Hồ sơ bảo lãnh diện anh chị em hay con đã có gia đình thường chờ cả chục năm. Trong thời gian đó, đời sống của người được bảo lãnh không đứng yên: nhiều người đi học ở Úc, đi làm ở Nhật, Đài Loan, Hàn Quốc, kết hôn và sống ở Singapore, Đức. Khi ngày ưu tiên đến lượt, câu hỏi đầu tiên là: phỏng vấn ở đâu? Có phải bay về TP.HCM không, hay phỏng vấn tại Lãnh sự quán Mỹ ở nước đang sống?
Câu trả lời phụ thuộc vào nơi bạn cư trú hợp pháp, chứ không phụ thuộc vào sự tiện lợi. Bài này giải thích quy tắc phân nơi phỏng vấn, cách xin chuyển, giấy tờ lý lịch phải xin từ những nước nào, chuyện khám sức khoẻ và hàng chờ theo nơi sinh. Quy định chi tiết theo hướng dẫn của Bộ Ngoại giao Mỹ; mỗi Lãnh sự quán có thể có quy trình riêng, nên đọc kỹ trang của Lãnh sự quán liên quan.
Quy tắc chung về nơi phỏng vấn
Theo nguyên tắc của Bộ Ngoại giao, người xin visa định cư thường phỏng vấn tại Lãnh sự quán Mỹ ở nước mình mang quốc tịch, hoặc ở nước mình đang cư trú hợp pháp. Một người Việt đang sống ở Nhật với tư cách lưu trú hợp pháp như visa lao động, du học hay vợ chồng người Nhật thường được phỏng vấn tại Lãnh sự quán Mỹ ở Nhật. Một người chỉ sang Nhật du lịch vài tuần thì không được coi là cư trú ở đó.
NVC xếp hồ sơ vào Lãnh sự quán dựa trên thông tin địa chỉ trong hồ sơ, chủ yếu là DS-260. Vì vậy khai đúng địa chỉ hiện tại trong DS-260 rất quan trọng. Người khai địa chỉ ở Việt Nam trong khi đang sống ở Úc sẽ được xếp về TP.HCM, rồi phải xin chuyển sau, mất thời gian.
Có Lãnh sự quán không xử lý visa định cư hoặc chỉ xử lý giới hạn. Khi đó hồ sơ được chuyển tới một Lãnh sự quán khác được chỉ định cho khu vực. Tra trang của Bộ Ngoại giao để biết Lãnh sự quán ở nước bạn sống có xử lý visa định cư không trước khi lên kế hoạch.
Một điểm hay hiểu lầm: phỏng vấn ở nước nào không thay đổi hàng chờ của bạn. Hàng chờ diện ưu tiên tính theo nơi sinh, không theo nơi sống. Người sinh ở Việt Nam sống ở Nhật vẫn xếp hàng theo Việt Nam.
Xin chuyển nơi phỏng vấn khi hồ sơ đã được xếp
Nếu hồ sơ đã được xếp vào TP.HCM nhưng bạn đang sống hợp pháp ở nước khác, hoặc ngược lại bạn đã về Việt Nam sống, có thể xin chuyển. Trình tự thường gặp:
- Xác định Lãnh sự quán ở nước bạn đang sống có xử lý visa định cư không và yêu cầu gì để nhận hồ sơ chuyển.
- Gửi yêu cầu chuyển qua NVC nếu hồ sơ còn ở NVC, hoặc liên hệ Lãnh sự quán hiện đang giữ hồ sơ nếu đã chuyển sang đó.
- Kèm bằng chứng cư trú hợp pháp ở nước mới: thẻ cư trú, visa còn hạn, hợp đồng lao động, xác nhận nhập học.
- Chờ Lãnh sự quán nhận đồng ý tiếp nhận. Lãnh sự quán mới có quyền từ chối nếu thấy bạn không thật sự cư trú ở đó.
- Cập nhật DS-260 nếu có yêu cầu, sửa địa chỉ hiện tại cho khớp.
- Đặt lịch khám sức khoẻ với bác sĩ được Lãnh sự quán mới chỉ định, không phải bác sĩ ở Việt Nam.
Thời gian xử lý yêu cầu chuyển khác nhau tuỳ Lãnh sự quán, có khi vài tuần, có khi vài tháng. Lãnh sự quán ở nước có nhiều hồ sơ có thể có lịch phỏng vấn dài hơn TP.HCM. Đừng mặc định phỏng vấn ở nước đang sống luôn nhanh hơn.
Lý lịch tư pháp: phải xin từ những nước nào
Đây là chỗ người sống ở nhiều nước mất nhiều thời gian nhất. Bộ Ngoại giao có bảng yêu cầu giấy tờ cho từng nước, ghi rõ loại lý lịch tư pháp chấp nhận, cơ quan cấp và cách xin. Theo nguyên tắc chung, người từ 16 tuổi trở lên phải nộp lý lịch tư pháp của nước mang quốc tịch và của những nước đã sống trong một thời gian đủ dài theo quy định sau tuổi 16, cùng nước đang sống hiện tại. Kiểm mốc thời gian cụ thể trong bảng yêu cầu của Bộ Ngoại giao cho hồ sơ của bạn.
Ví dụ, một người từng học ở Úc ba năm, nay làm việc ở Nhật hai năm, thường cần lý lịch tư pháp Việt Nam, Úc và Nhật. Mỗi nước có quy trình riêng: có nước xin trực tuyến, có nước phải lấy dấu vân tay, có nước chỉ cấp qua đường bưu điện. Thời gian có thể vài ngày đến vài tháng.
Lý lịch tư pháp Việt Nam khi đang sống ở nước ngoài có thể xin qua cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại hoặc theo các hình thức mà Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia và Sở Tư pháp cho phép. Lưu ý loại phiếu mà phía Mỹ yêu cầu có thể không cho phép uỷ quyền người khác đi xin; kiểm quy định hiện hành trước khi nhờ người nhà ở Việt Nam.
Giấy lý lịch có thời hạn dùng theo yêu cầu của Lãnh sự quán. Xin quá sớm thì hết hạn; xin quá muộn thì không kịp. Bắt đầu với giấy của nước khó xin nhất trước.
Những chuyện khác cần tính khi ở nước thứ ba
Tư cách cư trú tại nước đang sống. Nếu visa ở nước đang sống sắp hết hạn trước ngày phỏng vấn, bạn có thể mất quyền phỏng vấn ở đó và phải chuyển về Việt Nam. Theo dõi hạn visa song song với tiến độ hồ sơ.
Khám sức khoẻ. Khám với bác sĩ được Lãnh sự quán nơi phỏng vấn chỉ định. Chi phí khám ở các nước phát triển thường cao hơn ở Việt Nam nhiều.
Giấy tờ hộ tịch Việt Nam. Khai sinh, giấy kết hôn vẫn là giấy Việt Nam. Bạn cần bản sao hợp lệ, có thể phải nhờ người nhà ở Việt Nam xin hoặc xin qua cơ quan đại diện. Tính thời gian gửi bưu điện quốc tế.
Người đi kèm ở hai nước khác nhau. Vợ sống ở Nhật, con còn học ở Việt Nam thì có thể phỏng vấn ở hai nơi. Phải đảm bảo người đi kèm không nhập cảnh Mỹ trước người chính.
Kết hôn ở nước thứ ba. Giấy kết hôn cấp ở nước thứ ba phải đúng loại mà bảng yêu cầu của Bộ Ngoại giao cho nước đó chấp nhận, kèm bản dịch nếu không phải tiếng Anh.
Thuế và tài sản. Người sống ở nước thứ ba lâu năm có tài khoản, quỹ hưu trí ở đó. Khi trở thành thường trú nhân Mỹ, bạn có nghĩa vụ khai thuế Mỹ trên thu nhập toàn cầu. Hỏi chuyên gia thuế trước khi nhập cảnh.
Phỏng vấn ở nước đang sống hay về TP.HCM: cân hai bên
Khi được chọn, hoặc khi đang tính có nên giữ tư cách cư trú ở nước thứ ba, bảng dưới giúp so sánh theo nguyên lý. Lịch hẹn và chi phí thực tế khác nhau giữa các Lãnh sự quán và thay đổi theo thời gian.
| Tiêu chí | Phỏng vấn ở nước đang sống | Về phỏng vấn tại TP.HCM |
|---|---|---|
| Điều kiện | Phải đang cư trú hợp pháp ở nước đó và Lãnh sự quán nhận hồ sơ | Luôn được vì là nước mang quốc tịch |
| Công việc, học tập | Không phải nghỉ dài, chỉ đi phỏng vấn trong ngày | Phải nghỉ việc hoặc nghỉ học để về, có khi nhiều tuần nếu phải chờ bổ sung |
| Chi phí khám sức khoẻ | Thường cao hơn ở các nước phát triển | Thường thấp hơn |
| Giấy tờ Việt Nam | Phải xin từ xa, gửi bưu điện quốc tế | Xin trực tiếp, sửa sai nhanh |
| Lịch phỏng vấn | Tuỳ khối lượng hồ sơ của Lãnh sự quán đó | Tuỳ khối lượng hồ sơ ở TP.HCM |
| Khi bị yêu cầu bổ sung | Phải lo giấy tờ từ Việt Nam trong lúc vẫn ở nước ngoài | Bổ sung tại chỗ thuận hơn |
Người có công việc ổn định ở nước thứ ba thường giữ phỏng vấn ở đó để không đứt thu nhập trước khi sang Mỹ. Người sắp hết hợp đồng, hoặc có nhiều giấy tờ Việt Nam cần chỉnh sửa, có khi về nước lại gọn hơn.
Tình huống: ở Đài Loan, hồ sơ F4 đến lượt
Ví dụ giả định: anh Hưng được em gái là công dân Mỹ bảo lãnh diện F4. Trong thời gian chờ, anh sang Đài Loan làm kỹ sư theo hợp đồng lao động, có thẻ cư trú hợp pháp, vợ và con nhỏ sang theo diện đoàn tụ. Khi hồ sơ đến lượt, anh khai DS-260 với địa chỉ ở Đài Loan.
Anh tìm hiểu và thấy cơ quan đại diện của Mỹ tại Đài Loan có xử lý visa định cư, nên hồ sơ được xếp ở đó. Gia đình anh cần lý lịch tư pháp Việt Nam và Đài Loan cho anh và vợ, khám sức khoẻ tại cơ sở chỉ định ở Đài Loan, khai sinh của con có bản sao từ Việt Nam. Con nhỏ chưa tới 16 tuổi nên không cần lý lịch tư pháp.
Điểm cần tính: hợp đồng lao động của anh sẽ hết trước khi có lịch phỏng vấn dự kiến. Nếu hợp đồng không gia hạn, anh mất tư cách cư trú ở Đài Loan và có thể phải chuyển hồ sơ về TP.HCM. Anh quyết định gia hạn hợp đồng thêm một năm, chấp nhận chi phí, để không phải xin chuyển giữa chừng.
Một phương án khác anh có thể cân nhắc là chủ động đưa cả nhà về Việt Nam và phỏng vấn tại TP.HCM, nếu thấy lịch ở đó nhanh hơn và chi phí khám thấp hơn. Không có đáp án chung; tính theo hoàn cảnh cụ thể.
Sai lầm hay gặp
Người được bảo lãnh sống ở nước thứ ba hay vấp những lỗi sau:
- Khai địa chỉ ở Việt Nam trong DS-260 vì nghĩ "quê vẫn là nhà", rồi bị xếp phỏng vấn ở TP.HCM trong khi đang đi làm ở nước ngoài.
- Quên xin lý lịch tư pháp của một nước từng sống vài năm khi đi học, đến buổi phỏng vấn mới bị đòi.
- Đi khám sức khoẻ ở Việt Nam trong một chuyến về thăm nhà, trong khi phỏng vấn ở nước khác.
- Để visa cư trú ở nước thứ ba hết hạn ngay trước lịch phỏng vấn mà không có phương án dự phòng.
- Cho rằng phỏng vấn ở nước phát triển thì dễ đậu hơn. Tiêu chuẩn xét visa định cư như nhau ở mọi Lãnh sự quán.
- Không báo NVC khi chuyển từ nước này sang nước khác trong thời gian chờ, để thư từ gửi sai chỗ.
Nguyên tắc chung: địa chỉ trong hồ sơ phải luôn là nơi bạn đang sống thật, và mọi thay đổi chỗ ở dài hạn nên được báo kịp thời.
Câu hỏi thường gặp
Đang du học ở Úc có được phỏng vấn visa định cư Mỹ ở Úc không?
Thường là được nếu bạn đang cư trú hợp pháp ở Úc và Lãnh sự quán Mỹ nơi đó xử lý visa định cư. Khai địa chỉ ở Úc trong DS-260 để NVC xếp đúng. Lãnh sự quán có quyền từ chối nhận nếu thấy bạn không thật sự cư trú ở đó.
Phỏng vấn ở nước khác có làm hồ sơ đến lượt nhanh hơn không?
Không. Hàng chờ diện ưu tiên tính theo nơi sinh, không theo nơi sống. Người sinh ở Việt Nam xếp hàng theo Việt Nam dù sống ở Nhật hay Đức. Nơi phỏng vấn chỉ ảnh hưởng tới lịch hẹn sau khi ngày ưu tiên đã đến lượt.
Từng sống ở nhiều nước thì cần lý lịch tư pháp của những nước nào?
Thường là nước mang quốc tịch, các nước đã sống đủ thời gian theo quy định sau tuổi 16 và nước đang sống. Kiểm bảng yêu cầu giấy tờ của Bộ Ngoại giao Mỹ cho từng nước để biết mốc thời gian, loại giấy và nơi xin.
Khám sức khoẻ ở Việt Nam rồi phỏng vấn ở Nhật có được không?
Không. Khám sức khoẻ phải làm với bác sĩ do Lãnh sự quán nơi phỏng vấn chỉ định. Nếu hồ sơ chuyển nơi phỏng vấn sau khi đã khám, bạn thường phải khám lại tại nước mới.
Visa ở nước thứ ba hết hạn trước ngày phỏng vấn thì sao?
Bạn có thể không còn được coi là cư trú hợp pháp ở đó và phải xin chuyển hồ sơ về Việt Nam hoặc nơi khác. Theo dõi hạn visa và gia hạn nếu có thể, hoặc chủ động chuyển về sớm để tránh bị động.
Vợ ở Việt Nam, chồng ở Hàn Quốc thì phỏng vấn thế nào?
Mỗi người có thể phỏng vấn nơi mình đang cư trú hợp pháp. Nếu vợ là người đi kèm, cần đảm bảo người chính nhập cảnh Mỹ trước hoặc cùng lúc. Báo NVC và các Lãnh sự quán liên quan để hồ sơ hai người được xử lý khớp nhau.