EES (Entry/Exit System) là hệ thống nhập xuất cảnh điện tử của khối Schengen, ghi lại mỗi lần người nước ngoài nhập cảnh và xuất cảnh để ở ngắn hạn: họ tên, giấy tờ đi lại, ảnh khuôn mặt, dấu vân tay, ngày giờ và cửa khẩu. Hệ thống bắt đầu vận hành từ ngày 12/10/2025 theo lộ trình triển khai dần trong khoảng sáu tháng, và thay thế việc đóng dấu hộ chiếu bằng tay.
Với người Việt cầm visa Schengen, EES không thay visa và không tạo thêm loại giấy phải xin. Điều thay đổi là cách tính ngày: hệ thống tự cộng số ngày bạn đã ở trong 180 ngày gần nhất, nên một lần ở quá hạn dù một ngày cũng được ghi tự động. Còn ETIAS, hệ thống cấp phép du lịch điện tử của EU, chỉ dành cho công dân các nước được miễn visa, nên không áp dụng cho người cầm hộ chiếu Việt Nam.
EES ghi những gì và áp dụng ở đâu
EES áp dụng cho công dân nước ngoài ngoài EU đi ngắn hạn vào các nước Schengen, cả người cần visa như công dân Việt Nam và người được miễn visa. Dữ liệu ghi gồm thông tin trên hộ chiếu, ảnh khuôn mặt, dấu vân tay bốn ngón (trừ trẻ dưới 12 tuổi không lấy vân tay), ngày và nơi nhập cảnh, xuất cảnh, và các lần bị từ chối nhập cảnh. Người có thẻ cư trú hay visa dài hạn của một nước Schengen không thuộc diện đăng ký EES khi đi lại theo quyền cư trú của họ.
Hệ thống được dùng ở biên giới ngoài của các nước Schengen. Đảo Síp và Ireland không dùng EES: Ireland ngoài Schengen, còn Síp là thành viên EU nhưng chưa vào Schengen. Anh có hệ thống riêng. Khi bạn bay từ Việt Nam vào Frankfurt, Paris hay Rome, lần đầu tiên bạn sẽ được lấy dữ liệu sinh trắc học, có thể tại quầy tự phục vụ trước khi gặp nhân viên biên phòng, hoặc ngay tại quầy biên phòng.
Theo quy định về EES, dữ liệu của mỗi lần đi được lưu trong một thời gian nhất định, khoảng ba năm với trường hợp thông thường và lâu hơn với người ở quá hạn. Hồ sơ cá nhân trong hệ thống giúp những lần sau qua cửa nhanh hơn vì chỉ cần đối chiếu. Quy định chi tiết về thời gian lưu và quyền truy cập dữ liệu nằm trên trang chính thức của EU về EES.
Lần đầu qua cửa khẩu với EES: diễn ra thế nào
Trình tự cụ thể khác nhau giữa các sân bay, nhưng một lần nhập cảnh đầu tiên thường đi theo các bước sau:
- Xuống máy bay, đi theo hướng dẫn tới khu kiểm soát biên giới dành cho người không thuộc EU.
- Nếu sân bay có quầy tự phục vụ, quét hộ chiếu, chụp ảnh khuôn mặt, quét vân tay, trả lời vài câu hỏi trên màn hình về chuyến đi. Trẻ em đi cùng làm cùng với cha mẹ theo hướng dẫn.
- Đến quầy biên phòng; nhân viên kiểm visa, đối chiếu dữ liệu và có thể hỏi mục đích chuyến đi, nơi ở, vé về, tài chính, bảo hiểm.
- Nếu được chấp nhận, hệ thống ghi ngày nhập cảnh. Hộ chiếu không còn được đóng dấu như trước khi EES vận hành đầy đủ.
- Khi rời khối Schengen, hệ thống ghi ngày xuất cảnh, đối chiếu sinh trắc học nhanh hơn vì đã có hồ sơ.
Mang theo giấy tờ đã nộp xin visa, như đặt phòng, vé về, bảo hiểm và thư mời, trong hành lý xách tay hoặc trên điện thoại. EES không thay đổi quyền của biên phòng được hỏi bạn về điều kiện nhập cảnh; có visa không có nghĩa là chắc chắn được vào.
Quy tắc 90/180 ngày: tính thế nào cho đúng
Visa ngắn hạn cho phép ở tối đa 90 ngày trong bất kỳ khoảng 180 ngày nào. Khoảng 180 ngày này trượt: với mỗi ngày bạn định ở, nhìn lùi 180 ngày tính cả ngày đó, đếm số ngày đã ở trong khối Schengen; tổng không được vượt 90. Ngày nhập cảnh và ngày xuất cảnh đều được tính là ngày ở, kể cả khi bạn đến lúc 23 giờ hay rời lúc 6 giờ sáng.
Ví dụ giả định: bạn ở Đức 60 ngày từ đầu tháng 3, về Việt Nam, rồi muốn quay lại vào tháng 6. Khi tính cho mỗi ngày của chuyến tháng 6, 60 ngày tháng 3 – tháng 4 vẫn nằm trong cửa sổ 180 ngày, nên chuyến mới chỉ còn khoảng 30 ngày được phép, cho tới khi các ngày cũ lần lượt ra khỏi cửa sổ. Visa nhiều lần còn hạn không làm thay đổi phép tính này.
Hạn 90/180 là hạn chung cho cả khối, không phải mỗi nước 90 ngày. Một số nước có thoả thuận song phương cũ với vài quốc tịch cho phép ở thêm, nhưng thường không áp cho công dân Việt Nam. Uỷ ban châu Âu có công cụ tính ngày lưu trú ngắn hạn trên trang về chính sách thị thực; dùng nó để kiểm trước khi đặt chuyến, nhất là khi bạn đi châu Âu nhiều lần trong năm.
Trước và sau EES: những gì thay đổi với người cầm visa
Bảng so sánh dưới giúp bạn biết điều gì thật sự khác và điều gì vẫn như cũ.
| Khía cạnh | Trước EES | Khi EES vận hành |
|---|---|---|
| Ghi nhận nhập xuất cảnh | Dấu mực trên hộ chiếu | Bản ghi điện tử kèm sinh trắc học |
| Tính số ngày đã ở | Biên phòng đếm dấu bằng tay, dễ sót khi dấu mờ | Hệ thống tự cộng theo cửa sổ 180 ngày |
| Phát hiện ở quá hạn | Phụ thuộc dấu và lần kiểm sau | Tự động khi xuất cảnh, lưu trong hệ thống |
| Visa | Bắt buộc với công dân Việt Nam | Vẫn bắt buộc; EES không thay visa |
| Sinh trắc học | Lấy khi nộp visa, lưu trong VIS | Lấy thêm tại biên giới khi đăng ký EES lần đầu |
| Thời gian qua cửa | Xếp hàng đóng dấu | Lần đầu có thể lâu hơn; các lần sau nhanh hơn nhờ đối chiếu |
Điều quan trọng nhất trong bảng là dòng phát hiện ở quá hạn. Trước đây, một vài ngày quá hạn đôi khi không bị để ý ngay; với EES, bản ghi có ngay khi bạn rời đi và được mọi nước Schengen đọc khi bạn xin visa lần sau.
Chuẩn bị cho chuyến đầu tiên qua EES
Những người Việt hay gặp lúng túng ở lần đầu là gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi đi một mình và người nối chuyến gấp. Một số việc nên làm trước:
- Tính dư thời gian nối chuyến nếu bạn nhập cảnh Schengen ở sân bay đầu tiên rồi bay tiếp nội khối; lần đăng ký đầu có thể lâu hơn so với kiểu đóng dấu cũ, nhất là giờ cao điểm.
- Với người lớn tuổi không quen quầy tự phục vụ, có thể đi thẳng tới quầy biên phòng có nhân viên; hỏi nhân viên sân bay nếu không chắc nên xếp hàng nào.
- Tháo kính râm, khẩu trang khi chụp ảnh khuôn mặt; tay khô, sạch để quét vân tay không phải làm lại nhiều lần.
- Giữ hộ chiếu dùng để xin visa; nếu bạn có hai hộ chiếu Việt Nam còn hạn, dùng đúng cuốn có dán visa.
- Mang theo bản in hoặc bản điện tử của đặt phòng, vé về và bảo hiểm; biên phòng có thể hỏi cả khi bạn đã qua quầy tự phục vụ.
- Ghi lại ngày nhập cảnh, ngày dự định rời đi và số ngày còn được ở, nhất là khi visa nhiều lần và bạn đi nhiều chuyến trong năm.
Bạn có quyền yêu cầu biết dữ liệu nào về mình được lưu trong EES và yêu cầu sửa nếu sai, theo quy định bảo vệ dữ liệu của EU. Nếu bản ghi nhập xuất cảnh của bạn sai, ví dụ thiếu ngày xuất cảnh khiến hệ thống tính bạn ở quá hạn, giữ thẻ lên máy bay và vé để làm bằng chứng và liên hệ cơ quan biên phòng của nước đã ghi nhận.
ETIAS và những hiểu lầm quanh nó
ETIAS không phải visa và không dành cho người Việt. ETIAS là giấy phép du lịch điện tử mà công dân các nước được miễn visa Schengen sẽ phải xin trước khi đi, tương tự hệ thống ESTA của Mỹ. Công dân Việt Nam cần visa Schengen nên không thuộc diện ETIAS.
Thời điểm vận hành ETIAS đã lùi nhiều lần. Theo lịch EU công bố gần nhất, ETIAS được dự kiến vận hành sau EES, vào khoảng cuối năm 2026, rồi có giai đoạn chuyển tiếp. Mốc này có thể còn đổi; kiểm trên trang chính thức của EU về ETIAS nếu bạn có người thân mang hộ chiếu nước miễn visa.
Người Việt có quốc tịch thứ hai cần chú ý. Nếu bạn mang thêm quốc tịch một nước được miễn visa Schengen, như một số nước Caribe hay Mỹ, Canada, Úc, và dùng hộ chiếu đó để đi, bạn thuộc diện ETIAS khi hệ thống vận hành, và vẫn được đăng ký EES.
Trang web giả mạo. Đã có nhiều trang mạo danh thu phí “đăng ký EES” hoặc “ETIAS cho người Việt”. EES không có thủ tục đăng ký trước hay lệ phí; ETIAS chỉ nộp qua trang chính thức của EU. Bất kỳ trang nào thu tiền cho EES là lừa đảo.
Ở quá hạn trong thời EES: hậu quả rõ ràng hơn
Ở quá ngày cho phép, dù vì lỡ chuyến bay hay tính nhầm, nay được ghi tự động khi bạn rời khối Schengen. Tuỳ mức độ và luật của nước nơi phát hiện, hậu quả có thể là phạt tiền, quyết định buộc rời đi, cấm nhập cảnh một thời gian và ghi vào Hệ thống Thông tin Schengen. Ngay cả khi không bị xử phạt tại chỗ, bản ghi quá hạn là thông tin cơ quan lãnh sự thấy khi bạn xin visa lần sau, và gần như chắc chắn làm hồ sơ bị xét chặt hơn.
Nếu buộc phải ở thêm vì lý do không lường trước như ốm nặng, chuyến bay bị huỷ hàng loạt, thiên tai, hãy liên hệ cơ quan quản lý người nước ngoài hoặc cảnh sát nơi bạn đang ở trước khi visa hết hạn để hỏi về gia hạn hoặc xác nhận tình trạng. Giữ giấy tờ chứng minh lý do như giấy nhập viện, thông báo huỷ chuyến. Một tình huống được khai báo kịp thời và có giấy tờ khác hẳn một lần ở quá hạn không lý do.
Cách phòng đơn giản nhất là lập lịch đi về với một đến hai ngày dư trước ngày hết hạn visa và trước khi chạm mốc 90 ngày, đặc biệt với chuyến dài như cha mẹ sang chăm cháu.
Câu hỏi thường gặp
Có cần đăng ký EES trước khi đi không?
Không. Việc đăng ký diễn ra tại cửa khẩu khi bạn nhập cảnh lần đầu sau khi EES vận hành. Không có biểu mẫu hay lệ phí nào phải nộp trước. Trang web nào thu tiền để đăng ký EES là trang lừa đảo.
Từ chối lấy vân tay tại cửa khẩu thì sao?
Lấy dữ liệu sinh trắc học là điều kiện để đăng ký EES. Người từ chối cung cấp có thể bị từ chối nhập cảnh. Trẻ dưới 12 tuổi được miễn lấy vân tay, nhưng vẫn được chụp ảnh khuôn mặt.
EES có áp dụng khi bay quá cảnh qua châu Âu không?
Nếu bạn chỉ quá cảnh trong khu vực quốc tế của sân bay mà không qua kiểm soát biên giới, bạn không nhập cảnh nên không có bản ghi EES. Nếu ra khỏi khu vực quá cảnh để vào lãnh thổ, bạn được ghi như một lần nhập cảnh.
Đã có thẻ cư trú ở Đức thì có phải qua EES không?
Người có thẻ cư trú hoặc visa dài hạn của một nước Schengen không thuộc diện đăng ký EES khi đi lại theo quyền cư trú đó. Mang thẻ cư trú cùng hộ chiếu để biên phòng xác định đúng tình trạng của bạn.
EES có làm xin visa khó hơn không?
EES không thay đổi điều kiện cấp visa. Nó làm cho lịch sử đi lại của bạn được ghi chính xác hơn. Người dùng visa đúng mục đích, về đúng hạn sẽ có lịch sử sạch rõ ràng, có lợi cho lần xin sau.
Hộ chiếu mới có làm mất lịch sử EES không?
Hồ sơ EES gắn với sinh trắc học của bạn và thông tin giấy tờ. Khi đổi hộ chiếu, hệ thống vẫn nhận ra bạn qua ảnh mặt và vân tay, và lịch sử đi lại trước vẫn được tính trong quy tắc 90/180.