Câu hỏi "sống ở Canada một tháng hết bao nhiêu" được hỏi rất nhiều, và câu trả lời trên mạng thường là một con số trọn gói. Con số đó gần như không giúp được gì: một gia đình bốn người thuê căn hộ ở Toronto, có hai xe, khác hoàn toàn một cặp vợ chồng thuê suite tầng hầm ở Winnipeg đi xe buýt. Chênh lệch giữa hai trường hợp có thể gấp đôi.
Bài này không đưa ra con số trọn gói. Thay vào đó, bài chia chi phí sống ở Canada thành các khoản, chỉ ra khoản nào lớn, khoản nào thay đổi theo tỉnh và mùa, khoản nào người mới hay bỏ sót, và nguồn chính thức để bạn tự tra số hiện hành. Cuối bài là một ví dụ giả định tính theo tỷ lệ để bạn áp vào thu nhập dự kiến của gia đình mình.
Vì sao con số "trung bình" dễ đánh lừa
Canada là một liên bang rộng, mười tỉnh và ba vùng lãnh thổ có thuế bán hàng, bảo hiểm xe, giá điện, chính sách nhà trẻ khác nhau. Trong một tỉnh, giá thuê giữa thành phố lớn và thị trấn nhỏ chênh nhau rất xa. Một bảng "chi phí trung bình Canada" thường gộp tất cả lại, nên không đúng với bất kỳ ai.
Thêm vào đó, cách sống của gia đình quyết định chi phí nhiều hơn nơi ở. Có xe hay không, con đi nhà trẻ hay có ông bà trông, nấu ăn ở nhà hay ăn ngoài, ở căn hộ có bao điện sưởi hay nhà riêng tự trả — mỗi lựa chọn làm tổng chi thay đổi đáng kể. Người mới thường bị sốc không phải vì giá cao hơn tưởng tượng, mà vì có những khoản ở Việt Nam không tồn tại hoặc rất nhỏ: bảo hiểm xe, tiền giữ trẻ, sưởi mùa đông, tiền tip.
Cách làm đúng: xác định thành phố cụ thể, kiểu nhà cụ thể, có xe hay không, con có cần giữ trẻ không. Sau đó tra từng khoản theo nguồn của tỉnh và thành phố đó. Nghe kinh nghiệm của người quen là tốt, nhưng hãy hỏi họ ở đâu, mấy người, có mấy xe — đừng chỉ hỏi "hết bao nhiêu".
Nhà ở: khoản lớn nhất và cách đo sức chịu
Tiền nhà thường chiếm phần lớn nhất. Với gia đình mới đến đi thuê, tiền nhà thường là khoản chi lớn nhất mỗi tháng. CMHC dùng mốc nhà ở được xem là "vừa sức" khi chi phí nhà ở dưới 30% thu nhập trước thuế của hộ. Ở các thành phố đắt, nhiều gia đình mới đến vượt xa mốc này trong năm đầu.
Tra giá thuê từ nguồn chính thức. CMHC công bố báo cáo thị trường cho thuê theo thành phố, theo số phòng ngủ. Giá trên các trang rao vặt thường cao hơn mức trung bình của báo cáo, vì báo cáo tính cả những người thuê lâu năm với giá cũ — người mới đến thuê căn đang trống sẽ trả theo giá thị trường hiện tại.
Đọc kỹ tiền thuê đã bao gồm gì. Có căn bao cả sưởi, nước nóng, điện; có căn chỉ bao nước; nhà riêng thường bạn tự trả hết. Chỗ đậu xe, máy giặt, kho chứa đồ có khi tính riêng. So sánh hai căn phải so tổng tiền nhà cộng tiện ích, không so riêng tiền thuê.
Bảo hiểm người thuê nhà. Nhiều chủ nhà yêu cầu người thuê có bảo hiểm trách nhiệm và tài sản cá nhân. Phí không lớn so với tiền thuê, nhưng là khoản mới với người Việt. Nó bảo vệ khi bạn vô ý gây thiệt hại cho căn hộ hoặc hàng xóm, ví dụ để tràn nước.
Tiện ích và mùa đông: khoản thay đổi theo tháng
Điện, sưởi (gas hoặc điện), nước, internet và điện thoại là nhóm tiện ích. Ở Canada, mùa đông làm khoản sưởi tăng mạnh: nhà riêng sưởi bằng điện ở tỉnh có giá điện cao có thể có hoá đơn tháng 1 gấp nhiều lần tháng 7. Một số công ty điện, gas cho đăng ký trả đều hằng tháng (equal billing) để dàn đều chi phí — nên cân nhắc trong năm đầu để tránh sốc.
Giá điện khác nhau rõ giữa các tỉnh, phụ thuộc nguồn điện của tỉnh và cách tỉnh quản lý giá. Quebec, Manitoba, British Columbia có nhiều thuỷ điện; các tỉnh khác dựa vào nhiều nguồn. Thay vì tin con số chung, hãy hỏi chủ nhà hoặc người thuê trước hoá đơn của mùa đông năm trước — đó là thông tin chính xác nhất cho căn nhà cụ thể.
Internet nhà và điện thoại di động ở Canada thường bị người mới chê đắt hơn ở Việt Nam. Có khuyến mãi năm đầu rồi tăng giá; gói trả trước của các thương hiệu giá thấp thường rẻ hơn gói trả sau của thương hiệu lớn. Nước và rác thường do thành phố thu, có thể đã bao trong tiền thuê hoặc thuế nhà nếu bạn sở hữu nhà.
Đừng quên chi phí mùa đông không nằm trên hoá đơn tiện ích: quần áo, giày, găng tay cho cả nhà, lốp mùa đông cho xe, dụng cụ xúc tuyết nếu ở nhà riêng. Đây là khoản lớn của năm đầu, ít nhất một lần.
Bảng tự tính: các khoản, cách đo và nơi tra
Bảng dưới giúp bạn lập ngân sách tháng theo từng khoản. Cột "nơi tra" là loại nguồn nên dùng; số cụ thể đổi theo năm và tỉnh, hãy điền theo tra cứu của bạn.
| Khoản | Phụ thuộc vào | Nơi tra hoặc cách đo |
|---|---|---|
| Tiền thuê nhà | Thành phố, số phòng, gần tàu hay không | Báo cáo thị trường thuê CMHC, tin rao vặt hiện tại |
| Tiện ích (sưởi, điện, nước) | Kiểu nhà, nguồn sưởi, tỉnh | Hoá đơn mùa đông năm trước của căn đó |
| Internet, điện thoại | Gói trả trước hay trả sau, số người | Bảng giá nhà mạng, so ít nhất ba nơi |
| Đi lại | Có xe hay không, số xe | Vé tháng giao thông công cộng; báo giá bảo hiểm xe thật |
| Thực phẩm, đồ dùng | Số người, nấu ở nhà hay ăn ngoài | Ghi chép chi tiêu ba tháng đầu |
| Giữ trẻ, nhà trẻ | Tuổi con, tỉnh, có chỗ trong chương trình giảm phí không | Trang nhà trẻ của tỉnh, hỏi trực tiếp cơ sở |
| Y tế ngoài thẻ (nha, thuốc, kính) | Có bảo hiểm qua chỗ làm không | Bảng phí nha khoa tỉnh, chương trình thuốc tỉnh |
| Bảo hiểm nhà, xe, nhân thọ | Lịch sử bảo hiểm, nơi ở | Xin báo giá thật trước khi ký thuê, mua |
Bản ngân sách nên có thêm hai dòng: quỹ dự phòng (để đủ vài tháng chi tiêu nếu mất việc) và khoản chi năm (bảo hiểm xe đóng năm, đăng ký xe, phí học thêm của con, vé máy bay về Việt Nam). Khoản chi năm chia mười hai để biết mỗi tháng phải để dành bao nhiêu.
Đi lại và thực phẩm: hai khoản người mới hay tính sai
Xe hơi ở Canada đắt hơn giá mua xe. Bảo hiểm xe là khoản bắt buộc và với người mới chưa có lịch sử lái xe ở Bắc Mỹ, phí thường cao, nhất là ở Ontario và một số thành phố lớn. British Columbia, Saskatchewan, Manitoba có bảo hiểm cơ bản do tỉnh bán; Quebec có phần thương tật do tỉnh, phần tài sản do công ty tư. Cộng thêm xăng, bảo dưỡng, lốp mùa đông, chỗ đậu xe, phí đăng ký. Hãy xin báo giá bảo hiểm thật với tên và địa chỉ của bạn trước khi mua xe — đừng ước theo lời người quen đã lái mười năm.
Ngược lại, vé tháng xe buýt và tàu điện là khoản cố định, dễ tính. Nhiều gia đình chọn sống không xe hoặc một xe trong năm đầu để giữ dòng tiền, rồi mua xe khi việc làm ổn định.
Thực phẩm ở Canada có giá biến động theo mùa và theo nhóm hàng. Thực phẩm cơ bản không chịu thuế bán hàng, nhưng đồ ăn chế biến sẵn, đồ ăn nhà hàng thì chịu. Rau quả nhập khẩu mùa đông đắt hơn mùa hè. Nhiều gia đình Việt kết hợp siêu thị lớn (hàng khuyến mãi theo tuần, nhãn hàng riêng rẻ hơn) với chợ châu Á (rau thơm, gia vị, cá). Cách tính tốt nhất là ghi lại mọi khoản chi thực phẩm trong ba tháng đầu, rồi lấy trung bình — con số này chính xác hơn mọi bảng tham khảo.
Thu nhập thực nhận và các khoản được nhận lại
Lương ghi trong hợp đồng không phải tiền về tài khoản. Từ lương trước thuế, chủ lao động khấu trừ thuế thu nhập liên bang và tỉnh, đóng góp Kế hoạch Hưu trí Canada (Quebec có kế hoạch riêng), bảo hiểm việc làm, có khi thêm phí công đoàn, bảo hiểm nhóm. Lập ngân sách phải dựa trên tiền thực nhận, không dựa trên lương gộp.
Các khoản chính phủ trả lại. Gia đình có con dưới 18 tuổi có thể nhận trợ cấp nuôi con Canada theo thu nhập; người thu nhập thấp và trung bình có thể nhận khoản hoàn thuế hàng hoá và dịch vụ theo quý; một số tỉnh có khoản trợ cấp riêng. Những khoản này chỉ chảy đều khi bạn khai thuế hằng năm — kể cả năm thu nhập thấp.
Thời gian chờ là có thật. Các khoản trợ cấp cần đăng ký và xét, tháng đầu tiên thường chưa có. Đừng đưa chúng vào ngân sách của ba tháng đầu.
Khoản trích tự nguyện. Tài khoản tiết kiệm miễn thuế, quỹ hưu, quỹ học cho con có lợi về thuế, nhưng chỉ nên bắt đầu khi tiền nhà, tiền ăn và quỹ dự phòng đã ổn.
Ví dụ giả định tính theo tỷ lệ và những sai lầm hay gặp
Ví dụ giả định: một gia đình bốn người ở một thành phố cỡ vừa, hai vợ chồng cùng đi làm, một xe, con lớn đi học, con nhỏ đi nhà trẻ trong chương trình giảm phí của tỉnh. Tính theo tiền thực nhận, một phân bổ có thể trông thế này: nhà ở và tiện ích khoảng 35–40%, thực phẩm và đồ dùng khoảng 15%, xe và đi lại khoảng 12–15%, giữ trẻ khoảng 5–10%, điện thoại, internet, bảo hiểm khoảng 5%, còn lại cho y tế ngoài thẻ, quần áo, giải trí, tiết kiệm. Nếu phần "còn lại" dưới 10%, gia đình đang ở rất sát mép.
Những sai lầm hay gặp: quy đổi mọi thứ ra tiền Việt rồi thấy "đắt quá" và cắt nhầm khoản cần thiết như bảo hiểm người thuê, giày mùa đông; dùng thẻ tín dụng để bù thiếu hụt hằng tháng trong khi lãi suất thẻ cao; ký thuê căn quá sức trong tuần đầu vì sợ không tìm được nhà; mua xe trả góp trước khi có việc ổn định; quên khoản chi năm và bị bất ngờ khi bảo hiểm xe đến hạn đóng.
Một nguyên tắc dễ nhớ: ba tháng đầu, chi tiêu như thể không có thu nhập, và ghi chép tất cả. Đến tháng thứ tư, bạn có số liệu thật của chính gia đình mình — lúc đó mới quyết định thuê nhà lớn hơn, mua xe hay chuyển thành phố.
Câu hỏi thường gặp
Sống ở Canada một tháng hết bao nhiêu tiền?
Không có con số chung đúng cho mọi người. Chi phí phụ thuộc thành phố, cỡ nhà, có xe hay không, con có đi nhà trẻ hay không. Hãy chọn thành phố cụ thể, tra giá thuê trong báo cáo CMHC, xin báo giá bảo hiểm xe thật, và ghi chép chi tiêu ba tháng đầu để có số chính xác của gia đình mình.
Tiền nhà nên chiếm bao nhiêu phần thu nhập?
CMHC dùng mốc dưới 30% thu nhập trước thuế để coi là vừa sức. Ở thành phố đắt, nhiều gia đình mới đến vượt mốc này trong năm đầu. Nếu tiền nhà vượt xa mốc và gia đình không còn tiền dự phòng, hãy cân nhắc căn nhỏ hơn, ở xa trung tâm gần tuyến tàu, hoặc thành phố khác.
Có xe ở Canada tốn những khoản gì?
Ngoài tiền mua xe còn có bảo hiểm bắt buộc, xăng, bảo dưỡng, lốp mùa đông, phí đăng ký, chỗ đậu xe. Bảo hiểm thường cao với người mới chưa có lịch sử lái xe ở Canada. Hãy xin báo giá bảo hiểm thật trước khi mua xe để biết tổng chi phí mỗi tháng.
Các khoản trợ cấp có giúp bù chi phí ngay không?
Có giúp, nhưng không ngay. Trợ cấp nuôi con, khoản hoàn thuế hàng hoá và dịch vụ cần đăng ký và xét, và chỉ duy trì nếu bạn khai thuế hằng năm. Đừng tính các khoản này vào ngân sách của ba tháng đầu; coi chúng là phần cộng thêm khi đã đến.
Mùa đông làm chi phí tăng bao nhiêu?
Tuỳ kiểu nhà và nguồn sưởi. Nhà riêng sưởi bằng điện ở tỉnh có giá điện cao có thể có hoá đơn mùa đông gấp nhiều lần mùa hè. Căn hộ bao sưởi thì gần như không đổi. Hỏi hoá đơn mùa đông năm trước của căn nhà và đăng ký trả đều hằng tháng nếu công ty tiện ích có.