ngày cấp thường trú được miễn, từ ngày đó phải khai. Giữ thư cấp visa thường trú làm mốc ngày. Ngưỡng thu nhập không chịu thuế trong năm bạn trở thành cư dân lần đầu cũng được tính theo số tháng là cư dân, nên tiền thuế năm đầu có thể khác cách tính trên các trang tính nhanh.
Tài sản ở Việt Nam và thuế lãi vốn
Giá vốn khi trở thành cư dân. Khi bạn trở thành cư dân thuế Úc, tài sản không phải "tài sản chịu thuế tại Úc" (về cơ bản là tài sản ở nước ngoài) được coi như mua vào theo giá thị trường tại thời điểm đó. Lãi phát sinh trước khi bạn là cư dân không bị Úc đánh thuế lãi vốn.
Người đi từ visa tạm trú. Với người giữ visa tạm trú trước đó, mốc giá vốn thường là ngày không còn là cư dân tạm thời, tức ngày lên thường trú, chứ không phải ngày đặt chân tới Úc. Tính nhầm mốc là tính nhầm thuế.
Giảm 50% lãi vốn. Cư dân cá nhân giữ tài sản trên 12 tháng thường được giảm một nửa phần lãi vốn chịu thuế. Phần thời gian là người không cư trú có thể làm giảm mức ưu đãi này theo tỷ lệ — một điểm cần người làm thuế tính cụ thể.
Thuế đã nộp ở Việt Nam. Thuế chuyển nhượng nộp ở Việt Nam có thể được xét qua cơ chế bù trừ thuế thu nhập nước ngoài (foreign income tax offset), trong giới hạn phần thuế Úc tương ứng. Cần chứng từ nộp thuế, không chỉ hợp đồng mua bán.
Bằng chứng giá trị. Lập hồ sơ định giá các tài sản lớn ở Việt Nam vào ngày trở thành cư dân: thẩm định giá căn hộ, sao kê chứng khoán, chứng từ giá vàng. Thiếu bằng chứng, giá vốn có thể bị tính thấp hơn thực tế.
Medicare levy và Medicare levy surcharge
Medicare levy là khoản góp cho hệ thống y tế công, tính theo phần trăm thu nhập chịu thuế, hiện ở mức 2% với đa số người nộp thuế, có giảm hoặc miễn cho người thu nhập thấp. Người có thường trú và được hưởng Medicare thường phải đóng. Khoản này nằm trong tờ khai cuối năm, không phải hoá đơn riêng.
Medicare levy surcharge là khoản khác, đánh thêm vào người có thu nhập vượt ngưỡng mà không có bảo hiểm bệnh viện tư phù hợp cho cả gia đình. Mục đích của chính sách là đẩy người thu nhập khá sang mua bảo hiểm tư. Với gia đình mới sang, có việc làm lương tốt, nhiều người chưa kịp mua bảo hiểm tư và bị tính khoản phụ thu này cho cả năm. Ngưỡng thu nhập và mức phụ thu điều chỉnh hằng năm; kiểm trên ato.gov.au trước ngày 1 tháng 7 để quyết định có mua bảo hiểm bệnh viện tư hay không.
Người mua bảo hiểm tư trước một độ tuổi nhất định còn tránh được khoản phụ phí phí bảo hiểm tăng theo tuổi (Lifetime Health Cover). Người mới sang có một khoảng thời gian ân hạn tính từ khi đủ điều kiện Medicare; quá khoảng đó mà chưa mua thì phí bảo hiểm tư về sau cao hơn. Đây là quyết định tài chính năm đầu nên làm có tính toán, đừng mua hay bỏ theo cảm tính.
Các bước khai thuế năm đầu có thường trú
Trình tự dưới đây dành cho người làm công ăn lương, có thêm thu nhập nhỏ ở Việt Nam. Người có công ty ở Việt Nam hoặc tài sản lớn nên làm với người làm thuế đăng ký (registered tax agent).
- Xin mã số thuế cá nhân (TFN) ngay khi tới, đưa cho chủ lao động và ngân hàng để tránh bị khấu trừ ở mức cao nhất.
- Tạo tài khoản myGov và liên kết với ATO để xem thu nhập do chủ lao động báo cáo.
- Xác định ngày bạn trở thành cư dân hoặc ngày lên thường trú; ghi rõ làm mốc tách thu nhập nước ngoài.
- Liệt kê thu nhập ở Việt Nam từ mốc đó: tiền thuê, lãi, cổ tức, lãi bán tài sản; quy đổi sang đô Úc theo tỷ giá ATO chấp nhận.
- Gom chứng từ thuế đã nộp ở Việt Nam để xin bù trừ thuế nước ngoài.
- Kiểm tình trạng bảo hiểm bệnh viện tư để biết có bị Medicare levy surcharge không.
- Nộp tờ khai qua myGov hoặc qua người làm thuế trước hạn; nếu dùng người làm thuế, hạn có thể muộn hơn theo lịch của họ.
Đừng bỏ qua khoản nhỏ. Hệ thống trao đổi thông tin tài khoản tài chính giữa các nước (CRS) giúp cơ quan thuế nhận được thông tin về tài khoản ở nước ngoài của cư dân; Việt Nam tham gia khuôn khổ này tới đâu là chuyện đang thay đổi, nhưng nguyên tắc an toàn là khai đúng ngay từ đầu.
Hồ sơ giấy tờ nên lập ngay từ năm đầu
Thuế ở Úc là tự khai, và ATO có quyền xem lại tờ khai trong một số năm nhất định sau khi nộp, lâu hơn khi có dấu hiệu khai sai nghiêm trọng. Người mới sang thường giữ đủ phiếu lương ở Úc nhưng gần như không giữ gì từ Việt Nam. Đến khi bị hỏi về một khoản tiền chuyển từ Việt Nam sang, họ mới đi xin sao kê cũ, trong khi ngân hàng ở Việt Nam có thể chỉ cấp lại trong phạm vi thời gian lưu trữ của họ.
Một bộ hồ sơ đủ dùng thường có: thư cấp visa thường trú ghi ngày; hợp đồng thuê hoặc mua nhà ở Úc; bảng kê tài sản ở Việt Nam với giá trị ngày trở thành cư dân và chứng từ đi kèm; sao kê các tài khoản ở Việt Nam ít nhất từ trước mốc cư dân vài tháng; hợp đồng cho thuê nhà ở Việt Nam và biên lai thuế đã nộp; chứng từ mỗi lần chuyển tiền sang Úc ghi rõ nguồn (tiền tiết kiệm, tiền bán nhà, quà của cha mẹ).
Bộ hồ sơ này còn có giá trị ngoài thuế. Khi xin vay mua nhà, ngân hàng Úc hỏi đúng những câu đó: tiền đặt cọc từ đâu, đã ở Úc bao lâu, thu nhập ở nước ngoài có ổn định không. Khi nộp đơn nhập tịch, bạn cũng có thể được hỏi về việc tuân thủ nghĩa vụ thuế. Chuẩn bị một lần, dùng nhiều nơi.
Chuyển tiền sang Úc nên đi qua ngân hàng hoặc dịch vụ chuyển tiền được cấp phép, tránh mang tiền mặt nhiều lần. Tiền mặt từ ngưỡng nhất định trở lên mang qua biên giới Úc phải khai báo; ngưỡng cụ thể kiểm trên trang của Lực lượng Biên phòng Úc.
Những tình huống người Việt hay gặp
- Cha mẹ ở Việt Nam đứng tên căn hộ, bạn thu tiền thuê: về mặt thuế, ai sở hữu thì người đó có thu nhập. Nếu thật ra là của bạn mà để cha mẹ đứng tên, cả hai nước sẽ nhìn câu chuyện theo giấy tờ, và bạn khó chứng minh ngược lại.
- Vợ hoặc chồng còn ở Việt Nam làm việc: người ở lại có thể chưa là cư dân Úc; người sang trước là cư dân. Thu nhập của mỗi người khai theo tư cách của chính người đó, nhưng thu nhập của vợ chồng vẫn được dùng để tính các ngưỡng như Medicare levy surcharge hay trợ cấp gia đình.
- Rút tiền tiết kiệm ở Việt Nam mang sang: tiền gốc không phải thu nhập. Chỉ lãi phát sinh sau mốc cư dân là phải khai.
- Lỗ khi bán tài sản ở Việt Nam: lỗ vốn có thể dùng bù trừ lãi vốn khác theo quy tắc của Úc; cần chứng từ cho cả giá vốn ngày trở thành cư dân lẫn giá bán.
- Tiền lương hưu Việt Nam của cha mẹ sang sống cùng: nếu cha mẹ là cư dân thuế Úc, khoản lương hưu nước ngoài có thể phải khai; cách đối xử tuỳ loại khoản nhận, nên hỏi người làm thuế.
Câu hỏi thường gặp
Có thường trú Úc nhưng sống ở Việt Nam thì có phải khai thuế Úc không?
Nếu bạn không đạt phép thử cư dân nào thì là người không cư trú, chỉ chịu thuế Úc trên thu nhập có nguồn ở Úc như tiền thuê nhà ở Úc. Nhưng sống lâu ngoài Úc còn ảnh hưởng tới visa quay lại khi thẻ thường trú hết hạn đi lại.
Úc có đánh thuế vàng mang theo khi định cư không?
Mang vàng vào Úc không phải là thu nhập. Bạn có thể phải khai báo với cơ quan biên giới nếu giá trị tiền mặt và một số tài sản tương đương vượt ngưỡng. Khi bán vàng sau này, phần lãi so với giá vốn ngày trở thành cư dân có thể chịu thuế lãi vốn.
Mức thuế thu nhập cá nhân ở Úc bao nhiêu?
Úc áp biểu thuế lũy tiến theo bậc thu nhập, các bậc và thuế suất đã thay đổi nhiều lần trong vài năm gần đây. Vì vậy không nên dùng bảng cũ; xem biểu thuế cho năm tài chính hiện hành trên ato.gov.au hoặc dùng công cụ tính thuế của ATO.
Có cần thuê người làm thuế không?
Người chỉ có lương ở Úc có thể tự khai qua myGov. Khi có thu nhập hoặc tài sản ở Việt Nam, giai đoạn chuyển từ tạm trú sang thường trú, hay bán tài sản lớn, nên dùng người làm thuế đăng ký với cơ quan quản lý của Úc; chi phí dịch vụ này thường được khấu trừ ở năm sau.
Úc có tờ khai tài sản nước ngoài riêng như FBAR của Mỹ không?
Úc không có mẫu riêng kiểu FBAR cho cá nhân. Bạn khai thu nhập nước ngoài trong tờ khai thuế hằng năm, và với lãi vốn thì khai trong năm phát sinh. Nhưng việc không có mẫu riêng không có nghĩa là không phải khai thu nhập.
Đang giữ visa 491 vùng chỉ định thì có được miễn thuế thu nhập nước ngoài không?
Visa 491 là visa tạm trú, nên người giữ có thể được coi là cư dân tạm thời và được miễn phần lớn thu nhập nước ngoài, với điều kiện vợ chồng cũng không phải cư dân Úc theo nghĩa thuế. Điều kiện chi tiết nên kiểm trên ato.gov.au.