Với nhiều gia đình Việt, quốc tịch Caribe không phải điểm đến mà là một chặng: để con đi học dễ hơn, để mở đường E-2 sang Mỹ, để có hộ chiếu đi lại khi tính bước tiếp theo ở Canada, Úc hay châu Âu. Tới lúc làm hồ sơ cho bước tiếp theo đó, câu hỏi bắt đầu xuất hiện: khai mình là công dân nước nào, nộp bằng cuốn hộ chiếu nào, lý lịch tư pháp lấy ở đâu, căn hộ ở đảo có tính là tài sản không.
Quốc tịch Caribe thay đổi khá ít trong hồ sơ định cư ở nước thứ ba: bạn phải khai đủ mọi quốc tịch, điểm và điều kiện vẫn dựa trên con người bạn, lý lịch tư pháp theo nơi bạn đã sống, và hàng chờ định cư Mỹ tính theo nơi sinh chứ không theo quốc tịch. Phần nó thay đổi là thị thực đi lại, một số chương trình mở theo danh sách quốc tịch, và cách cán bộ đọc lịch sử đi lại của bạn. Bài này đi qua từng điểm, theo nguyên lý chung của các nước người Việt hay chọn. Quy định cụ thể đổi thường xuyên; kiểm trên trang chính thức của cơ quan di trú nước bạn nộp.
Điều gì đổi, điều gì không
Bảng dưới tóm tắt theo nguyên lý; từng nước và từng diện có chi tiết riêng.
| Khía cạnh | Quốc tịch Caribe có thay đổi không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Điểm, điều kiện tay nghề, ngôn ngữ, học vấn | Không | Chấm trên bản thân bạn, không theo hộ chiếu |
| Khai báo quốc tịch trong mẫu đơn | Có, phải khai thêm | Khai thiếu là khai sai, hậu quả nặng |
| Thị thực tạm trú, du lịch để sang nước đó | Có thể | Tùy nước miễn thị thực cho hộ chiếu Caribe hay không, và danh sách này thay đổi |
| Lý lịch tư pháp | Thường không | Theo nơi bạn đã sống đủ lâu, không theo quốc tịch |
| Hàng chờ định cư Mỹ | Không | Tính theo nơi sinh |
| Chương trình mở theo danh sách quốc tịch | Có thể | Như lao động kỳ nghỉ, thỏa thuận song phương; kiểm từng chương trình |
Đọc bảng này theo chiều ngược lại cũng có ích: những gì quốc tịch Caribe không thay đổi chính là những gì bạn cần đầu tư thật, như tiếng Anh, bằng cấp, kinh nghiệm nghề, nguồn tiền minh bạch. Không có hộ chiếu nào bù được phần đó trong một hồ sơ định cư theo diện tay nghề hay doanh nhân.
Khai đủ mọi quốc tịch: không có ngoại lệ
Mẫu đơn của Canada, Úc, Mỹ, Anh, New Zealand và các nước châu Âu đều hỏi về mọi quốc tịch hiện có, và thường hỏi cả quốc tịch đã từng có. Có người nghĩ chỉ cần khai quốc tịch dùng để nộp, vì "nước kia không liên quan". Cách nghĩ đó sai và nguy hiểm. Cơ quan di trú có nhiều cách biết: hồ sơ sinh trắc học, dữ liệu xuất nhập cảnh chia sẻ giữa các nước, lịch sử thị thực, và chính hộ chiếu thứ hai của bạn khi đi qua cửa khẩu.
Hậu quả của khai sai không chỉ là hồ sơ bị từ chối. Theo luật di trú Canada, khai sai một điều quan trọng có thể khiến người nộp không được chấp nhận trong khoảng 5 năm. Ở Mỹ, khai sai cố ý một sự thật quan trọng để được thị thực hay quyền lợi di trú có thể dẫn tới lệnh cấm vĩnh viễn, chỉ gỡ được bằng xin miễn trừ khó khăn. Úc có điều kiện riêng về thông tin sai, có thể khiến người nộp bị từ chối nhiều loại thị thực trong nhiều năm. Mức cụ thể nên kiểm trên trang chính thức, nhưng hướng chung thì rõ.
Khai quốc tịch Caribe không phải điều cần ngại. Cán bộ di trú các nước đều quen với chương trình quốc tịch đầu tư; có quốc tịch hợp pháp không phải điểm trừ. Điều họ để ý là sự nhất quán: ngày nhận quốc tịch, lịch sử đi lại bằng hai hộ chiếu, và câu chuyện vì sao bạn chọn con đường đó. Khai đủ và đúng là cách giữ sự nhất quán ấy.
Nộp bằng hộ chiếu nào, nộp ở đâu
Thị thực dán hoặc gắn vào hộ chiếu bạn sẽ dùng để đi. Thị thực, giấy phép điện tử và hồ sơ nhập cảnh gắn với một số hộ chiếu cụ thể. Chọn cuốn sẽ dùng khi bay sang nước đó, và dùng đúng cuốn ấy ở cửa khẩu. Nộp bằng cuốn này rồi đi bằng cuốn kia là nguyên nhân hay gặp của việc bị giữ lại hỏi ở quầy làm thủ tục.
Hộ chiếu Caribe có thể không cần thị thực ngắn hạn ở vài nước, nhưng hồ sơ định cư thì không có miễn trừ đó. Được miễn thị thực du lịch không có nghĩa là được miễn thủ tục định cư. Bạn vẫn đi đủ các bước của diện thường trú, chỉ có chuyến đi phỏng vấn, khảo sát hay nhận thẻ là dễ hơn. Danh sách miễn thị thực thay đổi; năm 2023 Anh đã áp thị thực lại với công dân Dominica.
Nơi nộp hồ sơ thường theo nơi bạn đang sống hợp pháp. Hồ sơ thị thực định cư Mỹ thường được xử lý ở lãnh sự quán nơi bạn cư trú, không theo nước cấp hộ chiếu. Nếu bạn sống ở Việt Nam, hồ sơ vẫn đi qua Lãnh sự quán Mỹ tại TP.HCM dù bạn cầm hộ chiếu Grenada. Canada, Úc nộp trực tuyến, nhưng sinh trắc học và khám sức khỏe làm ở cơ sở được chỉ định gần nơi bạn ở.
Giấy tờ phía Việt Nam vẫn là xương sống. Giấy khai sinh, kết hôn, bằng cấp, giấy tờ công việc của bạn phần lớn vẫn là giấy tờ Việt Nam, cần dịch và hợp pháp hóa hoặc Apostille theo yêu cầu nước nhận. Hộ chiếu Caribe chỉ là một giấy tờ nhân thân thêm vào bộ hồ sơ, không thay thế được bộ giấy tờ gốc.
Lý lịch tư pháp: theo nơi bạn đã sống
Phần lớn nước định cư yêu cầu lý lịch tư pháp từ các nước bạn đã sống đủ lâu, không phải từ các nước bạn mang quốc tịch. Canada thường yêu cầu từ mỗi nước bạn đã sống từ sáu tháng liên tục trở lên kể từ năm 18 tuổi. Úc thường yêu cầu từ mỗi nước bạn đã sống tổng cộng từ mười hai tháng trở lên trong mười năm gần nhất, tính từ tuổi 16. Mốc cụ thể có thể đổi; xem hướng dẫn hiện hành trước khi đặt lịch xin.
Người Việt có quốc tịch Caribe nhưng chưa từng sống ở đảo thường không cần lý lịch tư pháp của nước đó. Ngược lại, lý lịch tư pháp Việt Nam gần như chắc chắn cần, thường là phiếu số 2 cấp bởi Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia hoặc Sở Tư pháp nơi cư trú. Nếu bạn từng sống ở Nhật, Hàn, Đài Loan hay nước khác đủ mốc, thêm lý lịch của các nơi đó; đây thường là phần chậm nhất của hồ sơ.
Một số mẫu đơn vẫn hỏi về lịch sử cư trú chi tiết, và vài trường hợp cán bộ yêu cầu lý lịch của nước mang quốc tịch dù bạn không sống ở đó. Khi đó hãy làm theo yêu cầu, xin qua kênh chính thức của nước Caribe, thường qua cơ quan cảnh sát và có thể cần đại diện tại chỗ. Không tự suy diễn rằng "không cần" khi cán bộ đã hỏi.
Tài chính: khoản đầu tư Caribe tính thế nào
Khi chứng minh tài chính cho hồ sơ ở nước thứ ba, câu hỏi hay gặp là khoản đã bỏ ra cho quốc tịch Caribe có được tính không. Câu trả lời phụ thuộc vào loại khoản. Tiền đóng góp vào quỹ quốc gia như NTF của Grenada hay quỹ đa dạng hóa kinh tế EDF của Dominica là khoản không hoàn lại; nó đã đi khỏi tài sản của bạn và không thể tính như tiền đang có.
Bất động sản theo diện đầu tư là tài sản bạn sở hữu hoặc sở hữu một phần, có giá trị, nhưng kém thanh khoản và thường bị ràng buộc thời gian nắm giữ tối thiểu. Với các diện yêu cầu tiền mặt sẵn có, như khoản tiền ổn định cuộc sống trong hồ sơ tay nghề Canada, tài sản này không thay được tiền trong tài khoản. Với các diện doanh nhân hay đầu tư xét tổng tài sản ròng, nó có thể được liệt kê, nhưng cần định giá độc lập, giấy chứng nhận sở hữu và giải thích rõ ràng buộc nắm giữ.
Phần đáng lưu ý hơn là nguồn tiền. Nếu hồ sơ quốc tịch Caribe đã chứng minh nguồn tiền kỹ, hãy dùng chính câu chuyện đó, cùng giấy tờ đó, làm nền cho hồ sơ mới. Hai câu chuyện về nguồn tiền lệch nhau giữa hai hồ sơ là dấu hiệu dễ bị hỏi. Và vì khoản đầu tư Caribe đã rút đi một phần tài sản, hãy tính lại xem phần còn lại có đủ cho diện bạn định nộp không, trước khi bắt đầu.
Mỹ: nơi sinh, không phải quốc tịch, quyết định hàng chờ
Hàng chờ định cư tính theo nơi sinh. Trong hệ thống thị thực định cư của Mỹ, hạn ngạch theo từng nước được tính theo nơi sinh của người nộp, với vài ngoại lệ như được tính theo nơi sinh của vợ hoặc chồng. Một người sinh ở Việt Nam vẫn được tính theo Việt Nam dù cầm hộ chiếu Grenada. Quốc tịch Caribe không đưa bạn lên trước trong hàng chờ của diện bảo lãnh hay diện việc làm.
E-2 là chỗ quốc tịch thật sự có tác dụng. Thị thực nhà đầu tư hiệp ước E-2 xét theo quốc tịch, và Grenada có hiệp ước E-2 với Mỹ. Đây là lối mà nhiều người Việt chọn quốc tịch Grenada. Lộ trình hai chặng đã có bài riêng; điều cần nhớ ở đây là E-2 là thị thực không định cư, muốn thường trú vẫn phải đi một diện khác.
Chương trình xổ số đa dạng cũng xét theo nơi sinh. Điều kiện tham gia tính theo nước sinh, với ngoại lệ hẹp liên quan tới nơi sinh của vợ chồng hay cha mẹ. Hộ chiếu Caribe không làm thay đổi việc bạn có đủ điều kiện hay không.
Khai trong mọi mẫu đơn Mỹ. Từ mẫu thị thực không định cư tới mẫu thị thực định cư và hồ sơ nhập tịch sau này, mọi quốc tịch đều phải khai. Giữ lịch sử đi lại bằng cả hai hộ chiếu, vì mẫu đơn hỏi các chuyến đi và cán bộ có thể đối chiếu.
Ví dụ giả định: gia đình mang quốc tịch Grenada nộp diện tay nghề Canada
Ví dụ giả định. Chị Lan là kỹ sư phần mềm ở Đà Nẵng, cùng chồng và con trai mang quốc tịch Grenada qua diện bất động sản từ hai năm trước. Chị tính nộp hồ sơ thường trú Canada diện tay nghề. Ban đầu chị nghĩ hộ chiếu Grenada sẽ giúp được điểm; khi đọc kỹ, chị thấy điểm vẫn tính trên tuổi, bằng cấp, tiếng Anh, kinh nghiệm làm việc, không có ô nào cho hộ chiếu.
Chị khai cả hai quốc tịch trong hồ sơ, ghi rõ ngày nhận quốc tịch Grenada. Lý lịch tư pháp chỉ cần phiếu của Việt Nam, vì cả nhà chưa từng sống ở Grenada hay nước nào khác đủ sáu tháng. Phần tài chính khó hơn dự kiến: căn hộ ở đảo không được tính như tiền ổn định cuộc sống, nên vợ chồng chị phải để riêng một khoản tiền gửi ngân hàng đủ theo bảng hiện hành, giữ nguyên nhiều tháng, kèm giấy tờ giải thích nguồn tiền giống câu chuyện đã khai với Grenada.
Khi cần sang Canada tham dự một hội thảo trong lúc chờ, chị kiểm và thấy vẫn phải xin thị thực tạm trú bằng hộ chiếu nào thì cũng vậy, nên nộp bằng hộ chiếu Grenada vì định bay bằng cuốn đó. Toàn bộ quá trình không có gì đặc biệt vì quốc tịch Caribe; chính điều đó làm hồ sơ êm. Nếu chị đã giấu quốc tịch thứ hai, một lần quẹt hộ chiếu ở cửa khẩu có thể biến một hồ sơ sạch thành hồ sơ khai sai.
Câu hỏi thường gặp
Có quốc tịch Caribe thì có phải khai khi xin định cư Canada hay Úc không?
Có. Mẫu đơn của Canada, Úc và hầu hết các nước hỏi về mọi quốc tịch hiện có. Khai thiếu bị xem là khai sai, có thể dẫn tới từ chối hồ sơ và cấm nộp trong nhiều năm, ví dụ khoảng 5 năm theo luật di trú Canada.
Hộ chiếu Grenada có giúp tăng điểm định cư Canada không?
Không. Điểm trong hệ thống Express Entry và các chương trình tỉnh bang tính trên tuổi, học vấn, ngôn ngữ, kinh nghiệm làm việc và các yếu tố cá nhân khác. Hộ chiếu không phải yếu tố chấm điểm, dù có thể giúp việc đi lại.
Có quốc tịch Caribe thì có cần lý lịch tư pháp của nước đó không?
Thường không, nếu bạn chưa từng sống ở đó đủ lâu. Lý lịch tư pháp theo nơi bạn đã sống: Việt Nam gần như luôn cần, cộng các nước khác bạn từng ở đủ mốc. Nếu cán bộ vẫn yêu cầu, hãy xin qua kênh chính thức của nước Caribe.
Căn hộ đầu tư ở Grenada có được tính vào chứng minh tài chính không?
Tùy diện. Với khoản tiền ổn định cuộc sống cần tiền mặt sẵn có, bất động sản không thay được tiền trong tài khoản. Với diện xét tổng tài sản ròng, có thể liệt kê nhưng cần định giá, giấy sở hữu và giải thích thời hạn nắm giữ.
Quốc tịch Caribe có rút ngắn thời gian chờ thẻ xanh Mỹ không?
Không. Hàng chờ thị thực định cư Mỹ tính theo nơi sinh, nên người sinh ở Việt Nam vẫn được tính theo Việt Nam. Quốc tịch Grenada có tác dụng với thị thực E-2, là loại không định cư, chứ không đổi vị trí trong hàng chờ thẻ xanh.