Ở Canada, trẻ dưới tuổi đi học (thường dưới 4–5 tuổi tuỳ tỉnh) được gửi ở nhà trẻ có giấy phép (trung tâm hoặc nhà trẻ gia đình) hoặc người giữ trẻ không có giấy phép. Chỗ ở nhà trẻ có giấy phép thiếu ở hầu hết các thành phố, nên cha mẹ thường phải đăng ký danh sách chờ nhiều tháng, có khi từ lúc mang thai.
Về chi phí, từ 2021–2022 chính phủ liên bang ký thỏa thuận với các tỉnh để giảm phí nhà trẻ có giấy phép, với mục tiêu phí trung bình khoảng 10 đô la Canada mỗi ngày vào khoảng năm 2026; Quebec có hệ thống nhà trẻ trợ giá từ cuối thập niên 1990. Ngoài mức phí giảm, gia đình thu nhập thấp còn có thể nhận trợ cấp của tỉnh, và chi phí giữ trẻ được khấu trừ khi khai thuế.
Bài này giúp gia đình mới đến hiểu các lựa chọn, cách đăng ký và cách tính chi phí thật. Mức phí, điều kiện trợ cấp và tên chương trình khác theo tỉnh và đổi thường xuyên; bạn kiểm trên trang của bộ phụ trách giáo dục mầm non của tỉnh và canada.ca.
Các loại hình giữ trẻ ở Canada
Tên gọi thay đổi theo tỉnh, nhưng phần lớn nơi có những loại sau. Hiểu khác biệt giúp bạn không chỉ nhìn giá.
| Loại hình | Đặc điểm | Điều cần hỏi |
|---|---|---|
| Trung tâm nhà trẻ có giấy phép | Nhiều nhóm tuổi, giáo viên mầm non có chứng chỉ, tỷ lệ cô/trẻ theo luật tỉnh, được kiểm tra định kỳ | Có tham gia chương trình giảm phí không? Danh sách chờ bao lâu? |
| Nhà trẻ gia đình có giấy phép | Giữ trẻ tại nhà người giữ, ít trẻ hơn, thường linh hoạt giờ hơn; có thể thuộc một cơ quan quản lý | Có thuộc cơ quan được cấp phép không? Ai thay khi người giữ ốm? |
| Giữ trẻ không có giấy phép | Hợp pháp nếu số trẻ không vượt giới hạn của tỉnh; không được kiểm tra như nơi có giấy phép | Có kiểm tra lý lịch tư pháp, chứng chỉ sơ cứu không? Bao nhiêu trẻ? |
| Lớp trước và sau giờ học | Cho trẻ đã đi mẫu giáo, tiểu học, thường đặt ngay trong trường | Đăng ký từ khi nào, có giữ trong ngày nghỉ của trường không? |
| Người giữ trẻ tại nhà mình (nanny) | Chủ động nhất, chi phí cao nhất, gia đình là người sử dụng lao động | Có trách nhiệm đóng các khoản khấu trừ lương, hợp đồng lao động |
Nhiều gia đình Việt có ông bà sang thăm theo Super Visa và nhờ ông bà giữ cháu. Đây là lựa chọn hợp pháp trong phạm vi gia đình, nhưng nên tính đến sức khoẻ ông bà trong mùa đông và việc trẻ cần môi trường tiếng Anh hoặc Pháp trước khi vào trường.
Chương trình giảm phí nhà trẻ: hiểu đúng "10 đô một ngày"
Chương trình giáo dục và chăm sóc trẻ sớm toàn quốc của liên bang được ký với từng tỉnh, vùng lãnh thổ trong giai đoạn 2021–2022. Cách làm chung là liên bang cấp tiền để tỉnh giảm phí cho trẻ dưới 6 tuổi ở nhà trẻ có giấy phép tham gia chương trình, đồng thời mở thêm chỗ. Mỗi tỉnh triển khai theo lộ trình riêng: có nơi đã đạt hoặc gần mức phí trung bình mục tiêu, có nơi giảm theo từng đợt.
Ba điểm người mới đến hay hiểu lầm. Thứ nhất, "10 đô một ngày" là mục tiêu trung bình, không phải giá mọi nơi; mức bạn trả phụ thuộc tỉnh, loại nhà trẻ và đã tham gia chương trình hay chưa. Thứ hai, nhà trẻ không tham gia chương trình vẫn thu phí theo giá thị trường. Thứ ba, phí giảm không giải quyết chuyện thiếu chỗ; ngược lại, khi phí rẻ đi, danh sách chờ ở nhiều nơi dài thêm.
Ở Quebec, nhà trẻ trợ giá (CPE và nhà trẻ được trợ cấp) đã có từ lâu với mức phí thống nhất của tỉnh; nhà trẻ không trợ giá thì đắt hơn và được bù một phần qua tín dụng thuế của tỉnh. Ở BC có các cơ sở thuộc mạng lưới phí thấp của tỉnh. Ở Ontario, các nhà trẻ tham gia chương trình giảm phí theo nhiều đợt. Vì vậy, khi hỏi một nhà trẻ, câu đầu tiên nên là: "Nhà trẻ có tham gia chương trình giảm phí của tỉnh không, và mức phí hiện tại cho độ tuổi của con mình là bao nhiêu?" — ghi lại câu trả lời bằng văn bản.
Đăng ký danh sách chờ: làm sớm và làm rộng
Thiếu chỗ là vấn đề chung, nên chiến lược của nhiều gia đình là đăng ký sớm, nhiều nơi, và theo dõi chủ động. Trình tự gợi ý:
- Tìm cổng đăng ký chung của tỉnh hoặc thành phố nếu có. Quebec có cổng chung (La Place 0-5); Toronto và nhiều thành phố có danh sách chờ trực tuyến cho các nhà trẻ trong vùng; ở tỉnh khác, mỗi nhà trẻ có thể có danh sách riêng.
- Đăng ký ngay khi biết địa chỉ sẽ ở, hoặc từ khi mang thai nếu sinh con ở Canada. Nhiều nơi cho đăng ký trước ngày bắt đầu mong muốn rất lâu.
- Chọn nhiều nơi trong bán kính hợp lý: gần nhà, gần chỗ làm của một trong hai vợ chồng, gần ga tàu.
- Ghi lại ngày đăng ký, số hồ sơ, và gọi hỏi định kỳ (ví dụ mỗi vài tháng) để xác nhận còn trong danh sách và báo thay đổi.
- Song song, tìm phương án tạm: nhà trẻ gia đình có giấy phép, lớp mầm non bán thời gian của cộng đồng, chương trình giữ trẻ kèm lớp tiếng Anh cho cha mẹ ở tổ chức định cư.
- Khi được báo có chỗ, phản hồi nhanh theo hạn được nêu; nhiều nơi chuyển sang gia đình kế tiếp nếu không nhận được trả lời.
Một số nhà trẻ ưu tiên anh chị em đã học ở đó, con nhân viên, hoặc gia đình có hoàn cảnh đặc biệt. Ưu tiên phải theo chính sách công khai; nhà trẻ đòi "phí giữ chỗ" lớn để được nhảy hàng là dấu hiệu cần cảnh giác và nên hỏi lại cơ quan cấp phép của tỉnh.
Trợ cấp theo thu nhập và khấu trừ thuế
Trợ cấp nhà trẻ của tỉnh. Hầu hết các tỉnh có trợ cấp giữ trẻ cho gia đình thu nhập thấp hoặc trung bình, xét theo thu nhập gia đình và lý do cần giữ trẻ (đi làm, đi học, tìm việc). Trợ cấp này có thể cộng thêm với mức phí đã giảm. Người mới đến chưa có tờ khai thuế ở Canada có thể nộp giấy tờ thu nhập hiện tại; hỏi cơ quan phụ trách của tỉnh hoặc thành phố.
Khấu trừ chi phí giữ trẻ khi khai thuế. Chi phí giữ trẻ để cha mẹ đi làm, đi học được khấu trừ trên tờ khai liên bang trong giới hạn theo tuổi trẻ, thường do người có thu nhập thấp hơn trong hai vợ chồng khai. Giữ đủ biên lai có tên, địa chỉ, số định danh của nơi giữ trẻ; người giữ không có giấy phép cũng phải cấp biên lai và khai thu nhập.
Trợ cấp nuôi con (CCB). Khác với trợ cấp nhà trẻ: CCB là tiền hằng tháng cho mọi gia đình đủ điều kiện, không phụ thuộc có gửi trẻ hay không. Cách đăng ký CCB đã có bài riêng trong chuyên mục.
Ví dụ giả định để lập ngân sách. Hai vợ chồng cùng đi làm, con 2 tuổi. Nếu được nhận vào nhà trẻ có tham gia chương trình giảm phí, khoản phí có thể chỉ bằng một phần nhỏ so với nhà trẻ ngoài chương trình; nếu chỉ tìm được chỗ ngoài chương trình, chi phí có thể ngang một phần lớn thu nhập của người lương thấp hơn. Khi đó nhiều gia đình cân nhắc một người làm bán thời gian tạm thời — một quyết định nên tính bằng con số thật của mình.
Chọn nhà trẻ: những thứ nên nhìn khi đến tham quan
Nhà trẻ có giấy phép được tỉnh kiểm tra định kỳ về tỷ lệ người giữ trên số trẻ, an toàn, vệ sinh, dinh dưỡng. Nhiều tỉnh công bố kết quả kiểm tra hoặc vi phạm trên trang tra cứu; bạn nên tra trước khi đến. Khi tham quan, nhìn vào cách nhân viên nói chuyện với trẻ, trẻ có được chơi ngoài trời mỗi ngày kể cả mùa đông không (đây là chuẩn phổ biến ở Canada), phòng ngủ trưa, khu thay tã, cách xử lý khi trẻ ốm.
Những câu nên hỏi: nhân viên có chứng chỉ giáo dục mầm non bao nhiêu phần trăm; nhân viên có ở lâu không (đổi người liên tục ảnh hưởng đến trẻ nhỏ); bữa ăn có đáp ứng dị ứng, ăn kiêng không; quy định khi trẻ sốt, nôn (thường phải đón ngay và nghỉ một thời gian); chính sách ngày nghỉ, ngày lễ, ngày bão tuyết; cha mẹ được báo cáo hằng ngày thế nào.
Với trẻ chưa nói tiếng Anh hoặc Pháp, cha mẹ Việt thường lo con khóc, không hiểu cô. Thực tế, trẻ nhỏ thích nghi ngôn ngữ nhanh; nhà trẻ quen với trẻ của gia đình nhập cư. Bạn có thể giúp bằng cách dạy con vài từ cơ bản (đi vệ sinh, đói, đau), đưa cho cô danh sách từ tiếng Việt con hay dùng, và cho con đi làm quen vài buổi ngắn trước khi gửi cả ngày. Đồng thời, tiếp tục nói tiếng Việt ở nhà để con giữ tiếng mẹ đẻ.
Khi con đến tuổi mẫu giáo: chuyển từ nhà trẻ sang trường
Tuổi vào mẫu giáo trong trường công khác theo tỉnh. Ontario có mẫu giáo toàn ngày gồm hai năm, bắt đầu từ năm trẻ tròn 4 tuổi (Junior Kindergarten); nhiều tỉnh khác bắt đầu mẫu giáo ở tuổi 5. Quebec có lớp mẫu giáo 4 tuổi đang được mở rộng và lớp 5 tuổi. Khi con vào mẫu giáo, chi phí nhà trẻ cả ngày thường giảm mạnh, nhưng bạn cần lớp trước và sau giờ học vì giờ học không khớp giờ làm của cha mẹ.
Đăng ký mẫu giáo thường mở vào đầu năm cho năm học bắt đầu tháng 9, theo trường phân theo địa chỉ. Lớp giữ trẻ trước và sau giờ học trong trường cũng có danh sách chờ, nên đăng ký song song. Nếu con đang ở nhà trẻ cả ngày, hỏi nhà trẻ có chương trình đón trẻ mẫu giáo sau giờ học không, vì một số trung tâm có xe hoặc nhân viên đưa đón ở trường gần đó.
Một lưu ý cho gia đình mới chuyển đến giữa năm: trẻ đủ tuổi vẫn được vào mẫu giáo bất kỳ lúc nào trong năm học, nhưng chỗ ở lớp giữ trẻ sau giờ học có thể không còn. Hãy hỏi ngay khi đăng ký trường, và đừng nhận việc làm có giờ cố định trước khi biết ai đón con lúc tan học.
Câu hỏi thường gặp
Người có giấy phép lao động hoặc du học có được gửi trẻ ở nhà trẻ giảm phí không?
Nói chung, phí giảm áp dụng cho trẻ ở nhà trẻ có giấy phép tham gia chương trình, không phụ thuộc tư cách thường trú của cha mẹ. Trợ cấp theo thu nhập của tỉnh thì có thể có điều kiện về tư cách cư trú. Mỗi tỉnh quy định riêng, nên hỏi cơ quan phụ trách giữ trẻ của tỉnh nơi ở.
Nên đăng ký nhà trẻ khi nào?
Càng sớm càng tốt. Ở nhiều thành phố, cha mẹ đăng ký từ khi mang thai cho chỗ bắt đầu sau khi hết nghỉ thai sản. Gia đình mới sang nên đăng ký ngay khi có địa chỉ ở ổn định, đồng thời tìm phương án tạm như nhà trẻ gia đình có giấy phép hoặc lớp bán thời gian.
Gửi con cho người quen giữ tại nhà có hợp pháp không?
Giữ trẻ không có giấy phép là hợp pháp nếu số trẻ không vượt giới hạn tỉnh cho phép, tính cả con của người giữ. Người giữ phải khai thu nhập và cấp biên lai để bạn khấu trừ thuế. Bạn nên hỏi về kiểm tra lý lịch, chứng chỉ sơ cứu và kế hoạch khi người giữ ốm.
Con bị ốm thì nhà trẻ có nhận không?
Phần lớn nhà trẻ không nhận trẻ sốt, nôn, tiêu chảy hoặc có bệnh lây, và gọi cha mẹ đón ngay khi trẻ có triệu chứng. Trẻ thường phải ở nhà một khoảng thời gian sau khi hết triệu chứng. Cha mẹ nên tính trước người đón dự phòng và quyền nghỉ chăm con theo luật lao động của tỉnh.
Chi phí giữ trẻ được khấu trừ thuế bao nhiêu?
Mức khấu trừ tối đa phụ thuộc tuổi của trẻ và giới hạn theo thu nhập; con số cụ thể do Cơ quan Thuế Canada công bố và có thể đổi. Thường người có thu nhập thấp hơn trong hai vợ chồng là người khai. Giữ đủ biên lai và kiểm hướng dẫn trên canada.ca khi khai thuế.
Nhà trẻ có dạy tiếng Pháp hoặc tiếng Anh cho con không?
Nhà trẻ không dạy theo kiểu lớp ngôn ngữ, nhưng trẻ học tự nhiên qua chơi và giao tiếp hằng ngày. Ở Quebec, nhiều nhà trẻ hoạt động bằng tiếng Pháp; ở tỉnh khác chủ yếu bằng tiếng Anh, có nơi song ngữ. Cha mẹ nên tiếp tục nói tiếng Việt ở nhà để con giữ tiếng mẹ đẻ.