Khi một đứa trẻ dưới 18 tuổi đi định cư cùng mẹ mà cha ở lại Việt Nam, hoặc ngược lại, gần như mọi nước tiếp nhận đều muốn biết một điều: bên cha hoặc mẹ không đi có đồng ý không, và nếu không đồng ý thì ai đang có quyền quyết định nơi ở của đứa trẻ. Canada có mẫu khai riêng cho người cha hoặc mẹ không đi cùng, Úc có mẫu đồng ý cấp visa cho trẻ dưới 18 tuổi, Mỹ và nhiều nước khác không có mẫu cố định nhưng viên chức có thể yêu cầu bằng chứng tương đương.
Vấn đề hiếm khi nằm ở mẫu đơn. Nó nằm ở hoàn cảnh gia đình: cha mẹ đã ly hôn và bản án ghi gì về quyền nuôi con, cha mẹ chưa từng đăng ký kết hôn, một bên đã mất liên lạc nhiều năm, hay một bên đồng ý miệng nhưng không chịu ký. Bài này đi qua từng tình huống, giải thích vì sao các nước xét kỹ chuyện này, và những việc bạn nên làm ở Việt Nam trước khi nộp hồ sơ để không bị kẹt ở chặng cuối.
Vì sao nước tiếp nhận quan tâm đến người cha hoặc mẹ ở lại
Đưa một đứa trẻ sang sống lâu dài ở nước khác là thay đổi cuộc đời của trẻ, và cũng ảnh hưởng trực tiếp đến quyền của người cha hoặc mẹ còn lại: quyền thăm nom, quyền tham gia nuôi dạy, quyền được biết con đang ở đâu. Cơ quan di trú không muốn cấp visa rồi sau đó bị kéo vào một vụ tranh chấp nuôi con xuyên quốc gia, hay tệ hơn là vô tình tiếp tay cho việc đưa trẻ đi trái ý một bên có quyền hợp pháp.
Vì vậy câu hỏi của họ thường có hai lớp. Lớp thứ nhất là pháp lý: theo luật nơi trẻ đang sống, ai có quyền quyết định nơi cư trú của trẻ. Lớp thứ hai là thực tế: người còn lại có biết và chấp nhận việc trẻ rời đi không. Một bản án ly hôn giao con cho mẹ nuôi trực tiếp trả lời được lớp thứ nhất, nhưng chưa chắc trả lời lớp thứ hai, vì bản án ở Việt Nam thường vẫn ghi quyền thăm nom của người không trực tiếp nuôi.
Hiểu hai lớp này giúp bạn chuẩn bị đúng thứ. Có giấy đồng ý công chứng của bên ở lại là cách gọn nhất, vì nó trả lời cả hai lớp. Không có giấy đồng ý thì bạn phải dựa vào giấy tờ pháp lý mạnh hơn, và hồ sơ sẽ đi chậm hơn.
Mỗi nước yêu cầu gì: nhìn tổng quát
Bảng dưới tóm theo nguyên lý ở thời điểm viết (năm 2026). Tên mẫu đơn và điều kiện có thể đổi, nên đọc lại hướng dẫn của đúng diện bạn nộp trên trang chính thức của từng nước.
| Nước | Giấy tờ thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Canada | Mẫu khai của cha hoặc mẹ không đi cùng (IMM 5604) kèm giấy tờ tuỳ thân của người ký | Không có mẫu này thì cần giấy tờ quyền nuôi con hoặc lệnh của toà án |
| Úc | Mẫu đồng ý cấp visa cho trẻ dưới 18 tuổi (Form 1229) hoặc lệnh của toà | Luật Úc có tiêu chí lợi ích công cộng riêng về trẻ em; thiếu đồng ý có thể bị từ chối riêng phần của trẻ |
| Mỹ | Không có mẫu cố định; viên chức có thể yêu cầu giấy đồng ý, bản án, giấy chứng tử | Hay gặp ở diện bảo lãnh con riêng và con đi theo đương đơn chính |
| Anh | Bằng chứng người bảo lãnh có trách nhiệm duy nhất với trẻ, hoặc lý do nghiêm trọng khác | Tiêu chí trách nhiệm duy nhất được xét theo thực tế nuôi dạy, không chỉ theo giấy |
| New Zealand, châu Âu | Giấy đồng ý hoặc giấy tờ quyền nuôi con, thường phải hợp pháp hoá hoặc Apostille | Từng nước có mẫu riêng; Schengen dài hạn và đoàn tụ gia đình đều xét |
Điểm chung của mọi nước: giấy đồng ý phải do chính người cha hoặc mẹ ở lại ký, có xác thực chữ ký, kèm bản sao giấy tờ tuỳ thân của người đó. Giấy viết tay không chứng thực gần như không có giá trị.
Năm tình huống gia đình và giấy tờ cho từng tình huống
Cha mẹ đã ly hôn, bên ở lại đồng ý. Đây là trường hợp dễ nhất. Bạn cần bản án hoặc quyết định công nhận thuận tình ly hôn, cộng giấy đồng ý của bên ở lại theo mẫu của nước tiếp nhận (nếu có), có chứng thực chữ ký ở Việt Nam và hợp pháp hoá hoặc Apostille khi nước đó đòi. Nên ghi rõ trong giấy đồng ý tên trẻ, nước đến, diện visa, và việc đồng ý cho trẻ sống lâu dài ở nước đó, không chỉ đi du lịch.
Cha mẹ đã ly hôn, bên ở lại không đồng ý hoặc không chịu ký. Bản án giao quyền nuôi trực tiếp cho bạn là nền tảng, nhưng nhiều cơ quan di trú vẫn muốn thấy sự đồng ý hoặc một quyết định của toà cho phép trẻ sống ở nước ngoài. Ở Việt Nam, khi hai bên không thoả thuận được, con đường chính là yêu cầu toà án giải quyết. Việc này mất thời gian và không có kết quả định trước, nên nên làm sớm, trước khi hồ sơ định cư tới chặng phỏng vấn.
Cha mẹ chưa từng đăng ký kết hôn. Giấy khai sinh của trẻ là tài liệu gốc để xác định ai là cha, ai là mẹ. Nếu phần tên cha bỏ trống và chưa từng làm thủ tục nhận cha con, thường chỉ người mẹ có quyền quyết định và chỉ cần giấy tờ chứng minh điều đó. Nếu đã nhận cha con, người cha có quyền như cha mẹ bình thường và cần sự đồng ý của anh ấy.
Một bên đã mất. Giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử của người đã mất thay cho giấy đồng ý. Nên chuẩn bị bản dịch và xác thực như giấy hộ tịch khác. Trường hợp người mất ở nước ngoài, giấy chứng tử nước đó cần hợp pháp hoá theo quy định.
Một bên mất liên lạc nhiều năm. Đây là tình huống khó nhất. Một lời khai rằng "không biết người đó ở đâu" thường chưa đủ. Bạn có thể cần bằng chứng đã tìm mà không được, quyết định của toà án về quyền nuôi con, hoặc ở mức nặng hơn là thủ tục tuyên bố mất tích theo luật dân sự. Không có đường tắt hợp lệ nào cho trường hợp này.
Giấy đồng ý nên viết gì để không bị trả lại
Ngay cả khi nước tiếp nhận có mẫu riêng, nhiều gia đình vẫn soạn thêm một văn bản đồng ý bằng tiếng Việt, ký trước công chứng viên hoặc chứng thực chữ ký ở Uỷ ban nhân dân cấp xã, rồi dịch ra ngôn ngữ của nước đến. Văn bản này cần đủ các yếu tố: thông tin đầy đủ của người đồng ý và của trẻ khớp với giấy khai sinh và hộ chiếu, tên người sẽ đưa trẻ đi, nước đến, mục đích là định cư lâu dài, cam kết không phản đối việc trẻ được cấp visa thường trú.
Lỗi hay gặp nhất là văn bản quá chung chung, kiểu "đồng ý cho con đi nước ngoài". Viên chức có thể hiểu là đồng ý cho đi du lịch, không phải định cư. Lỗi thứ hai là thông tin không khớp: tên người cha trong giấy đồng ý viết khác chính tả với giấy khai sinh của trẻ, số giấy tờ tuỳ thân cũ đã đổi. Lỗi thứ ba là ký quá sớm: nếu hồ sơ kéo dài nhiều năm, một số cơ quan muốn giấy đồng ý còn tương đối mới ở thời điểm xét, nhất là khi trẻ đã lớn hơn nhiều so với lúc ký.
Một câu nên cân nhắc thêm vào văn bản là thoả thuận về liên lạc và thăm nom sau khi trẻ đi. Nó không bắt buộc với cơ quan di trú, nhưng giúp bên ở lại yên tâm ký, và giảm nguy cơ tranh chấp về sau. Người ký có quyền được biết con sẽ sống ở đâu, ai chăm sóc, liên lạc ra sao.
Phía Việt Nam: hộ chiếu, xuất cảnh và quyền thăm nom
Hộ chiếu của trẻ dưới 14 tuổi do cha, mẹ hoặc người đại diện hợp pháp làm thủ tục. Trên thực tế, một bên cha hoặc mẹ thường có thể tự làm hộ chiếu cho con mà không cần chữ ký bên kia, nên việc trẻ có hộ chiếu không có nghĩa là bên kia đã đồng ý. Đây là chỗ nhiều gia đình hiểu nhầm: có hộ chiếu, có visa nhưng về sau vẫn phát sinh tranh chấp.
Theo luật hôn nhân và gia đình Việt Nam, người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền thăm nom, và người trực tiếp nuôi không được cản trở quyền này. Đưa con ra nước ngoài sống lâu dài làm việc thăm nom gần như không còn diễn ra bình thường, nên bên ở lại có thể yêu cầu toà án xem xét lại việc nuôi con. Đây là lý do có thoả thuận rõ ràng trước khi đi quan trọng hơn mọi mẫu đơn.
Nếu bản án ly hôn đã lâu và không nói gì về việc trẻ ra nước ngoài, hãy đọc kỹ phần quyết định về nuôi con, cấp dưỡng và thăm nom. Nếu cần sửa thoả thuận, hai bên có thể cùng yêu cầu toà công nhận thoả thuận mới. Việc chuẩn bị này nên bắt đầu khi hồ sơ định cư vừa được nộp, không phải khi đã có thư mời phỏng vấn.
Ví dụ giả định: con riêng đi theo diện vợ chồng
Chị Lan 38 tuổi, ly hôn năm 2021, bản án giao bé Minh 9 tuổi cho chị nuôi trực tiếp, anh Hùng có quyền thăm nom và cấp dưỡng hằng tháng. Năm 2025 chị kết hôn với một công dân Canada và được bảo lãnh diện vợ chồng, bé Minh đi kèm. Hồ sơ yêu cầu mẫu khai của cha mẹ không đi cùng. Anh Hùng không phản đối việc chị tái hôn, nhưng lo không còn được gặp con.
Nếu chị Lan chỉ nộp bản án mà không có chữ ký của anh Hùng, hồ sơ của bé có thể bị yêu cầu bổ sung, và nếu không bổ sung được thì phần của bé có nguy cơ bị tách hoặc từ chối. Cách hai bên chọn là gặp nhau, soạn một thoả thuận: mỗi năm bé về Việt Nam ít nhất một lần vào kỳ nghỉ hè, gọi video hằng tuần, chi phí vé chia đôi. Có thoả thuận đó, anh Hùng ký mẫu khai và văn bản đồng ý tại phòng công chứng, kèm bản sao căn cước.
Bài học của tình huống không nằm ở mẫu đơn mà ở thời điểm. Nếu chị Lan đợi đến khi có thư yêu cầu bổ sung mới đi thuyết phục, áp lực thời hạn có thể làm hai bên căng thẳng và đàm phán khó hơn nhiều. Việc gì cần sự hợp tác của người khác thì nên làm khi chưa có hạn chót.
Những sai lầm làm hồ sơ của trẻ bị kẹt
Các lỗi dưới đây gặp nhiều ở hồ sơ có con riêng hoặc cha mẹ đã chia tay:
- Khai trong đơn rằng người cha hoặc mẹ kia "không rõ tung tích" trong khi thực tế vẫn liên lạc. Đây là khai sai, có thể bị coi là gian dối và ảnh hưởng cả hồ sơ.
- Tự viết giấy đồng ý thay người ở lại rồi nhờ người khác ký. Ngoài hậu quả với hồ sơ di trú, đây còn là hành vi vi phạm pháp luật.
- Chỉ nộp giấy đồng ý mà không kèm bản sao giấy tờ tuỳ thân của người ký, khiến cơ quan không đối chiếu được chữ ký.
- Không dịch hoặc dịch thiếu phần bản án nói về nuôi con, cấp dưỡng và thăm nom.
- Quên rằng trẻ đủ lớn có thể được hỏi ý kiến. Ở Việt Nam, toà án xét ý kiến của con từ đủ 7 tuổi khi giải quyết việc nuôi con; nhiều nước tiếp nhận cũng quan tâm tới mong muốn của trẻ lớn.
- Đợi tới chặng cuối mới xử lý, trong khi một vụ việc ở toà có thể kéo dài nhiều tháng.
Nếu gia đình có tranh chấp thật sự về nuôi con, ưu tiên giải quyết tranh chấp đó theo pháp luật trước. Hồ sơ di trú không phải nơi để thắng một vụ tranh chấp gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Bản án ly hôn giao con cho mẹ thì có cần chữ ký của cha nữa không?
Thường vẫn nên có. Bản án cho thấy mẹ có quyền nuôi trực tiếp, nhưng bản án Việt Nam hay ghi quyền thăm nom của cha, nên nhiều nước muốn thấy cha đồng ý cho trẻ sống lâu dài ở nước ngoài. Không có chữ ký thì cần lệnh hoặc quyết định rõ ràng hơn của toà án.
Người cha đang ở nước thứ ba thì ký giấy đồng ý ở đâu?
Người cha có thể ký tại cơ quan công chứng của nước đang sống rồi hợp pháp hoá hoặc làm Apostille theo quy định, hoặc ký tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó nếu cơ quan có dịch vụ chứng thực chữ ký. Nên hỏi trước nước tiếp nhận chấp nhận hình thức nào.
Con 17 tuổi sắp tròn 18 thì có cần giấy đồng ý không?
Tuỳ nước và tuỳ thời điểm xét. Quy định thường áp cho trẻ dưới 18 tuổi tại thời điểm nộp hoặc thời điểm xét. Nếu hồ sơ nộp khi con 17 tuổi, hãy chuẩn bị giấy đồng ý như với trẻ nhỏ để tránh bị yêu cầu bổ sung khi tuổi của con đang ở sát mốc.
Cha của bé không có tên trên giấy khai sinh thì sao?
Khi phần thông tin người cha bỏ trống và chưa từng có thủ tục nhận cha con, người mẹ thường là người duy nhất có quyền quyết định. Bạn cần nộp giấy khai sinh đầy đủ và có thể kèm lời khai giải thích. Nếu đã từng làm thủ tục nhận cha con thì phải coi người cha có quyền như bình thường.
Cha mẹ đồng ý miệng qua điện thoại có được không?
Không đủ. Cơ quan di trú cần văn bản có chữ ký được xác thực và giấy tờ tuỳ thân của người ký để đối chiếu. Lời đồng ý miệng không chứng minh được với bên thứ ba và có thể bị rút lại bất cứ lúc nào mà không để lại dấu vết.
Người ở lại rút lại sự đồng ý khi hồ sơ đang xét thì sao?
Nếu người ký báo với cơ quan di trú rằng họ rút đồng ý, phần hồ sơ của trẻ có thể bị dừng hoặc từ chối cho đến khi có quyết định của toà án hoặc thoả thuận mới. Đây là lý do nên có thoả thuận thăm nom rõ ràng ngay từ đầu, để hai bên cùng có lợi khi giữ cam kết.