Indonesia có hai loại thị thực cư trú dài hạn mới được người nước ngoài chú ý trong vài năm gần đây. Second home visa, áp dụng từ cuối năm 2022, cho người có tài chính đủ mạnh được ở 5 hoặc 10 năm mà không cần việc làm. Golden visa, ra mắt tháng 7 năm 2023, cấp cư trú 5 hoặc 10 năm cho nhà đầu tư cá nhân, nhà đầu tư doanh nghiệp và một số nhóm nhân tài. Cả hai đều do Tổng cục Di trú Indonesia quản lý.
Với người Việt, Indonesia thường nằm ngoài danh sách định cư quen thuộc. Nhưng có ba nhóm thật sự hỏi: doanh nhân đang làm ăn ở Indonesia (khai khoáng, nông sản, sản xuất, thương mại điện tử) muốn cư trú ổn định; gia đình muốn sống chậm ở Bali vài năm; và người tìm một nơi cư trú dài hạn trong ASEAN để so với Malaysia, Thái Lan. Bài này nói rõ hai loại visa cho gì, không cho gì, và những rủi ro mà quảng cáo "định cư Bali" ít khi nhắc. Mức đầu tư và điều kiện dưới đây theo công bố năm 2022–2023 và đã được điều chỉnh một số lần — kiểm trang chính thức của cơ quan di trú Indonesia trước khi quyết định.
Golden visa: các nhóm và mức đầu tư theo công bố 2023
Khi ra mắt năm 2023, golden visa Indonesia chia người nộp theo loại hình đầu tư. Bảng dưới tóm tắt khung công bố khi đó, quy ra đô la Mỹ; mức hiện hành có thể khác.
| Nhóm | Cư trú 5 năm | Cư trú 10 năm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Cá nhân lập công ty ở Indonesia | Khoảng 2,5 triệu USD | Khoảng 5 triệu USD | Vốn đầu tư vào công ty do bạn lập, có kế hoạch kinh doanh |
| Cá nhân không lập công ty | Khoảng 350 nghìn USD | Khoảng 700 nghìn USD | Đặt vào trái phiếu chính phủ, cổ phiếu công ty đại chúng hoặc tiền gửi theo quy định |
| Lãnh đạo của doanh nghiệp đầu tư | Doanh nghiệp đầu tư khoảng 25 triệu USD | Khoảng 50 triệu USD | Cấp cho giám đốc, thành viên hội đồng của doanh nghiệp đầu tư |
| Nhân tài, người có tài năng đặc biệt | Theo đề cử | Theo đề cử | Nhà nghiên cứu, chuyên gia, người có thành tích quốc tế |
Golden visa không phải quốc tịch và không phải thường trú vĩnh viễn ngay. Đây là giấy phép cư trú dài hạn có điều kiện, phải duy trì khoản đầu tư trong suốt thời hạn. Rút vốn sớm có thể làm visa bị huỷ.
Second home visa: cho ai và đổi lại cái gì
Second home visa nhắm tới người nước ngoài có tài chính vững, muốn sống ở Indonesia lâu dài mà không đi làm cho doanh nghiệp Indonesia: người nghỉ hưu sớm, người sống bằng thu nhập đầu tư, gia đình muốn con học quốc tế ở Bali hoặc Jakarta. Khi ra mắt, điều kiện chính là chứng minh khoản tiền tương đương khoảng 2 tỷ rupiah (khoảng hơn 100 nghìn USD tuỳ tỷ giá) gửi tại ngân hàng nhà nước của Indonesia, kèm hộ chiếu còn hạn dài. Điều kiện chứng minh tài chính sau đó đã được điều chỉnh, có giai đoạn cho phép thay bằng hình thức khác — cần đọc quy định hiện hành.
Đổi lại, second home visa không cho phép làm việc cho doanh nghiệp ở Indonesia hay nhận lương từ nguồn Indonesia. Người giữ visa có thể quản lý tài sản, đầu tư, sống và đi lại. Người muốn kinh doanh thật ở Indonesia phải đi đường khác: lập công ty có vốn nước ngoài và xin giấy phép cư trú theo diện nhà đầu tư, hoặc golden visa.
Vợ hoặc chồng và con có thể đi kèm theo diện gia đình trong một số điều kiện. Thời hạn 5 hoặc 10 năm là thời hạn của tư cách cư trú; thẻ cư trú và giấy tờ liên quan vẫn phải làm thủ tục theo định kỳ.
KITAS, KITAP và đường lên quốc tịch
KITAS. Là thẻ cư trú tạm thời — người đi làm, đầu tư, đoàn tụ gia đình đều mang KITAS với thời hạn nhất định. Golden visa và second home visa về bản chất là các diện cấp quyền cư trú dài hơn, gắn với thẻ cư trú tương ứng.
KITAP. Là thẻ cư trú lâu dài. Người đã mang KITAS liên tục một số năm theo quy định, hoặc vợ chồng của công dân Indonesia sau một thời gian kết hôn, có thể xin chuyển sang KITAP. Điều kiện và mốc năm do cơ quan di trú quy định và có thay đổi theo luật.
Quốc tịch. Luật quốc tịch Indonesia cho phép nhập tịch sau thời gian cư trú dài liên tục (thường được nêu là khoảng 5 năm liên tục hoặc 10 năm không liên tục), biết tiếng Indonesia, hiểu Hiến pháp và một số điều kiện khác. Indonesia không chấp nhận hai quốc tịch với người trưởng thành, nên nhập tịch nghĩa là phải thôi quốc tịch Việt Nam. Trên thực tế, rất ít người nước ngoài theo đường này.
Hộ chiếu Indonesia không phải mục tiêu. Khác với các chương trình Caribe hay châu Âu, người tìm hiểu golden visa Indonesia hầu như không vì hộ chiếu. Giá trị của nó nằm ở quyền cư trú ổn định để kinh doanh hoặc sống ở một nền kinh tế lớn của ASEAN.
Mua nhà ở Bali và Indonesia: quyền hak pakai và rủi ro đứng tên hộ
Luật đất đai Indonesia không cho người nước ngoài sở hữu đất dưới dạng quyền sở hữu đầy đủ (hak milik). Người nước ngoài có cư trú hợp lệ có thể nắm giữ nhà ở dưới dạng hak pakai — quyền sử dụng có thời hạn, gia hạn được — với điều kiện giá trị tối thiểu theo từng vùng do nhà nước quy định. Doanh nghiệp có vốn nước ngoài có thể nắm giữ quyền xây dựng (hak guna bangunan) cho mục đích kinh doanh.
Ở Bali, lời chào mời phổ biến là "mua đất đứng tên người Indonesia, ký thêm hợp đồng phụ để bạn kiểm soát". Đây là thoả thuận đứng tên hộ (nominee), có rủi ro pháp lý rất lớn: hợp đồng phụ có thể không được toà án Indonesia công nhận, người đứng tên có quyền hợp pháp với tài sản, và tranh chấp khi người đứng tên qua đời, ly hôn hoặc đổi ý là chuyện có thật. Bài này không hướng dẫn cách làm thoả thuận như vậy; nếu bạn đang được chào mời, hãy coi đó là tín hiệu cần một luật sư độc lập ở Indonesia trước khi chuyển tiền.
Thuê dài hạn (leasehold) là cách người nước ngoài ở Bali dùng nhiều: thuê đất hoặc biệt thự 20–30 năm, có hợp đồng công chứng. Cách này hợp pháp hơn, nhưng hết hạn thuê là tài sản trở về chủ đất, nên giá trị giảm dần theo thời gian còn lại. Hãy tính nó như chi phí ở, không phải khoản đầu tư tăng giá.
Thuế và đời sống: những thứ ít quảng cáo nhắc tới
Thuế. Indonesia đánh thuế thu nhập toàn cầu với người được coi là cư dân thuế, thường xác định theo số ngày có mặt (mốc phổ biến là trên 183 ngày trong 12 tháng) hoặc ý định cư trú. Người giữ visa dài hạn và sống phần lớn thời gian ở Indonesia cần tính khả năng trở thành cư dân thuế, nhất là khi có thu nhập từ Việt Nam hoặc nước khác. Việt Nam và Indonesia có hiệp định tránh đánh thuế hai lần, nhưng áp dụng cụ thể ra sao cần tư vấn thuế ở cả hai nước. Đã có các phát biểu về ưu đãi thuế cho một số nhóm visa dài hạn, nhưng đừng giả định mình được miễn khi chưa có văn bản.
Đời sống. Bali đẹp và chi phí sống có thể thấp hơn nhiều thành phố lớn, nhưng giao thông đông, hạ tầng y tế cho ca nặng hạn chế — nhiều người nước ngoài ở Bali mua bảo hiểm có điều khoản chuyển viện sang Singapore hoặc nước khác. Jakarta là trung tâm kinh doanh với trường quốc tế và bệnh viện tốt hơn, nhưng kẹt xe và ô nhiễm. Tiếng Indonesia dễ học cơ bản, tiếng Anh dùng được ở khu du lịch và môi trường kinh doanh quốc tế.
Khoảng cách. Bay từ Việt Nam sang Jakarta hoặc Bali thường phải nối chuyến hoặc có ít chuyến thẳng, mất nửa ngày trở lên. Người Việt được miễn thị thực ngắn hạn theo thoả thuận ASEAN, nên nhiều người thử sống vài tuần trước khi xin visa dài hạn — đó là bước nên làm.
Ví dụ giả định: doanh nhân ngành cà phê cân golden visa
Anh Bình 45 tuổi, có công ty xuất khẩu cà phê ở Đắk Lắk, đang mở rộng sang thu mua và rang xay ở Sumatra. Anh qua lại Indonesia hàng tháng bằng miễn thị thực ngắn hạn và visa công tác, rất bất tiện khi phải ở lâu để điều hành nhà xưởng. Vợ anh muốn đưa con sang học trường quốc tế ở Jakarta.
Đường thông thường với anh là lập công ty có vốn nước ngoài ở Indonesia, rồi xin giấy phép cư trú diện nhà đầu tư, giám đốc — điều kiện vốn của công ty theo quy định đầu tư nước ngoài, không nhất thiết đạt mức golden visa. Golden visa diện cá nhân lập công ty chỉ đáng cân khi khoản đầu tư thực tế của anh vào nhà xưởng đã ở mức khoảng vài triệu USD; lúc đó, golden visa cho thời hạn dài hơn và thủ tục cư trú ổn định hơn cho cả gia đình.
Nếu khoản đầu tư chỉ vài trăm nghìn USD, anh nên đi đường giấy phép cư trú nhà đầu tư thông thường, giữ tiền cho vốn lưu động. Còn second home visa không hợp với anh vì không cho làm việc ở Indonesia. Ví dụ là giả định để minh hoạ cách chọn diện; điều kiện vốn, thời hạn và giấy tờ phải kiểm theo quy định hiện hành.
Sai lầm hay gặp khi tìm hiểu cư trú dài hạn ở Indonesia
Những hiểu lầm làm người nước ngoài mất tiền hoặc rơi vào tình trạng cư trú không đúng diện:
- Nghĩ second home visa cho phép mở quán, làm việc tự do cho khách ở Bali — làm việc không đúng diện có thể bị trục xuất.
- Tin rằng mua biệt thự là "có golden visa" — golden visa dựa trên các hình thức đầu tư được quy định, không phải mọi giao dịch bất động sản.
- Mua đất qua người đứng tên hộ vì được hứa "ai cũng làm vậy", rồi mất quyền khi có tranh chấp.
- Rút khoản đầu tư hoặc tiền gửi làm căn cứ cấp visa trước hạn mà không biết visa có thể bị huỷ.
- Không đăng ký thuế khi đã ở đủ ngày để trở thành cư dân thuế.
- Dùng thông tin của năm 2023 cho quyết định năm hiện tại, trong khi mức đầu tư và điều kiện đã điều chỉnh.
Indonesia là thị trường lớn và đang thay đổi chính sách nhanh. Hãy coi mọi con số trong quảng cáo là điểm khởi đầu để hỏi, và đối chiếu với thông báo chính thức của cơ quan di trú và cơ quan đầu tư Indonesia trước khi chuyển tiền.
Câu hỏi thường gặp
Golden visa Indonesia có cho quốc tịch không?
Không. Golden visa là quyền cư trú dài hạn 5 hoặc 10 năm có điều kiện. Quốc tịch Indonesia theo đường nhập tịch đòi thời gian cư trú dài, điều kiện ngôn ngữ và phải thôi quốc tịch cũ vì Indonesia không chấp nhận hai quốc tịch với người trưởng thành.
Second home visa có được làm việc ở Bali không?
Không. Second home visa không cho phép làm việc cho doanh nghiệp Indonesia hay nhận thu nhập từ nguồn Indonesia. Người muốn kinh doanh hoặc đi làm cần diện cư trú phù hợp như giấy phép cư trú nhà đầu tư, lao động hoặc golden visa diện kinh doanh.
Người nước ngoài có mua nhà ở Bali đứng tên mình được không?
Người nước ngoài có cư trú hợp lệ có thể nắm giữ nhà ở dưới dạng quyền sử dụng hak pakai, với giá trị tối thiểu theo vùng, nhưng không được sở hữu đất theo quyền sở hữu đầy đủ. Thuê dài hạn cũng phổ biến. Thoả thuận đứng tên hộ có rủi ro pháp lý lớn.
Mức đầu tư golden visa Indonesia hiện nay là bao nhiêu?
Khi ra mắt năm 2023, mức công bố dao động từ khoảng 350 nghìn USD với cá nhân đặt vào trái phiếu, cổ phiếu, tiền gửi cho thời hạn 5 năm, tới vài triệu USD với cá nhân lập công ty. Mức này đã được điều chỉnh, nên kiểm thông báo hiện hành của cơ quan di trú Indonesia.
Giữ golden visa Indonesia có phải ở đó đủ số ngày không?
Quy định về thời gian có mặt và nghĩa vụ duy trì khác nhau theo từng diện và có thể thay đổi. Điều chắc chắn là phải duy trì khoản đầu tư làm căn cứ cấp visa. Nếu bạn sống phần lớn thời gian ở Indonesia, hãy tính cả nghĩa vụ thuế khi trở thành cư dân thuế.