Khi nhập cảnh Úc, bạn phải khai báo mọi loại thực phẩm, sản phẩm từ thực vật và động vật trong hành lý, kể cả đồ đóng gói kín mua ở siêu thị. Khai báo không có nghĩa là bị tịch thu: nhân viên kiểm dịch xem rồi cho mang vào, xử lý hoặc giữ lại tuỳ món. Nhưng không khai mà bị phát hiện có thể bị phạt tại chỗ, và vi phạm nghiêm trọng có thể dẫn tới huỷ visa. Một số món như thịt heo và sản phẩm từ heo, trứng, trái cây và rau tươi gần như chắc chắn không được mang vào từ Việt Nam.
Úc là một châu lục đảo có nông nghiệp xuất khẩu lớn và hệ sinh thái riêng biệt, nên an toàn sinh học (biosecurity) được coi như vấn đề an ninh quốc gia. Bài này giúp gia đình Việt chuẩn bị hành lý định cư hoặc đi thăm: nguyên tắc chung, nhóm món thường bị cấm, nhóm phải khai và thường được cho qua sau khi kiểm, thuốc men, đồ gửi qua đường bưu điện, và cách khai báo đúng. Điều kiện nhập khẩu cụ thể của từng món nằm trong cơ sở dữ liệu BICON của Bộ Nông nghiệp, Thuỷ sản và Lâm nghiệp Úc; khi không chắc, cứ khai.
Vì sao Úc kiểm dịch chặt như vậy
Nông nghiệp Úc hiện vẫn không có một số dịch bệnh động vật và sâu bệnh cây trồng phổ biến ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam. Ví dụ, dịch tả heo châu Phi và lở mồm long móng đã xuất hiện ở Việt Nam, còn Úc tính đến thời điểm viết vẫn chưa có hai bệnh này. Một miếng thịt heo hay một hộp sữa nhiễm mầm bệnh lọt vào và đến được động vật nuôi có thể gây thiệt hại khổng lồ cho ngành chăn nuôi và xuất khẩu của cả nước.
Vì thế, kiểm dịch ở Úc không chỉ nhằm vào hàng hoá buôn bán mà nhằm vào hành lý của từng hành khách. Sân bay có chó nghiệp vụ đánh hơi, máy chiếu X-quang hành lý, và nhân viên được đào tạo nhận ra các món đặc trưng của từng vùng. Món ăn quê như lạp xưởng, chà bông, nem chua, giò lụa, trứng vịt muối là những thứ nhân viên quen nhận diện.
Hậu quả của không khai đã được thực thi thật. Năm 2019, Úc lần đầu huỷ visa của một hành khách người Việt tại sân bay Sydney vì mang thịt heo không khai báo, trong bối cảnh lo ngại dịch tả heo châu Phi. Kể từ đó, các thông báo của Bộ Nông nghiệp Úc nhắc rõ khả năng bị phạt và huỷ visa với vi phạm nghiêm trọng.
Thông điệp quan trọng nhất: khai báo luôn an toàn hơn không khai. Món bị cấm mà bạn đã khai sẽ bị giữ lại hoặc tiêu huỷ, bạn không bị phạt vì món đó. Bị phạt là khi không khai hoặc khai sai.
Nhóm món thường gặp trong hành lý người Việt
Bảng dưới là khung chung để chuẩn bị, không phải danh sách pháp lý. Điều kiện từng món có thể thay đổi theo tình hình dịch bệnh; quy tắc an toàn là khai tất cả.
| Nhóm món | Khả năng được mang vào | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thịt heo, bò, gà dưới mọi dạng: tươi, khô, xông khói, lạp xưởng, chà bông, nem, giò, pate, xúc xích | Thường bị cấm từ Việt Nam | Kể cả hút chân không, hàng có nhãn hiệu |
| Trứng và sản phẩm từ trứng: trứng vịt muối, hột vịt lộn, bánh có nhân trứng muối | Thường bị cấm | Nhiều loại bánh trung thu nhân trứng muối bị giữ lại |
| Sữa và sản phẩm sữa từ nước có lở mồm long móng | Thường bị cấm hoặc hạn chế | Sữa bột cho trẻ nhỏ đi cùng có quy định riêng; khai và hỏi |
| Trái cây, rau tươi, củ, lá tươi, hạt giống, cây con, đất | Bị cấm | Kể cả trái cây ăn dở trên máy bay; vứt vào thùng kiểm dịch trước quầy |
| Hải sản khô: cá khô, mực khô, tôm khô | Có thể được sau kiểm tra, tuỳ loại | Tôm chưa nấu chín bị hạn chế chặt |
| Gia vị, trà, cà phê, mì gói, bánh kẹo đóng gói không có thịt trứng sữa | Thường được sau kiểm tra | Mì gói có gói gia vị thịt có thể bị xem xét |
| Thuốc bắc, thảo dược, nấm khô, sâm, đông trùng | Phải khai; tuỳ thành phần | Thành phần từ động vật hoang dã có thể bị cấm theo công ước CITES |
Đồ ăn chín tự nấu ở nhà mang theo ăn trên đường gần như chắc chắn không qua được nếu có thịt, trứng hay rau tươi. Ăn trên máy bay hoặc bỏ vào thùng kiểm dịch trước khi tới quầy.
Khai báo khi đến sân bay Úc: từng bước
Quy trình ở các sân bay quốc tế của Úc cơ bản giống nhau, dù hình thức khai báo có thể chuyển dần sang điện tử. Trình tự thường gặp:
- Trên máy bay hoặc trước khi đến, điền thẻ khai báo hành khách nhập cảnh (Incoming Passenger Card) hoặc bản khai điện tử nếu đang được áp dụng cho chuyến bay của bạn.
- Ở câu hỏi về thực phẩm, sản phẩm từ thực vật và động vật, đánh dấu "Có" nếu mang bất kỳ đồ ăn nào. Khi phân vân, cứ đánh "Có".
- Trước khu kiểm tra, có thùng kiểm dịch (amnesty bin). Bạn có thể bỏ món mình không chắc vào đó mà không bị phạt.
- Đến khu kiểm dịch, đi theo luồng hành khách có khai báo. Nhân viên hỏi bạn mang gì; nói thật, chỉ rõ vị trí trong vali.
- Hành lý có thể được chiếu X-quang hoặc mở kiểm tra. Món được phép sẽ trả lại; món bị cấm bị giữ hoặc tiêu huỷ; một số món có thể được xử lý (như xông hơi) với phí.
- Cần thông dịch thì nói "Vietnamese interpreter"; nhân viên có thể gọi thông dịch qua điện thoại.
Mang tiền mặt từ 10.000 đô la Úc trở lên hoặc ngoại tệ tương đương cũng phải khai trong cùng thẻ. Đây là quy định riêng về tiền tệ, không liên quan kiểm dịch.
Thuốc men: mang bao nhiêu và giấy tờ gì
Người Việt sang định cư thường mang theo thuốc điều trị bệnh mạn tính cho vài tháng đầu. Úc cho phép mang thuốc cho mục đích cá nhân, nguyên tắc chung theo Cơ quan Quản lý Dược phẩm Úc (TGA) là lượng dùng tối đa khoảng ba tháng, có đơn thuốc hoặc thư của bác sĩ ghi tên thuốc, hàm lượng và liều dùng, tốt nhất có bản dịch tiếng Anh. Để thuốc trong vỏ hộp gốc, không dồn chung vào túi.
Một số thuốc là chất kiểm soát ở Úc dù được bán khá dễ ở Việt Nam, ví dụ một số thuốc an thần, giảm đau mạnh, thuốc có chứa codein, thuốc giảm cân. Những thuốc này có thể cần giấy phép hoặc bị cấm; kiểm trên trang TGA trước khi mang.
Thuốc bắc, thuốc nam, cao, rượu thuốc phải khai. Thành phần từ động vật hoang dã được bảo vệ như sừng, mật, xương của loài trong danh sách CITES bị cấm, kể cả khi bạn mua ở hiệu thuốc hợp pháp tại Việt Nam. Rượu ngâm động vật thường bị giữ lại.
Kế hoạch tốt hơn là mang đủ thuốc cho giai đoạn chuyển tiếp, đồng thời mang hồ sơ bệnh án dịch sang tiếng Anh để bác sĩ gia đình ở Úc kê đơn tương đương. Thuốc trong danh mục trợ giá PBS thường có giá trần mỗi lần mua cho người có Medicare.
Gửi đồ ăn qua bưu điện và đồ đạc chuyển nhà
Bưu kiện chịu cùng quy định. Đồ ăn gửi từ Việt Nam sang Úc qua bưu điện hay dịch vụ chuyển phát đều qua kiểm dịch; món bị cấm trong hành lý cũng bị cấm trong bưu kiện. Người nhận có thể bị liên hệ để xử lý hoặc chịu phí.
Dịch vụ "gửi hàng xách tay" không đứng ngoài luật. Dịch vụ quảng cáo gửi được lạp xưởng, chà bông sang Úc là đang khuyến khích vi phạm. Món bị phát hiện trong bưu kiện đứng tên bạn thì bạn liên quan.
Đồ đạc chuyển nhà bằng container. Đồ đã qua sử dụng phải sạch đất cát, hạt cây, côn trùng. Xe đạp, giày thể thao, dụng cụ làm vườn, đồ cắm trại là những món hay bị yêu cầu làm sạch.
Đồ gỗ, mây tre đan. Đồ gỗ chưa xử lý, mây tre, rơm, tượng gỗ có thể bị kiểm và yêu cầu xử lý diệt mối mọt với phí; mua đồ đã có chứng nhận xử lý thì thuận lợi hơn.
Đồ ăn cho thú cưng và đồ dùng cho chim, cá. Thức ăn thú cưng có thành phần động vật, ổ rơm, vỏ sò trang trí thường bị hạn chế. Mang thú cưng sang Úc là thủ tục riêng rất dài, cần lên kế hoạch hàng tháng trước.
Danh sách chuẩn bị hành lý cho gia đình định cư
Một cách làm thực tế giúp qua cửa nhanh và không mất đồ quý:
- Bỏ hẳn thịt, trứng, đồ chế biến từ thịt và trứng khỏi danh sách; ở các khu người Việt tại Sydney, Melbourne, Brisbane, Adelaide, Perth có cửa hàng thực phẩm châu Á bán phần lớn món quen, sản xuất hoặc nhập khẩu hợp lệ.
- Gia vị, nước mắm, trà, cà phê: đóng gói kín, còn nhãn gốc, gom vào một túi riêng dễ lấy ra khi kiểm.
- Thuốc: túi riêng, vỏ hộp gốc, đơn thuốc dịch tiếng Anh, không quá lượng dùng ba tháng.
- Đồ khô quý như sâm, nấm linh chi: mang có hoá đơn, khai rõ, chấp nhận khả năng bị giữ lại.
- Viết danh sách đồ ăn mang theo bằng tiếng Anh đơn giản để đưa nhân viên, giảm thời gian giải thích.
- Dặn người lớn tuổi đi cùng: không giấu đồ ăn trong túi xách tay, không trả lời "No" theo phản xạ khi được hỏi có đồ ăn không.
- Hỏi kỹ người gửi đồ nhờ mang: bạn chịu trách nhiệm cho mọi thứ trong vali mình.
Kiểm dịch không dừng ở sân bay: mang rau quả giữa các bang
Nhiều người mới sang ngạc nhiên khi biết Úc còn kiểm dịch nội địa giữa các bang. Một số bang và vùng trồng trọt được bảo vệ khỏi ruồi đục quả và sâu bệnh khác, nên hạn chế mang trái cây, rau tươi từ bang khác vào. Tây Úc, Tasmania và Nam Úc là những nơi có quy định chặt; ở Nam Úc còn có khu vực trồng cây ăn trái được bảo vệ riêng với trạm kiểm tra trên đường bộ.
Tình huống hay gặp: gia đình ở Melbourne lái xe sang Adelaide thăm người thân, mang theo thùng trái cây làm quà; hoặc bay nội địa sang Perth, Hobart mang theo túi rau thơm. Ở sân bay và trạm kiểm tra đường bộ của các bang này có thùng bỏ trái cây và nhân viên kiểm tra; mang qua mà không bỏ có thể bị phạt.
Trước khi đi liên bang, hãy tra trang kiểm dịch của bang đến, đặc biệt nếu bạn mang trái cây, rau, cây giống, đất, hoặc mật ong. Cách đơn giản nhất là mua tại nơi đến. Người làm vườn, trồng rau Việt ở sân sau mà muốn tặng hạt giống, cây con cho người thân ở bang khác cũng cần kiểm quy định, vì cây giống và đất thường bị hạn chế chặt hơn trái cây.
Quy định nội địa này cũng là lý do một số cửa hàng thực phẩm Việt ở các bang khác nhau không bán đúng những loại rau quả giống nhau. Hiểu điều đó giúp bạn bớt ngạc nhiên và không tìm cách "mang giùm" từ bang này sang bang kia.
Câu hỏi thường gặp
Mang mì gói sang Úc có được không?
Mì gói đóng gói thương mại thường được cho qua sau khi khai báo và kiểm tra, nhưng gói gia vị có thành phần thịt có thể bị xem xét. Hãy khai báo, để nguyên bao bì có nhãn, và chấp nhận khả năng một số gói bị giữ lại.
Bánh trung thu có mang vào Úc được không?
Bánh có nhân trứng muối, lạp xưởng hoặc thịt thường bị giữ lại. Bánh nhân đậu, nhân hạt sen không có trứng và thịt có thể được sau khi kiểm tra. Luôn khai báo; nhân viên quyết định dựa trên thành phần ghi trên bao bì.
Không biết món nào phải khai thì làm sao?
Khai tất cả đồ ăn. Khai báo một món không cần khai không làm bạn bị phạt, còn không khai một món phải khai thì có thể bị phạt. Bạn cũng có thể tra điều kiện từng món trên cơ sở dữ liệu BICON trước khi đi.
Mang sữa bột cho em bé đi cùng có được không?
Sữa bột cho trẻ nhỏ đi cùng chuyến thường được cho phép với lượng hợp lý cho nhu cầu của trẻ, nhưng có điều kiện riêng tuỳ nguồn gốc. Hãy khai báo và để nguyên bao bì gốc. Kiểm hướng dẫn hiện hành của Bộ Nông nghiệp Úc trước khi bay.
Bị phạt kiểm dịch có ảnh hưởng tới hồ sơ visa không?
Có thể. Vi phạm kiểm dịch nghiêm trọng như cố ý giấu món bị cấm có thể dẫn tới huỷ visa tại sân bay. Một vi phạm được ghi nhận cũng có thể được xem xét trong các lần xin visa sau. Khai báo trung thực là cách bảo vệ hồ sơ tốt nhất.
Gửi nước mắm qua bưu điện sang Úc được không?
Nước mắm đóng chai thương mại thường được phép nhập cho mục đích cá nhân sau kiểm tra, nhưng chất lỏng có quy định vận chuyển riêng của hãng chuyển phát. Đóng gói chống rò rỉ, khai đúng tên hàng, và giữ nhãn gốc để kiểm dịch nhận diện.