Phần lớn người Việt làm quốc tịch Grenada không định sống ở đó. Họ cần hộ chiếu để đi lại, để mở đường E-2, để có phương án dự phòng cho con. Nhưng có một nhóm nhỏ hơn thật sự tính chuyện ở: người nghỉ hưu muốn chỗ yên tĩnh, người làm việc từ xa, gia đình muốn ở vài tháng mỗi năm trong căn hộ đã mua theo diện bất động sản. Với nhóm này, câu hỏi không còn là thủ tục mà là đời sống hằng ngày.
Là công dân, bạn được sống và làm việc ở Grenada không cần giấy phép nào thêm; điều cần cân nhắc là đảo nhỏ, hàng hóa phần lớn nhập khẩu, y tế chuyên sâu hạn chế và gần như không có cộng đồng người Việt. Bài này đi qua chỗ ở, y tế, trường học, chi phí, ngân hàng, công việc, và cách thử trước khi quyết định ở lâu. Giá cả và quy định thay đổi; bài không đưa con số cứng, chỉ đưa cách tính và những điểm cần hỏi trước khi đi. Phần thuế khi trở thành cư dân thuế đã có bài riêng về thuế với quốc tịch Caribe.
Ở vùng nào trên đảo
Phần lớn người nước ngoài sống ở dải duyên hải phía tây nam, từ thủ đô St. George's kéo xuống Grand Anse, Morne Rouge, True Blue và Lance aux Épines. Vùng này gần sân bay, siêu thị, phòng khám tư, nhà hàng và trường đại học y, đường sá tốt hơn phần còn lại của đảo. Đổi lại, giá thuê và giá nhà cao nhất, và mùa nhập học của trường đại học y làm nhu cầu thuê căn hộ tăng vọt.
Đi lên phía bắc hoặc sang bờ đông, giá mềm hơn, không gian rộng hơn, nhưng phải lái xe xa hơn cho mọi việc từ đi chợ tới khám bệnh. Đường núi hẹp, nhiều khúc cua, mưa lớn có thể sạt lở. Người lớn tuổi không lái xe được nên ưu tiên ở gần thủ đô hoặc vùng phía nam, nơi xe buýt nhỏ chạy dày và taxi dễ gọi.
Thuê nhà thường qua người môi giới địa phương hoặc chủ nhà trực tiếp, hợp đồng tính theo tháng hoặc năm, nhiều căn đã có sẵn đồ đạc. Hỏi kỹ ba thứ trước khi ký: nhà có bể chứa nước dự phòng không (nước máy có lúc bị cắt), có máy phát điện hoặc nối được không, mái và cửa sổ có chống bão không. Nếu bạn đã mua căn hộ theo diện bất động sản trong một khu nghỉ dưỡng, kiểm hợp đồng xem có được tự ở hay phải để đơn vị vận hành cho thuê; nhiều dự án chỉ cho chủ sở hữu ở một số tuần mỗi năm.
Khám chữa bệnh: đủ cho việc thường ngày, hạn chế cho ca nặng
Grenada có bệnh viện công chính ở thủ đô, một số bệnh viện nhỏ hơn ở các vùng, các trạm y tế cộng đồng và một số phòng khám tư, nha khoa tư quanh khu vực phía nam. Việc khám thông thường, cảm sốt, kiểm tra định kỳ, tiêm chủng, xét nghiệm cơ bản đều làm được tại chỗ. Bác sĩ nhiều người được đào tạo ở Anh, Mỹ, Cuba hay các nước trong vùng, giao tiếp bằng tiếng Anh.
Điểm hạn chế nằm ở ca nặng và chuyên khoa sâu: phẫu thuật tim, ung thư, chấn thương phức tạp thường phải chuyển sang Trinidad, Barbados hoặc Mỹ. Việc chuyển này tốn kém và cần máy bay cứu thương nếu khẩn cấp. Vì vậy người sống trên đảo, nhất là người lớn tuổi, thường mua bảo hiểm sức khỏe quốc tế có điều khoản vận chuyển y tế khẩn cấp, chứ không chỉ dựa vào hệ thống trong nước.
Người có bệnh mãn tính như tiểu đường, huyết áp, tim mạch nên mang hồ sơ bệnh án dịch sang tiếng Anh, danh sách thuốc theo tên hoạt chất, và hỏi trước nhà thuốc trên đảo có loại đó không. Một số thuốc quen dùng ở Việt Nam có thể không có, phải đổi sang thuốc tương đương dưới sự theo dõi của bác sĩ. Đừng để tới lúc hết thuốc mới đi tìm.
Con đi học: trường công, trường tư và đường lên đại học
Hệ thống giáo dục Grenada theo khung chung của vùng Caribe nói tiếng Anh: tiểu học, trung học, rồi các kỳ thi khu vực ở cuối cấp hai và cấp ba do một hội đồng thi chung của vùng tổ chức, được nhiều trường đại học ở Anh, Canada, Mỹ công nhận khi xét tuyển. Trường công miễn học phí cho công dân, chất lượng không đều giữa các trường, lớp học có thể đông.
Trường tư ít, tập trung ở phía nam, một số theo chương trình Mỹ hoặc quốc tế, phục vụ con em giảng viên, nhân viên trường đại học y và người nước ngoài. Học phí thấp hơn trường quốc tế ở các thành phố lớn châu Á nhưng không rẻ, số chỗ có hạn, nên liên hệ trước cả năm nếu định chuyển con sang.
Với trẻ Việt, rào cản lớn nhất là tiếng Anh trong năm đầu, và việc làm quen với nhịp học ít luyện thi hơn. Trẻ dưới mười tuổi thường thích nghi nhanh. Học sinh cấp ba thì cân nhắc kỹ hơn, vì chuyển chương trình giữa chừng có thể làm lỡ một năm. Một số gia đình chọn cách để con học ở Việt Nam hoặc nước khác, chỉ sang đảo vào kỳ nghỉ; đó cũng là lựa chọn hợp lý nếu mục tiêu chính của quốc tịch là đi lại chứ không phải học tập.
Chi phí sống: thứ đắt, thứ rẻ và cách tự lập dự toán
Không nên tin một con số "chi phí sống ở Grenada mỗi tháng" chung chung, vì nó phụ thuộc gần hết vào lối sống. Thay vào đó, tách thành các nhóm và hỏi giá thực tế lúc bạn định đi:
- Nhà ở: khoản lớn nhất nếu thuê ở vùng phía nam. Hỏi giá thuê dài hạn chứ không nhìn giá thuê ngày cho khách du lịch, hai mức chênh nhau rất xa.
- Điện: phần lớn điện sản xuất bằng dầu nhập khẩu nên giá điện cao so với Việt Nam. Nhà dùng điều hòa cả ngày sẽ thấy hóa đơn rõ rệt. Nhiều nhà lắp quạt trần, thiết kế thông gió, và ngày càng nhiều nhà gắn điện mặt trời.
- Thực phẩm: hàng đóng gói, sữa, thịt nhập, đồ châu Á đắt. Cá, rau, củ, trái cây theo mùa ở chợ thì giá dễ chịu. Gia đình nấu ăn theo kiểu chợ địa phương tiết kiệm hơn nhiều so với kiểu đi siêu thị mua hàng nhập.
- Xe cộ: ô tô nhập khẩu chịu thuế cao, xe cũ phổ biến. Nhiều người mua xe cũ Nhật tay lái nghịch. Bảo hiểm và xăng cũng là khoản đều đặn.
- Internet và điện thoại: có cáp quang ở vùng phía nam, đủ cho làm việc từ xa và họp trực tuyến; vùng núi có thể chập chờn.
- Bảo hiểm: bảo hiểm sức khỏe quốc tế và bảo hiểm nhà chống bão là hai khoản không nên cắt.
Cách lập dự toán an toàn: lấy chi tiêu hiện tại của gia đình ở Việt Nam, đánh dấu những khoản sẽ đắt lên (nhà, điện, đồ nhập, bảo hiểm) và những khoản rẻ đi hoặc mất đi (người giúp việc, ăn ngoài). Rồi cộng thêm một khoản dự phòng cho chuyến bay về Việt Nam mỗi năm, thường là khoản bị quên nhưng không nhỏ.
Ngân hàng, công việc và làm ăn trên đảo
Mở tài khoản ngân hàng ở Grenada thường cần có mặt, hộ chiếu, giấy tờ chứng minh địa chỉ trên đảo, và có khi thư giới thiệu của ngân hàng cũ. Ngân hàng trong vùng chịu áp lực tuân thủ chống rửa tiền từ các ngân hàng đại lý quốc tế, nên hỏi kỹ nguồn tiền, nhất là với người có quốc tịch qua đầu tư. Chuẩn bị sẵn sao kê và giấy tờ giải thích tiền từ đâu sẽ đỡ mất nhiều buổi đi lại.
Là công dân, bạn được làm việc như mọi người Grenada. Tuy nhiên thị trường việc làm nhỏ, chủ yếu trong du lịch, khách sạn, giáo dục, dịch vụ công, và mức lương thấp so với chi phí sống ở vùng phía nam. Người sống ở đảo thường mang theo nguồn thu nhập từ bên ngoài: lương làm từ xa, lương hưu, cho thuê tài sản ở Việt Nam, hoặc lợi nhuận kinh doanh nơi khác.
Mở doanh nghiệp nhỏ trên đảo được, nhưng thị trường chỉ khoảng hơn một trăm nghìn dân, hàng hóa phải nhập nhiều chặng, và giấy phép, thuế, lao động đều theo luật địa phương. Một quán ăn châu Á hay dịch vụ cho sinh viên trường y có thể có chỗ đứng, nhưng nên ở thử, quan sát và nói chuyện với luật sư địa phương trước khi bỏ tiền.
Ai hợp, ai không hợp với nhịp đảo
Hợp: người nghỉ hưu khỏe mạnh, thích yên tĩnh. Khí hậu ấm quanh năm, không khí sạch, nhịp chậm, người dân thân thiện. Điều kiện là còn tự đi lại được, có bảo hiểm tốt, và không quá cần sinh hoạt cộng đồng người Việt.
Hợp: người làm việc từ xa, lệch múi giờ được. Grenada chậm hơn Việt Nam khoảng mười một tiếng, gần trùng giờ với bờ đông nước Mỹ. Làm việc với khách ở Mỹ thì thuận, làm với đồng nghiệp ở Việt Nam thì phải họp sáng sớm hoặc tối muộn.
Hợp có điều kiện: gia đình có con nhỏ. Trẻ được sống ngoài trời, học tiếng Anh tự nhiên. Nhưng lựa chọn trường ít, hoạt động ngoại khóa hạn chế, và cha mẹ phải chủ động thay cho những thứ thành phố lớn có sẵn.
Không hợp: người cần y tế chuyên sâu thường xuyên. Lọc máu, điều trị ung thư, theo dõi tim mạch phức tạp là những thứ phải đi nước ngoài. Ở lâu dài là đặt gánh nặng đi lại lên chính người bệnh.
Không hợp: người quen nhịp nhanh, nhiều dịch vụ. Giao hàng không có trong ngày, sửa chữa có thể chờ cả tuần vì phải đặt linh kiện. Người quen gọi là có ngay thường thấy bức bối sau vài tháng.
Ví dụ giả định: sống thử ba tháng trước khi quyết định
Ví dụ giả định. Vợ chồng bác Thành, ngoài sáu mươi, đã có quốc tịch Grenada qua diện bất động sản, sở hữu một phần căn hộ trong khu nghỉ dưỡng phía nam. Con trai làm ở Mỹ, hai bác tính chuyển sang đảo sống, mỗi năm về Việt Nam vài tháng. Thay vì bán nhà ở Việt Nam ngay, họ quyết định sống thử ba tháng mùa khô.
Họ thuê một căn nhỏ ở Lance aux Épines theo tháng, vì hợp đồng của căn hộ chỉ cho chủ sở hữu ở hai tuần mỗi năm. Tuần đầu đi khám tổng quát ở một phòng khám tư để có hồ sơ, hỏi nhà thuốc về thuốc huyết áp bác trai đang dùng và đổi sang một loại tương đương. Họ mở tài khoản ngân hàng sau ba lần đi lại vì thiếu giấy xác nhận địa chỉ. Bác gái tập đi chợ sáng thứ Bảy, sau một tháng quen mặt vài người bán rau.
Cuối tháng thứ ba, hai bác ghi lại chi tiêu thật: tiền điện cao hơn dự tính, ăn uống thấp hơn, khoản lớn nhất là bảo hiểm sức khỏe quốc tế cho hai người lớn tuổi. Họ quyết định chưa bán nhà ở Việt Nam, chọn sống sáu tháng ở đảo, sáu tháng ở quê, để vừa giữ chỗ khám bệnh quen vừa hưởng mùa khô ấm áp. Quyết định đó có thể đổi sau vài năm, nhưng được đặt trên số liệu của chính họ chứ không phải trên lời giới thiệu.
Câu hỏi thường gặp
Có quốc tịch Grenada có được sống luôn ở Grenada không?
Có. Là công dân, bạn được cư trú và làm việc ở Grenada không cần giấy phép thêm. Vợ con có tên trong hồ sơ và đã nhận quốc tịch cũng vậy. Việc cần lo là chỗ ở, bảo hiểm, ngân hàng và nghĩa vụ thuế nếu trở thành cư dân thuế.
Khám chữa bệnh ở Grenada có ổn không?
Khám thông thường, xét nghiệm cơ bản, nha khoa làm được tại chỗ. Ca nặng và chuyên khoa sâu thường phải chuyển sang Trinidad, Barbados hoặc Mỹ. Người ở lâu nên mua bảo hiểm sức khỏe quốc tế có điều khoản vận chuyển y tế khẩn cấp.
Con người Việt đi học ở Grenada được không?
Được. Trường công miễn học phí cho công dân, theo chương trình và kỳ thi chung của vùng Caribe nói tiếng Anh. Trường tư ít và cần đăng ký sớm. Năm đầu trẻ cần vượt rào tiếng Anh; học sinh cấp ba nên cân nhắc kỹ việc chuyển giữa chừng.
Chi phí sống ở Grenada có đắt không?
Tùy lối sống. Nhà thuê ở vùng phía nam, tiền điện, hàng nhập khẩu và bảo hiểm khá đắt; rau cá ở chợ và đồ ăn bình dân thì rẻ. Nên tự lập dự toán theo từng nhóm chi tiêu và hỏi giá thực tế lúc định đi.
Có nên bán hết tài sản ở Việt Nam để chuyển sang Grenada không?
Không nên quyết ngay. Cách an toàn là sống thử vài tháng, ghi lại chi tiêu thật, kiểm khả năng thích nghi về y tế, ngôn ngữ và cộng đồng, rồi mới tính chuyện bán tài sản. Nhiều gia đình chọn sống luân phiên giữa hai nơi.