Nova Scotia, New Brunswick, Đảo Hoàng tử Edward và Newfoundland và Labrador — bốn tỉnh ven Đại Tây Dương — là nơi nhiều người Việt đến qua chương trình nhập cư Đại Tây Dương, đề cử tỉnh bang hoặc sau khi du học ở các trường cao đẳng, đại học nhỏ. Hồ sơ định cư thường được nói kỹ, còn đời sống sau khi đến thì ít ai kể: ở đây khác Toronto, Vancouver như thế nào, ai sống được lâu dài, ai chuyển đi sau vài năm và vì sao.
Bài này đi qua những yếu tố quyết định: quy mô dân số và nhịp sống, nhà ở trong bối cảnh thiếu nhà mấy năm gần đây, việc làm và mức lương, y tế và danh sách chờ bác sĩ, thời tiết biển, đi lại khi phần lớn nơi cần xe, và cộng đồng người Việt còn mỏng. Mục tiêu là giúp bạn tự trả lời câu hỏi: gia đình mình có hợp sống ở một thành phố vài trăm nghìn dân bên bờ biển hay không.
Bốn tỉnh, bốn kiểu sống khác nhau
Nova Scotia có Halifax, thành phố lớn nhất vùng, là trung tâm hành chính, đại học, y tế và quân sự của khu vực. Halifax có nhịp sống đô thị thật sự với cảng biển, nhiều trường đại học, nhà hàng, nhưng chỉ cần ra khỏi vùng đô thị vài chục cây số là đến làng chài và thị trấn nhỏ.
New Brunswick là tỉnh song ngữ chính thức duy nhất của Canada; Moncton là nơi tiếng Anh và tiếng Pháp cùng dùng trên phố, Fredericton là thủ phủ có đại học, Saint John là thành phố cảng công nghiệp. Ở Moncton, biết thêm tiếng Pháp là lợi thế rõ khi xin việc trong dịch vụ khách hàng, y tế, hành chính.
Đảo Hoàng tử Edward nhỏ nhất Canada, thủ phủ Charlottetown như một thị trấn lớn. Nông nghiệp, chế biến hải sản, du lịch mùa hè là trụ cột, nối với đất liền bằng một cây cầu dài và tuyến phà mùa hè. Newfoundland và Labrador nằm tách ra ngoài biển, thủ phủ St. John's có văn hoá rất riêng, giọng nói địa phương khó nghe với người mới, kinh tế gắn với dầu khí ngoài khơi, đánh bắt và khai khoáng.
Điểm chung: dân số ít, người dân thân thiện và quen biết nhau nhiều hơn ở thành phố lớn, nhịp sống chậm. Điểm chung thứ hai: dịch vụ chuyên sâu — bệnh viện chuyên khoa, trường đại học lớn, chuyến bay quốc tế — tập trung ở một hai thành phố, nên nơi bạn sống trong tỉnh quyết định rất nhiều.
Nhà ở: không còn rẻ như lời đồn
Giá nhà từng là lợi thế lớn. Trong nhiều năm, vùng Đại Tây Dương được giới thiệu là nơi mua nhà rẻ nhất Canada. Từ khoảng năm 2020, dân số tăng nhanh nhờ người chuyển từ tỉnh khác đến và nhập cư, trong khi xây mới không theo kịp. Halifax, Moncton và Charlottetown đều trải qua giai đoạn tỷ lệ nhà trống rất thấp và giá thuê tăng mạnh.
So sánh đúng cách. Nhà ở vẫn thường rẻ hơn Toronto hay Vancouver, nhưng lương cũng thấp hơn. Điều nên so là tiền nhà chiếm bao nhiêu phần thu nhập của bạn ở mỗi nơi, chứ không phải giá tuyệt đối. Số liệu thị trường thuê theo thành phố có trong báo cáo định kỳ của CMHC.
Tìm nhà từ xa khó hơn. Thị trường nhỏ nên nhiều căn cho thuê được đăng qua mạng quen biết, nhóm cộng đồng hoặc qua công ty quản lý địa phương. Người mới thường ở tạm qua chỗ lưu trú ngắn hạn vài tuần rồi mới tìm được căn dài hạn. Cẩn thận với quảng cáo nhà thuê đòi chuyển cọc trước khi xem nhà — kịch bản lừa đảo phổ biến ở thị trường khan hiếm.
Nhà cũ và chi phí sưởi. Nhiều nhà ở đây xây đã lâu, cách nhiệt kém, sưởi bằng dầu hoặc điện. Khi xem nhà, hỏi tiền sưởi mùa đông năm trước và tiền thuê đã bao gồm sưởi hay chưa — khoản này có thể làm thay đổi hoàn toàn bài toán.
Việc làm và mức lương: nhiều cửa vào, ít trần cao
Thị trường lao động vùng Đại Tây Dương có nhu cầu thật ở những ngành như y tế và chăm sóc người cao tuổi, chế biến hải sản, nông nghiệp, xây dựng, vận tải, bán lẻ, khách sạn nhà hàng, đóng tàu và công nghiệp quốc phòng ở Halifax, dịch vụ khách hàng song ngữ ở New Brunswick. Đó cũng là lý do các tỉnh có chương trình đề cử và tham gia chương trình nhập cư Đại Tây Dương: chủ lao động thiếu người thật.
Đổi lại, mức lương trung bình thấp hơn Ontario, Alberta hay British Columbia, và số vị trí quản lý, chuyên gia cao cấp ít. Người làm công nghệ, tài chính hay nghiên cứu chuyên sâu có thể thấy thị trường hẹp: một hai công ty tuyển, nghỉ việc thì không có nhiều chỗ chuyển. Làm việc từ xa cho công ty ở tỉnh khác là lối ra của một số người, nhưng không phải nghề nào cũng làm được.
Nhiều người Việt đến bằng hồ sơ có việc làm sẵn trong nhà máy chế biến hải sản, khách sạn hoặc cơ sở chăm sóc người già. Đây là con đường có thật, nhưng bạn nên tìm hiểu kỹ ca làm, mùa vụ (chế biến hải sản có mùa cao điểm và mùa thấp), khoảng cách từ nơi làm đến nơi ở. Một nhà máy ở thị trấn ven biển có thể cách thành phố gần nhất cả giờ lái xe, và cuộc sống ở đó rất khác cuộc sống ở Halifax.
Y tế: danh sách chờ bác sĩ gia đình và khoảng cách đến bệnh viện
Thiếu bác sĩ gia đình là vấn đề chung của Canada, nhưng ở vùng Đại Tây Dương cảm giác rõ hơn vì dân số ít, bác sĩ ít và một số vùng nông thôn rất xa bệnh viện lớn. Mỗi tỉnh có danh sách đăng ký chờ được phân bác sĩ gia đình; người mới đến nên đăng ký ngay khi có thẻ y tế, vì thời gian chờ có thể tính bằng tháng, có khi lâu hơn.
Trong lúc chờ, bạn dùng phòng khám không hẹn, phòng khám ảo do tỉnh tổ chức, dược sĩ (ở nhiều tỉnh được phép xử lý một số bệnh nhẹ và gia hạn đơn thuốc), và phòng cấp cứu cho trường hợp khẩn cấp. Các tỉnh trong vùng đã thử nhiều mô hình như phòng khám nhóm, đội y tế cộng đồng, nên cách tiếp cận đổi theo năm — đọc trang y tế của tỉnh khi đến.
Với gia đình có người bệnh mãn tính, người già hoặc trẻ cần chuyên khoa, nên tìm hiểu trước: chuyên khoa đó có ở thành phố bạn định sống không, hay phải đi sang Halifax hoặc tỉnh khác. Bệnh viện nhi chuyên sâu, ung bướu, tim mạch thường tập trung ở thành phố lớn nhất vùng. Đây là lý do một số gia đình chọn Halifax dù giá nhà cao hơn các thị trấn xung quanh.
Thời tiết biển: bão, gió, sương mù và mùa đông dài
Khí hậu vùng Đại Tây Dương không lạnh khắc nghiệt như thảo nguyên Manitoba, nhưng ẩm và nhiều gió, nên cảm giác lạnh thấm hơn nhiệt kế. Mùa đông có những trận bão tuyết lớn từ biển, kèm mưa đóng băng làm đường trơn và cúp điện. Mùa xuân đến muộn, kéo dài lạnh ẩm. St. John's nổi tiếng nhiều sương mù và gió.
Mùa thu là mùa bão: tàn dư của các cơn bão nhiệt đới từ phía nam có khi đi vào vùng này. Bão Fiona năm 2022 gây thiệt hại nặng ở Nova Scotia, Đảo Hoàng tử Edward và Newfoundland, cúp điện trên diện rộng nhiều ngày. Với người từ Việt Nam, khái niệm bão không xa lạ, nhưng chuẩn bị ở đây khác: nhà gỗ, cây lớn đổ vào đường dây, sưởi bằng điện mất khi cúp điện.
Chuẩn bị thực tế gồm: bộ đồ dùng khẩn cấp vài ngày, đèn pin và pin, nước dự trữ, cách giữ ấm khi mất điện, lốp mùa đông cho xe (nhiều người dùng dù không bắt buộc ở mọi tỉnh), xẻng và muối rải đường. Mùa hè ngược lại rất dễ chịu, mát, không ẩm nóng, là lúc vùng này đẹp nhất và đông khách du lịch.
Đi lại và cộng đồng: phần lớn nơi cần xe, người Việt còn ít
Ngoài trung tâm Halifax và vài tuyến chính ở Moncton, Charlottetown, St. John's, xe buýt công cộng thưa, ít chuyến buổi tối và cuối tuần. Thực tế đa số gia đình cần ít nhất một xe. Đi giữa các tỉnh thường bằng ô tô hoặc máy bay; Newfoundland nối với đất liền chủ yếu bằng phà và đường bay. Vé máy bay về Việt Nam thường phải nối chuyến qua Toronto hoặc Montreal, tốn thời gian và chi phí hơn so với bay từ thành phố lớn.
Cộng đồng người Việt ở đây nhỏ, phần lớn là du học sinh, người lao động mới đến trong khoảng mười năm gần đây và một số gia đình định cư lâu năm. Hàng quán Việt có nhưng ít; nguyên liệu châu Á mua được ở vài chợ Á và siêu thị lớn, nhưng chủng loại hẹp. Bù lại, cộng đồng nhỏ thường gắn bó, sẵn lòng giúp người mới.
Các tổ chức hỗ trợ định cư do chính phủ tài trợ hoạt động ở cả bốn tỉnh: lớp tiếng Anh, tư vấn việc làm, chương trình kết nối người mới với người địa phương. Ở nơi ít đồng hương, những chương trình này quan trọng hơn ở thành phố lớn — đó là cách nhanh nhất để có quen biết, việc làm và cảm giác thuộc về.
Ở lại hay chuyển đi: câu hỏi về cam kết và tính thực tế
Một phần người đến vùng Đại Tây Dương qua đề cử tỉnh bang hoặc chương trình Đại Tây Dương sau vài năm chuyển sang Ontario, Alberta hay British Columbia. Hiến chương Quyền và Tự do bảo đảm quyền đi lại và sinh sống ở bất kỳ tỉnh nào cho thường trú nhân. Tuy vậy, khi nộp hồ sơ, ý định sinh sống ở tỉnh đề cử phải là ý định thật; khai một ý định mà bạn không có từ đầu có thể bị xem là khai không trung thực, và hệ quả với hồ sơ hay quốc tịch sau này là chuyện nghiêm túc.
Ví dụ giả định: chị Thảo đến Charlottetown làm chăm sóc người già, chồng làm ở nhà máy chế biến. Năm đầu khó vì thiếu bạn bè và mùa đông dài, nhưng sau hai năm chị được tuyển vào một cơ sở lớn, con quen trường, gia đình mua được nhà với khoản trả trước vừa sức. Một gia đình khác, cùng hoàn cảnh, chuyển đi sau năm thứ ba vì người chồng là kỹ sư phần mềm không tìm được việc đúng nghề. Cả hai lựa chọn đều hợp lý với hoàn cảnh của họ.
Câu hỏi nên tự đặt trước khi chọn vùng này: nghề của người có thu nhập chính có thị trường ở đây trong năm năm tới không; gia đình có chịu được nhịp sống chậm và ít đồng hương không; nhu cầu y tế, giáo dục của từng người có được đáp ứng ở thành phố bạn định ở không. Trả lời thật ba câu đó, bạn sẽ biết vùng Đại Tây Dương là nơi dừng chân hay là nhà lâu dài.
Câu hỏi thường gặp
Halifax có phải nơi dễ sống nhất trong vùng Đại Tây Dương không?
Halifax có nhiều việc làm, bệnh viện, trường đại học và dịch vụ nhất vùng, nên với người mới thường dễ bắt đầu hơn. Đổi lại, giá thuê ở Halifax cao hơn các thành phố nhỏ khác trong vùng và thị trường nhà khan hiếm. Gia đình cần chuyên khoa y tế hoặc nghề chuyên sâu thường ưu tiên Halifax.
Ở Moncton có cần biết tiếng Pháp không?
Không bắt buộc, vì tiếng Anh dùng rộng rãi. Tuy nhiên New Brunswick là tỉnh song ngữ chính thức, nhiều vị trí trong dịch vụ khách hàng, y tế, hành chính ưu tiên hoặc yêu cầu song ngữ. Biết tiếng Pháp là lợi thế rõ về việc làm và cũng có thể hữu ích cho hồ sơ di trú ở một số chương trình.
Đến vùng Đại Tây Dương qua đề cử tỉnh rồi có được chuyển tỉnh không?
Thường trú nhân có quyền sống ở bất kỳ tỉnh nào theo Hiến chương. Nhưng khi nộp hồ sơ đề cử, ý định sinh sống ở tỉnh đó phải là thật. Nếu bạn khai ý định mà từ đầu không có, việc đó có thể bị xem là khai không trung thực. Hãy chọn tỉnh mà bạn thật sự định sống.
Mùa đông ở vùng Đại Tây Dương có lạnh hơn Toronto không?
Nhiệt độ thường không thấp hơn nhiều, nhưng ẩm và gió biển khiến cảm giác lạnh thấm hơn. Vùng này có bão tuyết từ biển, mưa đóng băng và cúp điện trong bão. Mùa xuân đến muộn. Chuẩn bị đồ giữ ấm, bộ đồ dùng khẩn cấp và lốp mùa đông là việc nên làm từ năm đầu.
Người Việt ở Halifax, Charlottetown có nhiều không?
Ít hơn hẳn so với Toronto, Montreal hay Vancouver, chủ yếu là du học sinh và người lao động mới đến trong khoảng mười năm gần đây. Hàng quán và chợ châu Á có nhưng hạn chế. Bù lại cộng đồng nhỏ thường gắn bó, và các tổ chức hỗ trợ định cư giúp kết nối người mới khá hiệu quả.