Hỏi người từng đi nhiều đảo Caribe nơi nào khác biệt nhất, câu trả lời hay gặp là Dominica. Đảo này gần như không có bãi cát trắng dài kiểu bưu thiếp, không có khu nghỉ dưỡng cao tầng, sân bay nhỏ đến mức máy bay thân rộng không hạ cánh được. Bù lại là núi lửa, rừng mưa phủ gần kín đảo, sông suối và suối nước nóng ở khắp nơi.
Dominica là đảo quốc núi lửa ở giữa chuỗi Tiểu Antilles, nằm giữa hai đảo thuộc Pháp là Guadeloupe và Martinique, dân số chỉ khoảng bảy mươi nghìn người, tự gọi mình là "đảo thiên nhiên" và có vườn quốc gia được UNESCO công nhận di sản thế giới. Bài này dành cho người đang có hoặc đang cân nhắc quốc tịch Dominica muốn hiểu đất nước đó trông ra sao: địa hình, lịch sử, các nơi đáng đến, cộng đồng Kalinago, bão Maria năm 2017 và những điều thực tế khi ghé thăm. Các số liệu dân số, độ cao chỉ để hình dung; số chính thức xem ở cơ quan thống kê và du lịch của Dominica.
Đừng nhầm với Cộng hòa Dominica
Đây là nhầm lẫn phổ biến nhất, kể cả với nhân viên hãng bay và đôi khi cả cán bộ ở quầy thủ tục. Cộng hòa Dominica là nước nói tiếng Tây Ban Nha, chung đảo Hispaniola với Haiti, dân số hơn mười triệu, nổi tiếng với các khu nghỉ dưỡng ven biển. Dominica, tên chính thức là Thịnh vượng chung Dominica, là một đảo nhỏ nói tiếng Anh cách đó hàng trăm cây số về phía đông nam.
Hai nước khác nhau hoàn toàn về luật, hộ chiếu và chương trình di trú. Chương trình quốc tịch đầu tư mà người Việt hay nhắc là của Dominica, đảo nhỏ, vận hành từ đầu thập niên 1990. Khi đặt vé, khai thông tin quá cảnh hay đọc danh sách miễn thị thực, cần kiểm kỹ tên nước để không lấy nhầm điều kiện của Cộng hòa Dominica áp cho hộ chiếu Dominica, và ngược lại.
Mã quốc gia trên hộ chiếu, mã sân bay và tên thủ đô là ba cách phân biệt nhanh: thủ đô của Dominica là Roseau, còn thủ đô của Cộng hòa Dominica là Santo Domingo. Khi nhờ người khác đặt vé hay làm thủ tục giúp, ghi rõ cả tên thủ đô để tránh nhầm. Có gia đình từng mua vé tới nhầm nước vì nhân viên đại lý vé chọn theo tên gọi tắt.
Đảo núi lửa nhiều rừng nhất vùng
Dominica dài khoảng bốn mươi mấy cây số, rộng khoảng hai mươi mấy cây số, nhưng địa hình dựng đứng khiến quãng đường thực tế dài hơn nhiều. Đảo có nhiều núi lửa ở các trạng thái khác nhau, điểm cao nhất là núi Morne Diablotin ở phía bắc, cao gần một nghìn rưỡi mét. Mây mắc lại trên các đỉnh núi nên vùng trung tâm mưa rất nhiều, nuôi một thảm rừng mưa nhiệt đới phủ phần lớn diện tích đảo.
Lượng mưa đó chảy xuống thành vô số sông suối. Người địa phương hay nói đùa đảo có ba trăm sáu mươi lăm con sông, mỗi ngày một con; con số ấy là cách nói, nhưng đi một vòng đảo bạn sẽ qua cầu liên tục. Nước nhiều cũng có nghĩa là thác nhiều, hẻm vực nhiều, và đường sá thường xuyên bị sạt lở sau những trận mưa lớn.
Hoạt động núi lửa còn hiện diện qua suối nước nóng, hơi lưu huỳnh bốc lên ở các thung lũng, và cả dưới biển: ở một rạn san hô phía tây nam, bọt khí từ đáy biển sủi lên như ly nước có ga, người lặn ống thở bơi giữa những dòng bọt ấy. Bờ biển phần lớn là cát đen núi lửa hoặc sỏi đá, nước sâu gần bờ, thích hợp cho lặn biển và xem cá voi hơn là nằm phơi nắng.
Những nơi đáng đến
Phần lớn điểm đến ở Dominica đòi hỏi đi bộ, từ vài phút tới cả ngày. Một số nơi người lần đầu thường chọn:
- Vườn quốc gia Morne Trois Pitons: được UNESCO công nhận di sản thế giới năm 1997, gồm rừng nguyên sinh, hồ trên núi, suối nóng và hai điểm nổi tiếng dưới đây. Đây là lý do chính khiến người ta tìm tới Dominica.
- Hồ nước sôi (Boiling Lake): một hồ nước nóng bị hơi từ lòng đất đẩy sủi liên tục, thường được nhắc là một trong những hồ nước nóng lớn nhất thế giới. Đường đi khứ hồi mất khoảng sáu tới tám tiếng, lên dốc, xuống dốc, lội suối, đi qua Thung lũng Hoang vắng nơi đất đá đổi màu vì khoáng chất. Bắt buộc nên đi với người dẫn đường có kinh nghiệm.
- Thác Trafalgar và Emerald Pool: hai điểm dễ tới hơn, đi bộ ngắn trong rừng. Thác Trafalgar gồm hai dòng thác cạnh nhau, có suối nóng gần chân thác. Emerald Pool là hồ nhỏ màu xanh dưới một ngọn thác thấp, hợp cho gia đình có trẻ em hoặc người lớn tuổi.
- Titou Gorge: hẻm đá hẹp, bơi ngược dòng vào trong sẽ thấy một thác nhỏ cuối hẻm. Nước lạnh, dòng chảy có thể mạnh sau mưa, cần hỏi điều kiện trước.
- Cung đường Waitukubuli: tuyến đi bộ dài gần hai trăm cây số chạy dọc đảo từ nam ra bắc, chia thành nhiều chặng. Người không đi hết có thể chọn một, hai chặng ngắn qua làng và rừng.
- Portsmouth và vườn quốc gia Cabrits: ở phía bắc, có pháo đài thời thuộc địa trên bán đảo, vịnh rộng, và những chuyến thuyền đi ngược dòng một con sông rợp cây.
Điểm chung của các nơi này là thời tiết quyết định tất cả. Một buổi sáng mưa to có thể khiến đường lên hồ nước sôi đóng cửa, hẻm Titou không bơi được, và chuyến đi phải dời. Nên để lịch trình có ngày dự phòng.
Người Kalinago và lớp lịch sử thuộc địa
Dominica là một trong số ít nơi ở vùng Caribe còn một cộng đồng bản địa sống trên vùng đất được luật công nhận. Lãnh thổ Kalinago ở bờ đông bắc là nơi khoảng vài nghìn người Kalinago sinh sống, có hội đồng và người đứng đầu do cộng đồng bầu. Họ là hậu duệ của những cư dân đã ở trên đảo trước khi người châu Âu tới, và từng chống lại việc chiếm đất suốt nhiều thế kỷ, phần nhờ địa hình núi rừng hiểm trở.
Khách có thể ghé một làng văn hóa trong vùng để xem nghề đan giỏ bằng sợi cây rừng, làm thuyền độc mộc, nấu bánh từ củ sắn. Cách cư xử đúng là coi đó là nơi người ta đang sống chứ không phải điểm trình diễn: hỏi trước khi chụp ảnh người, mua đồ thủ công trực tiếp từ người làm, đi theo hướng dẫn của người địa phương.
Về thời thuộc địa, Pháp và Anh tranh giành đảo suốt thế kỷ 18, cuối cùng Anh nắm quyền. Dấu Pháp còn ở tên làng, ở tiếng Kwéyòl gốc Pháp mà nhiều người dân nói hằng ngày song song với tiếng Anh, và ở ẩm thực. Dominica độc lập ngày 3 tháng 11 năm 1978, là thành viên Khối Thịnh vượng chung, dùng đô la Đông Caribe như các đảo láng giềng. Mùa lễ độc lập cuối tháng 10, đầu tháng 11 có lễ hội âm nhạc Creole, dịp tốt để thấy văn hóa đảo.
Bão Maria năm 2017 và chuyện xây lại
Đêm 18 tháng 9 năm 2017, bão Maria ở cấp mạnh nhất đổ bộ thẳng vào Dominica. Phần lớn nhà cửa bị tốc mái hoặc hư hại, rừng trụi lá, đường sá, điện nước, liên lạc gần như tê liệt. Hai năm trước đó, một cơn bão nhiệt đới đã gây lũ quét và sạt lở chết người. Hai sự kiện liền nhau này định hình cách Dominica nghĩ về tương lai.
Sau Maria, chính phủ đặt mục tiêu trở thành quốc gia chống chịu khí hậu: xây lại nhà theo tiêu chuẩn chịu gió mạnh hơn, chôn ngầm một phần lưới điện, dựng nhà ở mới cho người mất nhà. Nguồn tiền từ chương trình quốc tịch đầu tư được dùng nhiều cho việc tái thiết này, đó là một lý do chương trình trở nên quan trọng với ngân sách của đảo.
Rừng phục hồi nhanh hơn người ta tưởng; nhiều năm sau đi qua đảo, khách khó nhận ra dấu vết của bão nếu không được chỉ. Nhưng với người tính giữ bất động sản hay ở lâu, bài học là thực tế: hỏi kỹ công trình xây sau năm 2017 theo tiêu chuẩn nào, bảo hiểm bão chi trả gì, và chấp nhận rằng ở một đảo nhỏ núi cao, thiên tai là chuyện sống chung chứ không phải rủi ro hiếm.
Cá voi nhà táng và vùng biển được bảo vệ
Vùng biển sâu ngay sát bờ tây Dominica là nơi một quần thể cá nhà táng sinh sống quanh năm, điều hiếm thấy ở vùng Caribe. Các nhà khoa học theo dõi những gia đình cá voi này suốt nhiều năm, đặt tên cho từng con và ghi lại tiếng "nói chuyện" bằng chuỗi tiếng lách cách của chúng. Năm 2023, Dominica công bố lập khu bảo tồn cá nhà táng ở vùng biển phía tây, giới hạn tàu bè và đánh bắt trong khu vực.
Với khách, điều này có nghĩa là các chuyến thuyền xem cá voi có tỷ lệ gặp cao hơn nhiều nơi khác, nhưng phải đi theo quy định: giữ khoảng cách, không đuổi theo, số thuyền giới hạn. Mùa xem tốt thường rơi vào khoảng cuối năm tới đầu xuân, khi biển êm; hỏi đơn vị tổ chức có giấy phép trước khi đặt.
Phía tây nam đảo có khu bảo tồn biển quanh một bán đảo nhỏ, nơi biển Caribe gặp Đại Tây Dương, san hô và cá rạn nhiều, lặn ống thở ngay từ bờ cũng thấy. Người không bơi giỏi có thể đi thuyền đáy kính hoặc chỉ đứng trên mỏm đá nhìn hai màu nước khác nhau ở hai bên.
Đi Dominica lần đầu: những điều thực tế
Không có chuyến bay thẳng từ Việt Nam hay từ châu Âu tới Dominica; thường phải bay tới một đảo lớn hơn trong vùng rồi đổi sang máy bay nhỏ, hoặc đi phà từ Guadeloupe hay Martinique. Đi qua đảo thuộc Pháp nghĩa là phải xét thị thực của Pháp cho chặng đó. Từ sân bay chính ở bờ đông bắc về thủ đô Roseau mất khoảng một tiếng hoặc hơn bằng xe, đường đèo, nên đừng xếp việc quan trọng ngay buổi chiều hạ cánh.
Chỗ ở chủ yếu là nhà nghỉ, khu sinh thái nhỏ giữa rừng, khách sạn vừa ở Roseau và quanh Portsmouth. Ăn uống giản dị: cá, gà nướng, rau củ nhiệt đới, nước ép trái cây tươi. Thuê xe tự lái được nhưng phải quen đường hẹp, dốc, lái bên trái, và thường cần giấy phép lái tạm thời mua tại chỗ; nhiều người chọn thuê tài xế kiêm người dẫn đường.
Mang giày đi bộ bám tốt, áo mưa mỏng, đồ chống côn trùng, và chuẩn bị tinh thần bị ướt. Ví dụ giả định: một cặp vợ chồng mang quốc tịch Dominica dành bốn ngày trên đảo, ngày đầu nghỉ ở Roseau, ngày hai đi thác Trafalgar và suối nóng, ngày ba đi thuyền xem cá voi, ngày bốn lên phía bắc thăm Cabrits và làng Kalinago. Họ bỏ ý định leo hồ nước sôi vì mưa, và quyết định để dành cho lần sau. Kế hoạch như vậy là hợp lý: ở Dominica, đổi lịch vì thời tiết là chuyện bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Dominica và Cộng hòa Dominica có phải là một nước không?
Không. Dominica là đảo quốc nhỏ nói tiếng Anh ở Đông Caribe, thủ đô Roseau. Cộng hòa Dominica là nước nói tiếng Tây Ban Nha chung đảo với Haiti, thủ đô Santo Domingo. Hai nước có hộ chiếu, luật và chương trình di trú khác nhau hoàn toàn.
Vì sao Dominica được gọi là đảo thiên nhiên?
Vì phần lớn đảo phủ rừng mưa nhiệt đới, có nhiều núi lửa, sông suối, thác nước, suối nóng và một vườn quốc gia được UNESCO công nhận di sản thế giới năm 1997. Đảo ít phát triển du lịch đại trà so với các láng giềng.
Đi hồ nước sôi ở Dominica có khó không?
Khá khó với người ít vận động. Đường khứ hồi mất khoảng sáu tới tám tiếng, nhiều dốc, phải lội suối và đi qua vùng đất có hơi nóng. Nên đi với người dẫn đường có kinh nghiệm, xuất phát sớm, và hoãn lại nếu trời mưa lớn.
Bão Maria năm 2017 còn ảnh hưởng tới Dominica không?
Rừng và phần lớn hạ tầng đã phục hồi, khách du lịch khó thấy dấu vết. Tuy vậy bão Maria thay đổi cách đảo xây nhà và lưới điện, và là lời nhắc với người định giữ bất động sản: kiểm tiêu chuẩn xây dựng, bảo hiểm bão trước khi mua.
Mùa nào nên đi Dominica?
Mùa khô khoảng từ tháng 1 tới tháng 5 thuận cho đi bộ đường rừng và xem cá voi. Mùa mưa trùng mùa bão khoảng từ tháng 6 tới tháng 11, đường dễ sạt lở. Cuối tháng 10, đầu tháng 11 có lễ hội âm nhạc Creole dịp lễ độc lập.