Với phần lớn người Việt mới sang, Auckland là lựa chọn mặc định: nhiều việc làm nhất, cộng đồng Việt và châu Á lớn nhất, chuyến bay quốc tế nhiều nhất, nhưng nhà đắt và giao thông đông. Wellington hợp người làm khu vực công, chính sách, công nghệ, sáng tạo. Christchurch và các thành phố nhỏ như Hamilton, Tauranga, Dunedin dễ thở hơn về nhà ở, đổi lại ít việc chuyên sâu và ít người Việt hơn.
Thực tế, người giữ visa tay nghề hay AEWV thường không tự chọn thành phố: việc làm ở đâu thì sống ở đó. Bài này giúp bạn hiểu từng nơi trước khi nhận lời mời làm việc, và giúp người có lựa chọn (thường trú, kinh doanh, cha mẹ sang theo con) đặt các tiêu chí đúng thứ tự.
Các thành phố chính đặt cạnh nhau
Bảng mô tả xu hướng chung, không xếp hạng bằng số. Giá thuê nhà, lương cụ thể nên tra trên trang cho thuê nhà, tin tuyển dụng và dữ liệu của Stats NZ cho đúng thời điểm.
| Thành phố | Việc làm nổi bật | Nhà ở | Cộng đồng Việt | Khí hậu |
|---|---|---|---|---|
| Auckland | Đa ngành nhất: dịch vụ, tài chính, xây dựng, công nghệ, y tế, thương mại, logistics | Đắt nhất nước, chênh lệch lớn giữa các khu | Đông nhất, có chợ, quán ăn, hội đoàn | Ấm, ẩm, mưa nhiều, mùa đông nhẹ |
| Wellington | Khu vực công, chính sách, pháp lý, công nghệ, điện ảnh và sáng tạo | Đắt, nhiều nhà cũ trên đồi, khó sưởi | Nhỏ | Gió mạnh, mát, thay đổi nhanh |
| Christchurch | Xây dựng, kỹ thuật, nông nghiệp, y tế, giáo dục | Dễ chịu hơn Auckland, nhiều nhà mới sau tái thiết | Nhỏ | Khô hơn, mùa đông lạnh, có sương giá |
| Hamilton | Nông nghiệp, chế biến sữa, giáo dục, y tế | Rẻ hơn Auckland, gần Auckland | Nhỏ | Ôn hoà, sương mù mùa đông |
| Tauranga | Cảng, kiwi và nông sản, xây dựng, dịch vụ | Đắt so với quy mô vì nhiều người về hưu chuyển đến | Rất nhỏ | Nắng, ấm |
| Dunedin | Đại học, y tế, giáo dục | Rẻ hơn, nhiều nhà cũ | Rất nhỏ, chủ yếu sinh viên | Lạnh nhất trong nhóm |
Không có thành phố "tốt nhất". Một điều dưỡng có thể có cuộc sống dễ chịu hơn ở Hamilton với lương gần bằng Auckland và tiền thuê nhà thấp hơn; một chuyên viên tài chính có thể hầu như chỉ tìm được việc ở Auckland hoặc Wellington.
Auckland: cơ hội lớn nhất, chi phí cũng lớn nhất
Auckland chiếm khoảng một phần ba dân số New Zealand và là trung tâm kinh tế của cả nước. Với người mới sang, Auckland có lợi thế rõ: nhiều tin tuyển dụng nhất ở hầu hết các ngành, nhiều doanh nghiệp được công nhận tuyển lao động nước ngoài nhất, sân bay quốc tế có nhiều chuyến bay về châu Á nhất. Cộng đồng Việt tập trung ở một số khu phía nam và phía tây, có quán ăn, chợ châu Á, hội đoàn, trường dạy tiếng Việt cuối tuần.
Đổi lại, giá nhà và tiền thuê ở Auckland cao nhất nước, giao thông giờ cao điểm kẹt, và thành phố trải rộng nên gần như phải có xe hơi. Chọn khu sống ở Auckland quan trọng gần như chọn thành phố: khoảng cách đến chỗ làm, phân vùng trường, mức độ ồn, rủi ro ngập lụt sau các trận mưa lớn những năm gần đây. Người mới sang nên thuê ngắn hạn trước, đi thử tuyến đường đi làm vào giờ cao điểm, rồi mới ký hợp đồng thuê dài.
Wellington: thủ đô nhỏ, nhịp sống công sở
Wellington là thủ đô, nơi đặt quốc hội và phần lớn bộ ngành. Thị trường việc làm nghiêng về khu vực công, tư vấn chính sách, pháp lý, công nghệ, và ngành điện ảnh, sáng tạo. Nhiều vị trí khu vực công đòi quốc tịch hoặc thường trú, hoặc yêu cầu kiểm tra an ninh, nên người mới giữ visa lao động có thể khó tiếp cận một phần thị trường này. Những năm gần đây khu vực công cắt giảm nhân sự, ảnh hưởng tới thị trường việc làm của thành phố.
Wellington nhỏ, đi bộ được ở trung tâm, giao thông công cộng tốt hơn mặt bằng chung. Gió là đặc trưng nổi tiếng; nhiều nhà cũ nằm trên sườn đồi, ẩm và lạnh, nên kiểm tra cách nhiệt, sưởi kỹ trước khi thuê. Thành phố nằm ở vùng có rủi ro động đất cao, một số toà nhà cũ được xếp loại cần gia cố. Cộng đồng Việt nhỏ, nhưng nhịp sống văn hoá, quán cà phê, bảo tàng phong phú so với quy mô.
Christchurch và Đảo Nam: không gian rộng, nhịp chậm
Christchurch là thành phố lớn nhất Đảo Nam, được tái thiết sau chuỗi động đất 2010–2011. Nhiều khu dân cư, trường học, bệnh viện, toà nhà trung tâm là công trình mới, tiêu chuẩn chống động đất cao. Ngành xây dựng, kỹ thuật, nông nghiệp và dịch vụ cho nông nghiệp, y tế, giáo dục là nguồn việc chính. Giá nhà và tiền thuê dễ chịu hơn Auckland và Wellington, địa hình bằng phẳng, đi xe đạp thuận tiện.
Đảo Nam nói chung có khí hậu lạnh hơn, mùa đông có sương giá, vùng núi có tuyết. Cộng đồng Việt ở Christchurch nhỏ, ở Dunedin hay Queenstown càng nhỏ. Queenstown là điểm du lịch nổi tiếng, nhiều việc trong ngành khách sạn, nhà hàng, du lịch, nhưng nhà ở rất đắt so với thu nhập và việc làm theo mùa; người định sống lâu dài nên cân nhắc kỹ. Dunedin là thành phố đại học, hợp gia đình có con học Đại học Otago hoặc người làm trong y tế, giáo dục.
Thành phố nhỏ và vùng: khi nào đáng cân nhắc
Hamilton, Tauranga, Palmerston North, Napier – Hastings, Nelson, New Plymouth và nhiều thị trấn khác có nhu cầu lao động thật trong nông nghiệp, chế biến thực phẩm, y tế, xây dựng, giáo dục. Chủ lao động ở vùng đôi khi khó tuyển người hơn, nên cởi mở hơn với lao động nước ngoài. Chi phí nhà ở thường thấp hơn, đi làm gần, con học trường ít học sinh hơn.
Cái giá là ít lựa chọn khi muốn đổi việc, ít dịch vụ chuyên khoa y tế, ít người Việt và ít thực phẩm châu Á. Với người giữ AEWV, mất việc ở thành phố nhỏ khó tìm việc thay thế hơn. Với vợ hoặc chồng đi kèm, cơ hội việc làm cho người thứ hai thường hạn chế. Trước khi nhận việc ở vùng, nên tìm hiểu xem có ít nhất vài chủ lao động khác trong cùng ngành ở gần không, và gia đình sẽ cần lái xe bao xa cho những việc như khám chuyên khoa, chợ châu Á, sân bay.
Chọn thành phố: thứ tự tiêu chí nên đặt
Nhiều gia đình chọn theo cảm xúc sau một chuyến du lịch. Đặt tiêu chí theo thứ tự dưới đây giúp quyết định bền hơn.
- Việc làm của người có thu nhập chính: có đủ vị trí trong ngành không, có chủ lao động được công nhận không, có nơi thay thế nếu mất việc.
- Việc làm hoặc việc học của người thứ hai: vợ chồng có tìm được việc hợp trình độ, con lớn có trường, khoá học phù hợp.
- Chi phí nhà ở so với thu nhập: lấy tiền thuê thật của khu định sống chia cho thu nhập sau thuế dự kiến.
- Trường cho con: phân vùng tuyển sinh, khoảng cách, chương trình hỗ trợ tiếng Anh cho học sinh mới.
- Y tế và cộng đồng: bác sĩ gia đình nhận bệnh nhân mới không, có người Việt, người châu Á, cơ sở tôn trọng văn hoá của gia đình không.
- Khí hậu và nhịp sống: để cuối cùng, nhưng không bỏ qua, nhất là với cha mẹ lớn tuổi đi theo.
Một mẹo thực tế: nhiều gia đình ở Auckland một hai năm đầu để có việc và mạng lưới, sau đó mới chuyển sang thành phố nhỏ hơn khi đã có thường trú và kinh nghiệm địa phương.
Tuần đầu ở thành phố mới: những việc cần làm
Dù sống ở đâu, những thủ tục dưới đây gần như giống nhau. Làm sớm giúp tránh bị khấu trừ thuế cao, lỡ chỗ học cho con hay không có bác sĩ khi cần.
- Đăng ký mã số thuế IRD với Inland Revenue và đưa cho chủ lao động; thiếu mã số, lương bị khấu trừ ở mức cao.
- Mở tài khoản ngân hàng: một số ngân hàng cho mở trước khi sang, phần còn lại cần địa chỉ và giấy tờ nhận dạng tại chỗ.
- Đăng ký với bác sĩ gia đình (GP) gần nhà nếu đủ điều kiện y tế công; ở một số khu, phòng khám đã kín và không nhận bệnh nhân mới.
- Ghi danh cho con ở trường công trong vùng tuyển sinh theo địa chỉ nhà, mang theo giấy tờ visa và hồ sơ học tập.
- Đổi hoặc chuyển bằng lái xe theo quy định của cơ quan giao thông New Zealand trước khi hết thời gian được dùng bằng nước ngoài.
- Đăng ký điện, internet, bảo hiểm nhà thuê và tìm hiểu cách phân loại rác, ngày thu gom của hội đồng thành phố.
Ở Auckland, các bước này có nhiều hỗ trợ tiếng Việt từ cộng đồng; ở thành phố nhỏ, thư viện công cộng và trung tâm hỗ trợ người nhập cư của hội đồng thành phố thường là nơi hỏi đầu tiên.
Rủi ro thiên tai và bảo hiểm: khác nhau theo vùng
New Zealand nằm trên ranh giới mảng kiến tạo, nên rủi ro động đất có ở hầu hết các vùng nhưng mức độ khác nhau: Wellington và nhiều vùng dọc đứt gãy chính có rủi ro cao, Auckland thấp hơn về động đất nhưng có núi lửa đã ngủ trong lòng thành phố và chịu những trận mưa lũ lớn trong những năm gần đây. Vùng ven biển và ven sông có rủi ro ngập lụt, lở đất tăng theo thời tiết cực đoan.
Rủi ro này thể hiện trực tiếp qua giá bảo hiểm nhà và đồ đạc. Ở một số khu, phí bảo hiểm cao hoặc hãng bảo hiểm hạn chế nhận, ảnh hưởng đến khả năng vay mua nhà về sau. Hội đồng thành phố công bố thông tin về vùng ngập, đất không ổn định; báo cáo thông tin đất (LIM) của căn nhà cũng ghi các rủi ro đã biết.
Với người thuê nhà, nên mua bảo hiểm đồ đạc, chuẩn bị bộ đồ dùng khẩn cấp tại nhà theo hướng dẫn của cơ quan phòng vệ dân sự, và biết lối thoát, điểm tập trung gần nhà. Đây là thói quen bình thường của người New Zealand, không phải lý do để sợ, nhưng là tiêu chí thật khi chọn khu sống lâu dài.
Câu hỏi thường gặp
Người Việt ở New Zealand có đông không?
Cộng đồng người Việt ở New Zealand nhỏ hơn nhiều so với Úc, Mỹ hay Canada, tập trung chủ yếu ở Auckland. Ở các thành phố khác, cộng đồng Việt thường gồm vài gia đình lâu năm, sinh viên và người lao động mới sang. Số liệu chính xác theo điều tra dân số có trên trang Stats NZ.
Ở Auckland có cần mua xe hơi không?
Phần lớn gia đình ở Auckland cần ít nhất một xe hơi, vì thành phố trải rộng và giao thông công cộng chỉ thuận tiện trên một số tuyến. Bằng lái Việt Nam được dùng trong thời gian giới hạn kể từ lúc đến, sau đó phải chuyển sang bằng New Zealand theo quy định của cơ quan giao thông.
Thành phố nào ở New Zealand dễ tìm việc nhất cho người mới sang?
Auckland thường có nhiều tin tuyển dụng nhất ở hầu hết các ngành. Tuy vậy, một số ngành như nông nghiệp, chế biến thực phẩm, y tế ở vùng có thể dễ tuyển người nước ngoài hơn vì thiếu lao động địa phương. Dễ tìm việc nhất còn tuỳ nghề của bạn.
Có nên thuê nhà trước khi sang New Zealand không?
Không nên ký thuê dài hạn khi chưa xem nhà tận nơi. Lừa đảo cho thuê nhà qua mạng nhắm vào người mới sang khá phổ biến. Cách an toàn là đặt chỗ ở ngắn hạn vài tuần, đi xem nhà trực tiếp, kiểm tra người cho thuê và hợp đồng, tiền đặt cọc được gửi vào cơ quan quản lý tiền cọc theo luật.
Sống ở thành phố nhỏ có ảnh hưởng đến hồ sơ thường trú không?
Nơi sống tự nó không phải điều kiện của Skilled Migrant hay Green List, nhưng việc làm thì có. Một số diện, chính sách vùng hoặc ngưỡng lương có thể khác theo khu vực ở từng thời điểm. Điều quan trọng là công việc của bạn đáp ứng điều kiện của diện thường trú bạn nhắm.