"Landing" là lần đầu bạn nhập cảnh Canada với tư cách thường trú nhân: cầm Xác nhận thường trú (COPR) và thị thực thường trú dán trong hộ chiếu, gặp nhân viên Cơ quan Biên phòng Canada (CBSA) ở cửa khẩu đầu tiên, trả lời vài câu, ký xác nhận. Từ giây phút đó bạn là thường trú nhân, và mốc ngày này là mốc đếm cho mọi thứ về sau: 730 ngày giữ PR, 1.095 ngày nhập tịch, thời gian chờ bảo hiểm y tế tỉnh.
Thủ tục ở quầy thường ngắn nếu giấy tờ đúng. Chỗ hay vướng nằm ở ba việc người ta coi nhẹ: COPR có hạn và phải landing trước hạn; tiền mang theo từ 10.000 đô la Canada trở lên phải khai; và danh sách hàng gửi sau phải nộp ngay lúc nhập cảnh, khai bổ sung sau là mất quyền miễn thuế.
Bài này đi theo trình tự từ trước ngày bay đến khi cầm thẻ PR. Quy trình và mẫu khai của CBSA, IRCC có thể đổi; trước khi bay bạn kiểm lại trên canada.ca và cbsa-asfc.gc.ca.
COPR và thị thực thường trú: hai thứ phải có, một ngày hạn phải nhớ
Khi hồ sơ thường trú được duyệt, người Việt nộp từ ngoài Canada nhận hai thứ: tờ COPR (Confirmation of Permanent Residence) ghi thông tin nhân thân, diện, ngày cấp và ngày hết hạn; và thị thực thường trú dán vào hộ chiếu, vì Việt Nam thuộc nhóm nước cần thị thực vào Canada. Nhân viên CBSA cần cả hai, cùng hộ chiếu còn hạn mà thị thực được dán vào. Ngày nay COPR thường được gửi bản điện tử qua tài khoản trực tuyến; bạn in ra và mang bản giấy, đồng thời lưu bản điện tử trong máy.
Ngày hết hạn của COPR thường được đặt theo mốc sớm hơn giữa hạn của kết quả khám sức khoẻ di trú và hạn hộ chiếu. Vì khám sức khoẻ thường có giá trị khoảng một năm, nhiều gia đình nhận COPR chỉ còn vài tháng để thu xếp. COPR không gia hạn được theo cách thông thường; quá hạn mà chưa landing thì phải liên hệ IRCC, và trong nhiều trường hợp phải làm lại một phần hồ sơ. Đây là lý do nên đặt vé ngay khi nhận COPR, không đợi bán xong nhà hay hết năm học của con.
Mọi thành viên đi kèm trong hồ sơ đều có COPR riêng. Người phụ thuộc có thể landing cùng lúc hoặc sau người đứng đơn chính, nhưng không được landing trước người đứng đơn chính. Nếu từ lúc nộp hồ sơ đến lúc landing có thay đổi lớn như kết hôn, ly hôn, sinh con, bạn phải báo IRCC trước khi bay; khai sai ở quầy về tình trạng hôn nhân có thể khiến tư cách thường trú bị xem xét lại, kể cả nhiều năm sau.
Trước ngày bay: chuẩn bị giấy tờ, tiền và đồ đạc
Phần lớn rắc rối ở cửa khẩu được tạo ra từ trước khi ra sân bay. Một trình tự gọn cho gia đình:
- Kiểm từng tờ COPR: họ tên, ngày sinh, giới tính, số hộ chiếu khớp với hộ chiếu đang cầm. Sai một chữ thì báo IRCC sửa trước khi bay; sửa ở quầy được nhưng tốn thời gian và không chắc.
- Gom giấy tờ vào một túi xách tay: hộ chiếu, COPR, giấy tờ chứng minh tài chính nếu diện của bạn yêu cầu, bằng cấp và bảng điểm gốc, giấy khai sinh, giấy kết hôn, hồ sơ tiêm chủng của con, hồ sơ bệnh án và đơn thuốc có bản tiếng Anh. Không bỏ những thứ này trong vali ký gửi.
- Lập hai danh sách hàng hoá: đồ mang theo người và đồ sẽ gửi sau (gửi tàu, gửi người quen mang). Danh sách ghi mô tả, số lượng, giá trị ước tính; đồ có số sê-ri thì ghi số sê-ri. Danh sách này dùng để điền mẫu khai của CBSA.
- Tính tiền mặt và công cụ thanh toán mang theo. Tổng tiền mặt, séc, hối phiếu, cổ phiếu vô danh của cả nhà đi cùng chuyến từ 10.000 CAD trở lên phải khai. Chuyển phần lớn tiền qua ngân hàng thay vì xách tay vừa an toàn hơn vừa để lại dấu vết nguồn tiền rõ ràng.
- Chuẩn bị địa chỉ ở Canada để nhận thẻ PR: nhà người thân, nhà thuê ngắn hạn có hợp đồng. Nếu chưa có, ghi nhớ rằng bạn sẽ phải cập nhật địa chỉ trực tuyến sau.
- Mua bảo hiểm y tế tư nhân cho khoảng thời gian chờ của bảo hiểm tỉnh nếu tỉnh bạn đến có thời gian chờ, và mang đủ thuốc điều trị bệnh mãn tính cho vài tháng kèm đơn thuốc.
Người diện Lao động có tay nghề liên bang (FSW) và Thợ lành nghề liên bang (FST) phải chứng minh đủ tiền định cư cả lúc nộp hồ sơ lẫn lúc landing, trừ khi được phép làm việc tại Canada và có lời mời làm việc hợp lệ. Người diện Kinh nghiệm Canada (CEC) không phải chứng minh. Nếu không chắc diện của mình có yêu cầu này, mang theo sao kê ngân hàng gần nhất là cách an toàn.
Tại quầy CBSA: diễn ra thế nào và thường được hỏi gì
Ở các sân bay lớn, bạn đi qua máy kiosk hoặc quầy kiểm soát chính như mọi hành khách, khai hàng hoá và tiền, rồi được hướng sang khu xử lý nhập cư dành cho người mới định cư. Ở đó nhân viên CBSA kiểm hộ chiếu, COPR, đối chiếu sinh trắc học, hỏi vài câu xác nhận và yêu cầu bạn ký. Nhiều gia đình chờ khu này lâu hơn chính phần phỏng vấn, nên đừng xếp chuyến nối nội địa quá sát.
Câu hỏi thường gặp: thông tin trên COPR có đúng không; bạn có kết hôn, ly hôn, có thêm con từ lúc nộp hồ sơ không; có tiền án, tiền sự hay bị từ chối nhập cảnh nước nào không; bạn định sống ở tỉnh nào; mang bao nhiêu tiền; có hàng gửi sau không. Câu hỏi về tỉnh sống quan trọng với người diện đề cử tỉnh bang (PNP): bạn được đề cử để sống ở tỉnh đó, nói ý định khác là tự tạo nghi vấn.
Trả lời ngắn, đúng sự thật, khớp với hồ sơ. Không hiểu câu hỏi thì xin nhắc lại chậm hơn, hoặc hỏi nhân viên về hỗ trợ phiên dịch thay vì đoán ý rồi trả lời. Sau khi ký, bạn nhận lại COPR có ghi ngày nhập cảnh hoặc xác nhận điện tử; giữ COPR như giấy tờ gốc vì nó là bằng chứng ngày bạn trở thành thường trú nhân, cần cho nhập tịch, cho thuế và cho nhiều thủ tục khác.
Nếu bạn đang ở trong Canada (du học, làm việc) khi hồ sơ được duyệt, IRCC hiện cho phép xác nhận thường trú trực tuyến qua cổng thường trú mà không cần ra cửa khẩu trong đa số trường hợp. Người ở Việt Nam thì vẫn landing theo cách truyền thống ở cửa khẩu đầu tiên vào Canada.
Khai tiền và hàng hoá: điều gì phải khai, khai bằng mẫu nào
CBSA phân biệt nhiều loại hàng của người mới định cư. Bảng dưới tóm theo nguyên lý; chi tiết hạn mức rượu, thuốc lá và danh mục cấm, hạn chế bạn kiểm trên cbsa-asfc.gc.ca trước ngày bay.
| Loại | Cách xử lý | Chỗ hay sai |
|---|---|---|
| Tiền mặt và công cụ tiền tệ từ 10.000 CAD trở lên | Khai khi nhập cảnh; CBSA có mẫu báo cáo riêng | Chia tiền cho từng người trong nhà để "dưới ngưỡng" vẫn tính chung nếu đi cùng nhau; không khai có thể bị tạm giữ và phạt |
| Đồ dùng cá nhân mang theo (settler's effects) | Liệt kê trên mẫu khai hàng của người định cư; đồ đã sở hữu, sử dụng trước khi đến thường được miễn thuế | Đồ mới mua để bán lại hoặc dùng cho kinh doanh không được miễn |
| Hàng gửi sau (goods to follow) | Phải liệt kê ngay khi landing, kể cả chưa biết ngày hàng đến | Không liệt kê từ đầu thì khi hàng về có thể phải đóng thuế, phí như hàng nhập thông thường |
| Thực phẩm, thuốc, cây giống | Khai tất cả; thịt, sản phẩm từ sữa, trái cây tươi, hạt giống thường bị hạn chế theo quy định của CFIA | Không khai là vi phạm dù món đó được phép; khai rồi bị loại thì chỉ mất món đó |
| Xe cộ, vũ khí, vật cấm | Có thủ tục riêng; một số vật phổ biến ở nơi khác là vũ khí bị cấm ở Canada | Mang theo bình xịt hơi cay tự vệ là ví dụ hay gặp — đây là vật bị cấm |
Mẫu khai hàng hoá của người định cư thường được làm thành hai cột: hàng đi cùng và hàng gửi sau. Nhân viên CBSA đóng dấu, trả bạn một bản; giữ bản này để làm thủ tục nhận hàng gửi sau ở cảng hoặc kho. Mất bản này, việc chứng minh hàng đã được khai từ trước trở nên rất khó.
Thẻ PR: địa chỉ nhận thẻ, khi nào đến và chưa có thẻ thì đi lại thế nào
Thẻ thường trú nhân (PR card) không được phát ngay ở sân bay. IRCC in thẻ và gửi qua bưu điện tới địa chỉ ở Canada bạn khai lúc landing hoặc cập nhật sau đó. Nếu chưa có địa chỉ ổn định khi nhập cảnh, bạn cập nhật trực tuyến càng sớm càng tốt; IRCC có thời hạn nhận địa chỉ, quá hạn thì phải nộp đơn xin thẻ mới thay vì được gửi tự động. Thời gian nhận thẻ thay đổi theo từng giai đoạn, bạn tra trên trang thời gian xử lý của canada.ca.
Ảnh trên thẻ thường lấy từ ảnh bạn đã nộp trong hồ sơ. Nếu ảnh đó không đạt chuẩn, IRCC có thể yêu cầu nộp lại ảnh, và thẻ sẽ chậm hơn. Khi nhận, kiểm họ tên, ngày sinh; sai thì yêu cầu sửa miễn phí trong thời hạn quy định.
Trong thời gian chưa có thẻ, COPR là giấy tờ chứng minh tư cách của bạn trong nước: xin số SIN, đăng ký bảo hiểm y tế, mở tài khoản ngân hàng, thuê nhà. Điều cần nhớ là muốn rời Canada rồi quay lại bằng máy bay, hãng bay sẽ đòi thẻ PR hoặc giấy thông hành thường trú (PRTD). Không có cả hai, bạn có thể bị từ chối cho lên máy bay về Canada dù vẫn là thường trú nhân. Vì vậy, nhiều gia đình thu xếp ở lại cho đến khi nhận thẻ, hoặc nếu bắt buộc phải về, chuẩn bị tinh thần xin PRTD ở nước ngoài.
Landing ngắn rồi về Việt Nam: tính trước những hệ quả
Nhiều gia đình chọn landing ngắn: sang một hai tuần làm giấy tờ rồi về Việt Nam thu xếp tiếp. Cách này hợp pháp và hay gặp, nhưng cần hiểu rõ nó ảnh hưởng tới những gì. Thứ nhất là nghĩa vụ cư trú: thường trú nhân phải có mặt ở Canada ít nhất 730 ngày trong mỗi khoảng 5 năm; năm năm đầu được tính từ ngày landing, nên thời gian ở Việt Nam sau landing làm giảm khoảng dư của bạn. Thứ hai là nhập tịch, đòi 1.095 ngày có mặt trong 5 năm trước khi nộp; về Việt Nam lâu thì mốc nhập tịch lùi theo.
Thứ ba là bảo hiểm y tế tỉnh và các quyền lợi gắn với cư trú. Nhiều tỉnh đòi bạn thực sự sống ở tỉnh và có mặt một phần lớn thời gian trong năm để giữ thẻ y tế. Phúc lợi như trợ cấp nuôi con (CCB) cũng đòi bạn là cư dân thuế của Canada; cư dân thuế xét theo các ràng buộc cư trú như nhà ở, vợ chồng, con cái, không theo việc có thẻ PR.
Thứ tư là chuyện thẻ PR chưa về như đã nói: nếu bạn về Việt Nam trước khi nhận thẻ, thẻ sẽ được gửi đến địa chỉ ở Canada, và bạn cần người tin cậy nhận giữ, hoặc phải xin PRTD để quay lại. Ví dụ giả định: một gia đình landing tháng 6, ở 10 ngày, về Việt Nam đến tháng 2 năm sau mới sang hẳn. Họ vẫn còn dư sức đủ 730 ngày trong 5 năm, nhưng bảo hiểm y tế tỉnh có thể chưa kích hoạt hoặc phải đăng ký lại, và hồ sơ thuế năm đầu sẽ phức tạp hơn vì ngày trở thành cư dân thuế không trùng ngày landing.
Những lỗi hay gặp trong ngày landing
Đặt chuyến nối nội địa quá sát. Khu xử lý người mới định cư ở sân bay lớn có lúc đông; thêm thời gian lấy hành lý và khai hàng, một chuyến nối cách hai tiếng là quá mạo hiểm. Nếu phải nối chuyến, chừa thời gian rộng ở sân bay đầu tiên, nơi bạn làm thủ tục landing.
Để giấy tờ gốc trong vali ký gửi. Vali thất lạc ngày landing không hiếm. COPR, hộ chiếu, bằng cấp, giấy khai sinh, kết quả thi tiếng nên nằm trong túi xách tay của người đứng đơn chính.
Quên khai hàng gửi sau vì "chưa biết gửi gì". Liệt kê những thứ có khả năng gửi, có mô tả hợp lý. Một danh sách dư vài món không sao; không có danh sách là mất quyền miễn thuế cho cả lô hàng.
Khai tiền theo kiểu chia nhỏ. Ngưỡng 10.000 CAD áp dụng cho tiền mang theo trong cùng chuyến; chia cho vợ, chồng, con không làm thay đổi nghĩa vụ khai nếu đi cùng. Khai không có nghĩa là bị đánh thuế; khai là thủ tục chống rửa tiền.
Nói khác hồ sơ về nơi sẽ sống hoặc tình trạng gia đình. Người diện đề cử tỉnh bang nói định sống tỉnh khác, hay người khai độc thân nhưng đã kết hôn, đều để lại ghi chép trong hồ sơ. Những chênh lệch này có thể bị xem lại khi gia hạn thẻ, bảo lãnh người thân hay nhập tịch.
Không giữ lại bản COPR đã xác nhận và mẫu khai hàng. Hai tờ này gần như không thể xin lại. Chụp ảnh, lưu đám mây và cất bản giấy ở nơi cố định ngay tối hôm đó.
Câu hỏi thường gặp
Có thể landing ở cửa khẩu đường bộ từ Mỹ thay vì sân bay không?
Có. Cửa khẩu đầu tiên bạn vào Canada, dù sân bay hay đường bộ, đều xử lý landing. Điều kiện là bạn được phép vào Mỹ để đi qua đó. Người Việt thường phải có thị thực Mỹ còn hạn mới đi đường này, nên đa số bay thẳng hoặc nối chuyến qua nước khác.
Người đứng đơn chính có thể landing sau vợ hoặc con không?
Không. Người phụ thuộc chỉ được landing cùng lúc hoặc sau người đứng đơn chính. Nếu người đứng đơn chính không landing được trước khi COPR hết hạn, tư cách thường trú của cả gia đình bị ảnh hưởng, nên cần bàn kế hoạch từ khi nhận COPR.
Mang theo bao nhiêu tiền thì bị hỏi nguồn gốc?
Không có ngưỡng chính thức cho việc hỏi nguồn gốc. Từ 10.000 CAD trở lên là bắt buộc khai. Mang theo giấy tờ chứng minh nguồn tiền như sao kê, hợp đồng bán tài sản giúp việc trả lời nhanh nếu được hỏi.
Landing xong có cần ở lại Canada liên tục bao lâu không?
Luật không đòi ở liền một mạch ngay sau landing. Nghĩa vụ là có mặt 730 ngày trong mỗi khoảng 5 năm. Tuy vậy bảo hiểm y tế tỉnh, phúc lợi và cư trú thuế có điều kiện riêng, nên về Việt Nam dài ngay sau landing sẽ làm các thủ tục này chậm hoặc phức tạp hơn.
Lỡ để COPR hết hạn trước khi landing thì sao?
COPR không gia hạn như visa du lịch. Bạn cần liên hệ IRCC qua mẫu web chính thức, giải thích lý do. Tuỳ trường hợp, IRCC có thể yêu cầu khám sức khoẻ lại, nộp hộ chiếu mới hoặc thông tin cập nhật. Không có bảo đảm hồ sơ được mở lại, nên tránh để tới mức này.
Có nên đổi sẵn đô la Canada ở Việt Nam không?
Mang một khoản vừa đủ cho vài ngày đầu như taxi, ăn uống, thẻ điện thoại là đủ. Phần lớn tiền nên chuyển qua ngân hàng theo đúng quy định ngoại hối của Việt Nam, vừa an toàn vừa để lại chứng từ nguồn tiền dùng được về sau.