Trong các gia đình Việt có con ở Canada, chuyến đi "sang chăm con sinh" gần như là một nghi thức: mẹ, có khi cả cha, sang ở vài tháng quanh ngày con gái hoặc con dâu sinh, nấu nướng, chăm sản phụ, trông cháu những tuần đầu. Đây là một lý do thăm thân rõ ràng và dễ hiểu với viên chức IRCC. Nhưng nó cũng có những điểm riêng mà hồ sơ thăm thân thông thường không gặp: thời điểm bị ràng buộc bởi ngày dự sinh, thời gian ở thường dài, người đi thường lớn tuổi và có bệnh nền, và ranh giới giữa "chăm cháu" với "làm việc" cần hiểu đúng.
Bài này đi qua các điểm đó: chọn loại visa theo tư cách của con ở Canada, khi nào nộp so với ngày dự sinh, hồ sơ cần nhấn vào đâu, chuyện bảo hiểm và sức khoẻ cho cha mẹ, những gì được và không được làm trong thời gian ở, và cách tính cho những lần sinh sau. Các điều kiện cụ thể — mức thu nhập tối thiểu cho Super Visa, yêu cầu bảo hiểm, thời gian lưu trú — có thể thay đổi; đối chiếu với canada.ca trước khi nộp.
Chọn loại visa theo tư cách của con
Điểm xuất phát là con bạn — người sinh — đang có tư cách gì ở Canada. Bảng dưới gợi ý theo nguyên lý.
| Tư cách của con | Lựa chọn thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Công dân hoặc thường trú nhân | Visa khách thăm, hoặc Super Visa | Super Visa cho phép ở dài hơn mỗi lần nhập cảnh nhưng đòi điều kiện thu nhập của người mời, bảo hiểm y tế và thường khám sức khoẻ |
| Đang có giấy phép lao động | Visa khách thăm | Không đủ điều kiện Super Visa; thư mời kèm giấy phép lao động và xác nhận công việc |
| Đang du học | Visa khách thăm | Như trên; tài chính chủ yếu từ cha mẹ |
| Vợ hoặc chồng của con là công dân hoặc thường trú nhân | Như hàng đầu, người mời có thể là con rể hoặc con dâu | Kèm giấy kết hôn để thể hiện quan hệ |
Super Visa chỉ đáng xin khi gia đình thật sự cần ở dài hoặc đi lại nhiều lần trong nhiều năm, vì chi phí bảo hiểm và yêu cầu giấy tờ cao hơn. Với một chuyến chăm con sinh khoảng ba đến năm tháng, visa khách thăm thông thường thường đủ, miễn là thời gian được ở khi nhập cảnh khớp với kế hoạch.
Nộp lúc nào so với ngày dự sinh
Lỗi phổ biến nhất là nộp quá muộn. Gia đình chờ siêu âm chắc chắn, chờ bác sĩ xác nhận ngày dự sinh, rồi mới bắt đầu làm hồ sơ khi thai đã sáu, bảy tháng. Đến khi có visa thì cháu đã ra đời. Hãy tính ngược: mẹ nên có mặt trước ngày dự sinh khoảng hai tuần đến một tháng, vì em bé có thể sinh sớm. Trước đó cần thời gian dán visa và nhận lại hộ chiếu, thời gian xử lý hiện hành trên canada.ca cộng biên độ, thời gian đi lấy sinh trắc học, và thời gian chuẩn bị giấy tờ.
Với thời gian xử lý ở mức vài tháng, điều đó thường có nghĩa là nộp khi thai khoảng ba đến bốn tháng. Lúc này con bạn thường đã có giấy khám thai ghi ngày dự sinh — đủ để làm bằng chứng cho mục đích chuyến đi.
Ví dụ giả định: con gái bà Hương ở Ottawa dự sinh giữa tháng 9. Bà muốn sang đầu tháng 8 và ở tới cuối tháng 12. Tính ngược: hộ chiếu có visa trong tay chậm nhất giữa tháng 7, hồ sơ được chấp thuận đầu tháng 7, với thời gian xử lý giả định khoảng tám tuần cộng biên độ, bà nên nộp và lấy sinh trắc học xong trong tháng 4 — khi con gái mang thai khoảng tháng thứ tư. Các con số là giả định; cách tính mới là điều cần giữ.
Hồ sơ cần nhấn vào đâu
Hồ sơ chăm con sinh có lý do chuyến đi rất mạnh. Phần cần đầu tư là chứng minh mẹ sẽ về và chuyến đi được lo đủ:
- Thư mời của con: nêu việc sinh con, ngày dự sinh, mong muốn mẹ sang giúp, thời gian dự kiến, chỗ ở (thường là nhà con), ai chi trả chi phí.
- Giấy xác nhận thai kỳ của bác sĩ hoặc cơ sở y tế ở Canada, có ngày dự sinh. Không cần hồ sơ y tế chi tiết của con; chỉ cần đủ để xác nhận sự kiện.
- Giấy tờ tư cách của con: thẻ thường trú, hộ chiếu Canada, hoặc giấy phép lao động, du học. Kèm giấy khai sinh để chứng minh quan hệ mẹ con.
- Giấy tờ tài chính của người mời nếu con lo chi phí: xác nhận việc làm, giấy tờ thuế hoặc sao kê lương.
- Ràng buộc của mẹ ở Việt Nam: chồng ở nhà, các con khác, nhà cửa, lương hưu hoặc công việc, kế hoạch quay về rõ ràng.
- Vé khứ hồi giữ chỗ hoặc lịch trình phù hợp với thời gian dự kiến.
Nếu cả cha và mẹ cùng đi, người ở lại Việt Nam không còn, nên ràng buộc phải đến từ những thứ khác: con cái khác ở Việt Nam, nhà cửa, công việc, lương hưu, cha mẹ già cần chăm. Nhiều gia đình chọn để mẹ đi trước, cha sang sau một thời gian ngắn — vừa hợp lý với việc nhà, vừa giúp mỗi hồ sơ có ràng buộc riêng.
Bảo hiểm và sức khoẻ cho cha mẹ
Khách thăm không có bảo hiểm tỉnh bang. Chi phí khám, cấp cứu, nằm viện cho người không có bảo hiểm ở Canada rất cao. Một đợt nhập viện vì tim mạch hoặc đột quỵ có thể tốn số tiền lớn hơn cả chi phí chuyến đi nhiều lần. Bảo hiểm du lịch không bắt buộc với mọi visa khách thăm, nhưng với người lớn tuổi ở vài tháng thì gần như không nên đi mà thiếu.
Super Visa có yêu cầu bảo hiểm riêng. Nếu chọn Super Visa, IRCC yêu cầu bảo hiểm y tế đáp ứng các điều kiện về thời hạn và mức chi trả tối thiểu, mua từ nhà bảo hiểm được chấp nhận theo quy định. Các điều kiện này đã từng được điều chỉnh; đọc yêu cầu hiện hành trên canada.ca trước khi mua.
Bệnh có sẵn là điểm cần đọc kỹ nhất. Nhiều gói bảo hiểm chỉ chi trả bệnh có sẵn nếu bệnh đã ổn định trong một khoảng thời gian trước ngày đi, hoặc không chi trả hẳn. Mẹ đang điều trị huyết áp, tiểu đường, tim mạch nên khai trung thực khi mua bảo hiểm; khai thiếu có thể khiến hợp đồng không chi trả đúng lúc cần.
Khám sức khoẻ di trú. Người dự định ở Canada dài hơn sáu tháng, và người xin Super Visa, có thể phải khám sức khoẻ di trú với bác sĩ được chỉ định. Kiểm yêu cầu cho trường hợp của bạn trên canada.ca và đặt lịch sớm nếu cần.
Thuốc men. Mang đủ thuốc dùng thường ngày cho cả chuyến đi, trong bao bì gốc, kèm đơn thuốc. Mua thuốc kê đơn ở Canada khi không có bác sĩ gia đình và không có bảo hiểm là việc phức tạp.
Được làm gì và không được làm gì khi ở nhà con
Khách thăm không được làm việc ở Canada. Câu hỏi thực tế là: chăm cháu, nấu ăn, dọn dẹp trong nhà con có phải là làm việc không? Theo nguyên lý của IRCC, hoạt động được coi là làm việc khi có trả lương hoặc thù lao, hoặc khi nó cạnh tranh trực tiếp với lao động ở Canada. Ông bà giúp con cái trong chính gia đình mình, không nhận lương, là một phần tự nhiên của chuyến thăm thân và là lý do được nêu trong nhiều hồ sơ. Đọc hướng dẫn hiện hành về hoạt động của khách thăm trên canada.ca nếu bạn có băn khoăn.
Ranh giới bị vượt qua khi mẹ nhận trông con cho gia đình khác lấy tiền, phụ việc ở tiệm của người quen, nấu đồ ăn bán qua mạng, hay được con trả "lương" đều đặn như thuê người giúp việc. Những việc này là làm việc trái phép. Hậu quả có thể là bị buộc rời Canada và ghi nhận vi phạm điều kiện lưu trú, ảnh hưởng tới mọi hồ sơ sau này của mẹ — kể cả lần sang chăm đứa cháu thứ hai.
Một điểm khác: cháu sinh ra ở Canada có quốc tịch Canada theo luật nơi sinh của Canada. Điều đó không thay đổi gì tư cách của ông bà. Ông bà không có quyền ở lại Canada vì có cháu là công dân, và việc có cháu ở Canada cũng không phải lý do để kéo dài thời gian lưu trú quá mức được phép.
Ở lâu hơn dự kiến và gia hạn
Kế hoạch sinh nở hiếm khi đi đúng lịch. Con sinh mổ, sức khoẻ sau sinh không tốt, em bé phải nằm viện thêm — những tình huống khiến mẹ muốn ở lâu hơn. Khi nhập cảnh, nhân viên biên phòng quyết định thời gian được ở, thường tối đa sáu tháng nếu không ghi khác. Nếu cần ở lâu hơn, mẹ phải nộp đơn gia hạn tình trạng khách thăm trước khi hết hạn, theo hướng dẫn trên canada.ca, kèm lý do và bằng chứng.
Nộp đơn gia hạn trước khi hết hạn giúp mẹ ở lại hợp pháp trong lúc chờ quyết định, theo điều kiện cũ. Nộp sau khi đã hết hạn là tình huống khác, khó hơn nhiều. Đặt lời nhắc từ khi nhập cảnh: ngày hết hạn được ở là ngày nào, và trước đó một đến hai tháng xem có cần gia hạn không.
Đừng xem gia hạn là cách để "ở trọn năm". Viên chức xét đơn gia hạn vẫn đánh giá ý định quay về và tài chính. Một lần gia hạn có lý do rõ — con sinh mổ, cần thêm thời gian hồi phục — dễ hiểu hơn nhiều so với gia hạn chỉ vì muốn ở chơi thêm. Nếu biết trước sẽ ở dài và con là thường trú nhân hoặc công dân, Super Visa ngay từ đầu là lựa chọn hợp lý hơn.
Lần sinh thứ hai và những chuyến đi sau
Nhiều gia đình biết trước sẽ có chuyến chăm cháu thứ hai sau vài năm. Visa khách thăm của Canada thường là loại nhiều lần với thời hạn có thể dài, nên mẹ có thể dùng lại visa còn hạn cho chuyến sau mà không phải xin lại. Visa còn hạn không đảm bảo nhập cảnh: mỗi lần đến, nhân viên biên phòng vẫn hỏi mục đích và thời gian, và lịch sử những lần trước — về đúng hạn hay ở quá hạn — sẽ được xét.
Chuyến chăm con sinh đầu tiên vì vậy là khoản đầu tư cho các chuyến sau. Về đúng hạn, không làm việc, không gia hạn vô lý là cách tốt nhất để lần sau đi nhẹ nhàng. Ngược lại, một lần ở quá hạn dù chỉ vài ngày có thể khiến lần sau bị hỏi kỹ ở cửa khẩu hoặc bị từ chối visa mới.
Khi con đã là thường trú nhân và gia đình tính tới chuyện ông bà ở lâu dài hơn với cháu, hai đường thường được nhắc là Super Visa cho những chuyến dài nhiều lần, và diện bảo lãnh cha mẹ, ông bà để định cư. Diện bảo lãnh cha mẹ, ông bà có chỉ tiêu và cách mời đổi theo năm, thường rất cạnh tranh; xem bài về định cư Canada diện đoàn tụ gia đình trên site để hiểu khác biệt.
Câu hỏi thường gặp
Nên nộp visa khi con gái mang thai tháng mấy?
Tính ngược từ ngày mẹ cần có mặt, thường khoảng hai tuần đến một tháng trước ngày dự sinh. Cộng thời gian xử lý hiện hành trên canada.ca, biên độ, sinh trắc học và dán visa. Với thời gian xử lý vài tháng, thường là khi thai khoảng ba đến bốn tháng.
Mẹ ở nhà chăm cháu, nấu ăn cho con có bị coi là làm việc không?
Giúp đỡ trong chính gia đình mình, không nhận lương, thường là một phần tự nhiên của chuyến thăm thân. Nhận trông trẻ cho gia đình khác, phụ việc ở tiệm hay nhận lương đều đặn là làm việc trái phép và có thể dẫn tới bị buộc rời Canada.
Cháu sinh ra ở Canada thì ông bà có được ở lại không?
Không. Cháu sinh ở Canada có quốc tịch Canada theo luật nơi sinh, nhưng điều đó không cho ông bà quyền ở lại hay kéo dài thời gian lưu trú. Ông bà vẫn phải tuân theo thời gian được phép và gia hạn đúng thủ tục nếu cần.
Có bắt buộc mua bảo hiểm khi xin visa khách thăm thông thường không?
Với visa khách thăm thông thường, bảo hiểm du lịch không phải lúc nào cũng là giấy tờ bắt buộc, nhưng với người lớn tuổi ở vài tháng thì rất nên có vì chi phí y tế ở Canada cho người không có bảo hiểm rất cao. Super Visa thì bắt buộc có bảo hiểm đáp ứng điều kiện riêng.
Con là du học sinh sinh con ở Canada thì mẹ có xin Super Visa được không?
Không. Super Visa đòi người mời là công dân hoặc thường trú nhân Canada. Khi con đang du học hoặc làm việc theo giấy phép tạm trú, mẹ xin visa khách thăm thông thường, kèm thư mời và giấy tờ tư cách của con.