Hộ chiếu Caribe có hạn và phải gia hạn; quốc tịch thì không. Khi hộ chiếu Grenada, Dominica, Saint Kitts và Nevis, Antigua và Barbuda hay Saint Lucia sắp hết hạn trong lúc bạn đang sống ở Việt Nam, đường làm phổ biến là nộp đơn qua đại lý được cấp phép hoặc qua cơ quan đại diện ngoại giao của nước đó ở nước thứ ba, vì năm nước này không có đại sứ quán thường trú tại Việt Nam. Nên bắt đầu ít nhất sáu đến chín tháng trước khi hết hạn.
Sáu đến chín tháng nghe có vẻ dư, nhưng nhiều nước đến đòi hộ chiếu còn hạn tối thiểu vài tháng, đơn nộp từ xa mất thời gian gửi nhận, và có nước đang chuyển sang hộ chiếu điện tử với yêu cầu sinh trắc học. Bài này đi qua thời điểm nên gia hạn, giấy tờ thường cần, trường hợp mất hộ chiếu, và chuyện mà nhiều người quên: thị thực và giấy phép điện tử gắn với hộ chiếu cũ.
Tính ngược từ ngày hết hạn: vì sao cần sáu đến chín tháng
Ngày ghi trên hộ chiếu không phải ngày cuối cùng bạn dùng được nó. Nhiều nước, kể cả khối Schengen, đòi hộ chiếu còn hạn một số tháng sau ngày bạn dự định rời đi; nhiều hãng bay từ chối cho lên máy bay khi hộ chiếu còn dưới sáu tháng hạn với điểm đến có quy định đó. Tức là hộ chiếu hết hạn tháng mười hai trên thực tế có thể "chết" với nhiều hành trình từ khoảng tháng sáu.
Cộng thêm thời gian xử lý. Một đơn gia hạn nộp từ Việt Nam phải đi qua đại lý hoặc cơ quan đại diện ở nước khác, gửi bản gốc giấy tờ bằng chuyển phát quốc tế, chờ cơ quan hộ chiếu ở nước sở tại xử lý, rồi gửi hộ chiếu mới về. Mỗi chặng tốn vài tuần là chuyện bình thường; mùa cao điểm hay khi nước đó đang đổi mẫu hộ chiếu còn lâu hơn.
Vì vậy cách an toàn là đặt lịch nhắc ở mốc chín tháng trước khi hết hạn, bắt đầu hỏi đại lý ở mốc đó, và không đặt chuyến đi quốc tế quan trọng nào trong khoảng thời gian hộ chiếu đang được xử lý — vì lúc đó bạn có thể không có hộ chiếu Caribe trong tay.
Giấy tờ thường cần khi gia hạn
Danh mục cụ thể do cơ quan hộ chiếu của từng nước quy định và có thể đổi khi chuyển sang hộ chiếu điện tử. Khung chung như sau:
| Giấy tờ | Ghi chú |
|---|---|
| Mẫu đơn xin hộ chiếu | Bản mới nhất của cơ quan hộ chiếu; đại lý thường có sẵn |
| Hộ chiếu cũ | Thường phải nộp bản gốc; có nước trả lại sau khi huỷ, có nước giữ lại |
| Giấy chứng nhận quốc tịch | Bản sao có chứng thực hoặc bản gốc để đối chiếu, tuỳ yêu cầu |
| Ảnh chân dung | Đúng kích thước, nền, quy cách của nước đó; ảnh cũ không dùng lại |
| Người xác nhận ảnh hoặc danh tính | Một số mẫu đơn đòi người có chức danh nhất định xác nhận ảnh đúng là bạn |
| Giấy tờ đổi tên nếu có | Giấy kết hôn, quyết định đổi tên, đã hợp pháp hoá theo cách nước đó nhận |
| Lệ phí | Theo biểu phí hiện hành, cộng phí gửi nhận và phí dịch vụ nếu qua đại lý |
Với trẻ em, cần thêm giấy khai sinh và sự đồng ý của cả cha và mẹ; hộ chiếu trẻ em thường có thời hạn ngắn hơn người lớn nên đến hạn gia hạn sớm hơn. Gia đình có nhiều con nên ghi một bảng theo dõi hạn hộ chiếu của từng người, cả hộ chiếu Việt Nam lẫn hộ chiếu Caribe.
Thị thực và giấy phép điện tử gắn với hộ chiếu cũ
Thị thực Mỹ trong hộ chiếu cũ. Theo quy định của Bộ Ngoại giao Mỹ, thị thực còn hạn trong hộ chiếu đã hết hạn thường vẫn dùng được nếu bạn mang theo cả hộ chiếu cũ lẫn hộ chiếu mới cùng quốc tịch, với điều kiện thị thực không bị huỷ và hộ chiếu cũ còn nguyên vẹn. Vì vậy hãy yêu cầu được nhận lại hộ chiếu cũ sau khi gia hạn. Kiểm điều kiện cụ thể trên travel.state.gov.
Thị thực E-2 và thẻ I-94. Người có thị thực E-2 qua quốc tịch Grenada cần để ý: thị thực gắn với hộ chiếu Grenada. Khi đổi hộ chiếu, hãy mang cả hai cuốn và kiểm hồ sơ nhập cảnh I-94 sau mỗi lần vào Mỹ để chắc thông tin hộ chiếu được cập nhật đúng.
ETA của Anh. Giấy phép du lịch điện tử ETA gắn với hộ chiếu đã dùng để xin. Hộ chiếu mới nghĩa là phải xin ETA mới trước chuyến đi Anh tiếp theo, kể cả khi ETA cũ chưa hết hạn. Kiểm trên gov.uk.
ETIAS của EU khi vận hành. Cơ chế dự kiến tương tự: giấy phép gắn với hộ chiếu, đổi hộ chiếu thì xin lại. Theo dõi thời điểm áp dụng trên trang chính thức của EU.
Thị thực các nước khác. Thị thực Schengen dài hạn, thị thực Trung Quốc hay thị thực các nước khác dán trong hộ chiếu cũ có quy định riêng; có nước cho chuyển sang hộ chiếu mới, có nước bắt xin lại. Hỏi cơ quan đã cấp.
Khi hộ chiếu Caribe bị mất hoặc bị hỏng
Mất hộ chiếu nước ngoài khi đang ở Việt Nam hay ở nước thứ ba đều xử lý được, nhưng cần làm đúng thứ tự:
- Trình báo mất với công an nơi mất để có giấy xác nhận; ở nước ngoài thì báo cảnh sát sở tại.
- Báo cơ quan hộ chiếu của nước bạn mang quốc tịch qua đại lý hoặc cơ quan đại diện, để hộ chiếu cũ bị vô hiệu hoá, tránh người khác dùng.
- Nếu đang ở nước thứ ba và cần về gấp, liên hệ cơ quan đại diện của nước đó gần nhất hoặc, nếu bạn còn quốc tịch Việt Nam, cơ quan đại diện Việt Nam để xin giấy tờ về nước bằng tư cách công dân Việt Nam.
- Nộp đơn làm hộ chiếu mới kèm giấy xác nhận mất, giấy chứng nhận quốc tịch, ảnh, lệ phí; có nước thu phí cao hơn khi làm lại do mất.
- Báo các nơi gắn với hộ chiếu cũ: thị thực Mỹ đã mất cùng hộ chiếu phải xin lại; ngân hàng, cơ quan thuế, công ty E-2 cập nhật số hộ chiếu mới.
Bước quan trọng nhất để giảm thiệt hại là giữ sẵn bản sao trang thông tin hộ chiếu và giấy chứng nhận quốc tịch ở nơi khác với bản gốc, cả bản giấy lẫn bản số. Có bản sao, mọi thủ tục làm lại đều nhanh hơn.
Hộ chiếu điện tử và những thay đổi mẫu hộ chiếu
Nhiều nước trên thế giới đã hoặc đang chuyển sang hộ chiếu điện tử có chip lưu dữ liệu sinh trắc. Các nước Caribe có chương trình quốc tịch đầu tư cũng nằm trong xu hướng này, một phần vì các nước đối tác yêu cầu chuẩn giấy tờ đi lại cao hơn. Khi một nước đổi mẫu, có thể có quy định về hạn dùng của hộ chiếu mẫu cũ, và có thể yêu cầu người xin hộ chiếu mới lấy sinh trắc học trực tiếp.
Yêu cầu có mặt để lấy sinh trắc là thay đổi đáng kể với người sống ở Việt Nam: có thể phải đến nước sở tại, đến một cơ quan đại diện ở nước thứ ba, hoặc gặp đoàn lưu động nếu nước đó tổ chức. Đây là chi phí và thời gian cần tính, nhất là với gia đình đông người.
Vì chi tiết thay đổi theo từng nước và từng giai đoạn, cách làm đúng là kiểm thông báo của cơ quan hộ chiếu nước bạn mang quốc tịch trước mỗi lần gia hạn, thay vì làm theo cách lần trước. Đại lý được cấp phép thường nắm các thay đổi này sớm; hỏi họ ngay khi bắt đầu.
Nộp qua đại lý hay qua cơ quan đại diện ở nước thứ ba
Hai đường nộp phổ biến với người sống ở Việt Nam có ưu nhược khác nhau. Không phải nước nào cũng mở cả hai đường cho mọi trường hợp; hỏi cơ quan hộ chiếu hoặc đại lý trước.
| Tiêu chí | Qua đại lý được cấp phép | Qua cơ quan đại diện ở nước thứ ba |
|---|---|---|
| Có phải đi lại không | Thường không, giấy tờ gửi chuyển phát | Có thể phải đến trực tiếp nếu đòi sinh trắc hoặc phỏng vấn |
| Chi phí | Lệ phí hộ chiếu cộng phí dịch vụ và chuyển phát | Lệ phí hộ chiếu cộng chi phí đi lại nếu phải có mặt |
| Ngôn ngữ, hỗ trợ | Đại lý quen hồ sơ, hỗ trợ điền đơn | Làm việc trực tiếp bằng tiếng Anh với viên chức |
| Phù hợp với | Gia đình ở Việt Nam, không có kế hoạch sang nước có cơ quan đại diện | Người đang sống, du học hoặc công tác ở nước có cơ quan đại diện đó |
Dù đi đường nào, hãy gửi bản gốc giấy tờ bằng dịch vụ có theo dõi vận đơn, giữ bản sao mọi thứ đã gửi, và ghi lại ngày gửi, ngày nhận. Giấy chứng nhận quốc tịch bản gốc chỉ gửi khi thật sự được yêu cầu.
Một lịch theo dõi cho cả nhà: hai quốc tịch, hai bộ hộ chiếu
Gia đình giữ cả quốc tịch Việt Nam lẫn quốc tịch Caribe đang quản lý gấp đôi số hộ chiếu, mỗi cuốn một ngày hết hạn, chưa kể thị thực Mỹ, giấy phép ETA và các thị thực khác gắn với từng cuốn. Sơ suất thường gặp không phải không biết thủ tục mà là quên ngày: hộ chiếu Caribe của con hết hạn đúng mùa hè cả nhà định đi châu Âu, hay hộ chiếu Việt Nam của mẹ hết hạn ngay trước chuyến thăm con ở Mỹ.
Cách đơn giản là lập một bảng gồm mỗi người một dòng, các cột: số và ngày hết hạn hộ chiếu Việt Nam, số và ngày hết hạn hộ chiếu Caribe, các thị thực và giấy phép điện tử gắn với từng cuốn kèm ngày hết hạn. Đặt nhắc ở mốc chín tháng trước mỗi ngày hết hạn của hộ chiếu Caribe và sáu tháng với hộ chiếu Việt Nam, vì gia hạn hộ chiếu Việt Nam trong nước nhanh hơn nhiều.
Khi gia hạn một cuốn, cập nhật số hộ chiếu mới ở mọi nơi liên quan: hồ sơ ngân hàng ở nước ngoài, hồ sơ công ty nếu bạn có kinh doanh theo thị thực E-2, tài khoản hãng bay, bảo hiểm du lịch. Một số hộ chiếu cũ trong hồ sơ ngân hàng có thể khiến giao dịch bị tạm giữ để xác minh lại danh tính.
Câu hỏi thường gặp
Hộ chiếu Caribe hết hạn thì có mất quốc tịch không?
Không. Quốc tịch được xác lập bằng giấy chứng nhận quốc tịch, không phụ thuộc hộ chiếu còn hạn hay không. Hộ chiếu hết hạn chỉ khiến bạn không dùng được nó để đi lại cho tới khi làm cuốn mới.
Có gia hạn hộ chiếu Caribe tại Việt Nam được không?
Năm nước có chương trình quốc tịch đầu tư không có đại sứ quán thường trú ở Việt Nam, nên thường không làm trực tiếp tại Việt Nam được. Bạn nộp qua đại lý được cấp phép hoặc cơ quan đại diện của nước đó ở nước thứ ba, theo cách cơ quan hộ chiếu cho phép.
Đổi tên sau khi kết hôn có phải làm hộ chiếu mới không?
Nếu muốn hộ chiếu mang tên mới, bạn phải xin hộ chiếu mới kèm giấy kết hôn hoặc quyết định đổi tên đã hợp pháp hoá. Nhớ rằng hộ chiếu Việt Nam và hộ chiếu Caribe nên mang cùng một tên để vé máy bay và thị thực không bị lệch.
Hộ chiếu cũ có được trả lại không?
Tuỳ cơ quan hộ chiếu; nhiều nơi huỷ rồi trả lại hộ chiếu cũ. Nếu trong hộ chiếu cũ có thị thực còn hạn, hãy đề nghị được nhận lại bản đã huỷ để mang theo khi đi.
Có thể làm hộ chiếu thứ hai cùng quốc tịch để đi lại khi cuốn kia đang chờ thị thực không?
Một số nước cấp hộ chiếu thứ hai trong trường hợp đặc biệt, phần lớn không. Đừng trông vào khả năng này; cách thực tế là sắp lịch xin thị thực và gia hạn sao cho không chồng lên nhau.
Con có hộ chiếu Caribe hết hạn khi đang du học ở nước khác thì làm sao?
Con có thể nộp đơn qua cơ quan đại diện của nước mình mang quốc tịch ở nước đang học, nếu có, hoặc qua đại lý. Kiểm trước tác động lên giấy phép du học hay thị thực đang gắn với hộ chiếu cũ.