Ở nhiều gia đình Việt, tiền không nằm đúng tên người cần dùng. Sổ tiết kiệm đứng tên mẹ vì mẹ là người giữ tiền cả nhà, nhà đứng tên chồng dù hai vợ chồng cùng mua, đất đứng tên ông bà dù con đã trả tiền xây, tài khoản kinh doanh đứng tên em gái vì em là người làm sổ sách. Trong nước, điều này chẳng ai thắc mắc. Trong hồ sơ định cư, nó trở thành câu hỏi: tiền này có thật là của đương đơn không, có dùng được ngay không, và có quay về chủ cũ sau khi visa được cấp không.
Các nước định cư hỏi về tài chính vì những lý do khác nhau: Canada muốn biết bạn đủ tiền sống những tháng đầu ở diện tay nghề, Mỹ muốn có người bảo trợ đủ khả năng ở diện gia đình, Anh đòi thu nhập hoặc tiết kiệm tối thiểu ở diện vợ chồng, các diện du học cần bằng chứng trả được học phí và sinh hoạt. Mỗi mục đích dẫn tới một cách đối xử khác với tài sản đứng tên người thân. Bài này gom lại nguyên lý chung, chỉ ra chỗ khác nhau giữa các nước, và cách làm giấy tờ để tài sản gia đình được tính đúng thay vì làm hồ sơ yếu đi.
Ba câu hỏi cán bộ đặt cho mọi khoản tiền
Dù là nước nào, cán bộ xét tài chính thường hỏi ba điều. Tiền thuộc về ai: tài khoản đứng tên ai, tài sản thuộc sở hữu ai theo giấy tờ. Tiền có sẵn không: đương đơn có thể dùng ngay khi cần, không bị khoá, không cần ai khác đồng ý. Tiền từ đâu ra: dòng tiền có lịch sử hợp lý, không phải một khoản xuất hiện đột ngột trước ngày nộp.
Tài sản đứng tên người thân thường gặp vấn đề ở câu thứ nhất và thứ hai. Sổ tiết kiệm đứng tên mẹ dù mẹ hứa cho con, về mặt pháp lý vẫn là tiền của mẹ; con không rút được, và mẹ có thể đổi ý. Nhà đứng tên chồng thì vợ có quyền theo luật hôn nhân gia đình Việt Nam nếu là tài sản chung, nhưng cán bộ nước ngoài không tự biết điều đó và không phải lúc nào cũng coi nhà là tiền có sẵn.
Khi tài sản được chuyển sang tên đương đơn để giải quyết hai câu đầu, câu thứ ba lại nổi lên: một khoản lớn vừa chuyển vào trước ngày nộp. Đó là lý do việc chuyển phải đi kèm giấy tờ chứng minh quan hệ, mục đích và nguồn gốc ban đầu của tiền, chứ không chỉ là một dòng chuyển khoản.
Một điểm hay bị bỏ qua: cán bộ không chỉ đọc số dư, họ đọc cả hình dạng của sao kê. Một tài khoản có lương vào đều hằng tháng, chi tiêu bình thường, số dư tăng dần qua hai năm kể một câu chuyện tự nhiên. Một tài khoản gần như trống suốt nhiều năm rồi bỗng có một khoản lớn từ tên người khác kể một câu chuyện cần giải thích. Không phải câu chuyện thứ hai là sai, nhưng nó đòi bạn chuẩn bị nhiều giấy hơn, và nên chuẩn bị từ trước chứ không phải đợi cán bộ hỏi.
Các nước nhìn tài sản của người thân khác nhau thế nào
Bảng dưới tóm cách nghĩ chung của một số diện hay gặp, không thay hướng dẫn chính thức. Điều kiện cụ thể như số tháng phải giữ tiền, ngưỡng thu nhập, loại tài sản được nhận thay đổi theo năm; luôn kiểm trên trang của cơ quan di trú cho đúng diện bạn nộp.
| Diện | Tiền của người thân có được tính không | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|
| Canada, quỹ định cư diện tay nghề | Tiền đứng tên đương đơn và vợ chồng đi cùng được tính; tiền của cha mẹ, anh chị em thường không, trừ khi đã chuyển hẳn sang | Tiền phải sẵn có, không phải vay; quà tặng nên có văn bản tặng cho |
| Mỹ, bảo trợ tài chính I-864 | Thu nhập và tài sản của người bảo lãnh là chính; người cùng hộ có thể góp kèm cam kết riêng; có người đồng bảo trợ | Tài sản của người được bảo lãnh cũng có thể tính trong một số điều kiện |
| Anh, diện vợ chồng | Thường chỉ tính tiền đứng tên đương đơn, người bảo lãnh hoặc cả hai | Tiết kiệm thường phải giữ đủ một thời gian trước khi nộp |
| Du học các nước | Thường chấp nhận cha mẹ là người bảo trợ, kèm chứng minh quan hệ | Cần chứng minh thu nhập hoặc nguồn gốc tiền của cha mẹ |
| Visa du lịch, thăm thân | Có thể có người bảo trợ, kèm thư bảo trợ và tài chính của họ | Ràng buộc của chính đương đơn vẫn quan trọng |
Điểm chung: nước nào cũng phân biệt tiền của đương đơn với tiền ai đó hứa cho. Nếu chương trình đòi tiền của chính bạn, hứa cho không đủ; nếu chương trình cho phép người bảo trợ, người bảo trợ phải chứng minh bằng hồ sơ của chính họ.
Tài sản chung vợ chồng: nhiều người tưởng tự động được tính
Theo luật hôn nhân và gia đình Việt Nam, tài sản tạo ra trong thời kỳ hôn nhân về nguyên tắc là tài sản chung, dù chỉ đứng tên một người. Nhưng cán bộ nước ngoài xét theo giấy tờ trước mắt. Nếu sổ tiết kiệm đứng tên chồng và vợ là đương đơn chính, cán bộ có thể đặt câu hỏi vợ có quyền rút không.
Với Canada, quỹ định cư của vợ hoặc chồng đi cùng thường được cộng vào, nên chuyện đứng tên ai giữa hai vợ chồng ít gây vướng nếu cả hai cùng trong hồ sơ. Với các nước tính theo người, nên chuẩn bị giấy chứng nhận kết hôn kèm bản dịch, và nếu cần, một đoạn giải thích ngắn rằng đây là tài sản chung theo luật Việt Nam. Một số người chọn mở tài khoản đứng tên chung hoặc chuyển một phần sang tên đương đơn chính từ sớm, nhiều tháng trước khi nộp, để lịch sử tài khoản tự nói thay.
Nhà đất là chuyện riêng. Hầu hết các diện chứng minh quỹ định cư không tính nhà đang ở, vì đó không phải tiền dùng ngay được. Nhà, đất có giá trị hơn ở phần chứng minh nguồn gốc tiền, ví dụ tiền bán nhà là nguồn của khoản tiết kiệm, hoặc ở các diện xét tài sản ròng như diện doanh nhân. Nếu nhà đứng tên chung với người không đi cùng, chuẩn bị giấy tờ phân chia hoặc thoả thuận để biết phần của đương đơn là bao nhiêu.
Chuyển tài sản từ người thân sang tên mình cho sạch giấy tờ
Nếu chương trình đòi tiền đứng tên chính bạn, cách bền nhất là chuyển hẳn từ sớm và có hồ sơ đi kèm. Trình tự dưới là cách làm thường gặp; điều kiện công chứng, thuế với từng loại tài sản cần kiểm với cơ quan chuyên môn ở Việt Nam.
- Xác định nguồn gốc ban đầu. Tiền của cha mẹ đến từ đâu: lương hưu, bán đất, kinh doanh. Gom giấy tờ cho nguồn này trước, vì cán bộ có thể hỏi ngược lên.
- Lập văn bản tặng cho. Văn bản ghi rõ người cho, người nhận, số tiền hoặc tài sản, quan hệ, rằng đây là cho hẳn, không phải cho vay, không phải hoàn trả. Với bất động sản, tặng cho phải theo thủ tục công chứng và đăng ký theo quy định.
- Chuyển qua ngân hàng. Chuyển khoản từ tài khoản người cho sang tài khoản người nhận, nội dung chuyển khoản ghi đúng bản chất. Tránh rút tiền mặt rồi nộp lại, vì làm đứt dòng chứng minh.
- Giữ tiền một thời gian. Nhiều chương trình nhìn vào số dư trung bình hoặc thời gian giữ tiền. Chuyển sát ngày nộp thường bị hỏi nhiều nhất.
- Chuẩn bị giấy chứng minh quan hệ. Khai sinh thể hiện cha mẹ, hoặc giấy tờ hộ tịch cho các quan hệ khác, kèm bản dịch.
- Viết giải thích ngắn trong hồ sơ. Một trang nói khoản tiền từ đâu, chuyển khi nào, vì sao, kèm danh sách giấy chứng minh.
Nếu tặng cho có hệ quả thuế ở Việt Nam hoặc ở nước định cư (một số nước yêu cầu khai quà tặng lớn từ nước ngoài sau khi bạn trở thành cư dân thuế), hãy hỏi người làm thuế trước khi chuyển. Thứ tự chuyển trước hay sau khi trở thành cư dân thuế có thể ảnh hưởng tới nghĩa vụ khai báo.
Ví dụ giả định: sổ tiết kiệm của mẹ và quỹ định cư
Ví dụ giả định chỉ để minh hoạ. Anh Tuấn, độc thân, làm hồ sơ diện tay nghề. Anh có một khoản tiết kiệm nhỏ đứng tên mình, chưa đủ mức quỹ định cư chương trình đòi. Mẹ anh có sổ tiết kiệm từ tiền bán mảnh đất ở quê, sẵn lòng cho anh một phần.
Cách yếu: nộp kèm bản sao sổ tiết kiệm của mẹ và một tờ giấy mẹ viết tay "cho con khi cần". Cán bộ nhìn thấy tiền không đứng tên đương đơn, không có gì đảm bảo anh dùng được, và có thể không tính.
Cách mạnh hơn: vài tháng trước khi nộp, mẹ tất toán sổ, chuyển khoản phần cho anh từ tài khoản của mẹ sang tài khoản của anh; hai mẹ con ký văn bản tặng cho có công chứng, ghi đây là cho hẳn; anh giữ hợp đồng chuyển nhượng mảnh đất và sao kê sổ tiết kiệm của mẹ thể hiện tiền bán đất vào sổ; giấy khai sinh chứng minh quan hệ. Thư ngân hàng của anh khi nộp thể hiện số dư và lịch sử. Mọi khoản đều có đường đi rõ. Cán bộ vẫn có quyền đánh giá, nhưng hồ sơ trả lời trước cả ba câu hỏi.
Ranh giới không được bước qua
Chứng minh tài chính là nơi nhiều người bị cám dỗ làm đẹp hồ sơ. Một số việc trông như "mượn tạm cho đủ" nhưng thực chất là khai sai, với hậu quả nặng hơn nhiều so với bị từ chối vì thiếu tiền.
- Mượn tiền rồi chuyển về sau khi có visa. Nếu tiền là vay mà khai là tặng, hoặc khai là của mình trong khi có thoả thuận trả lại, đó là khai sai về tài chính.
- Dịch vụ "nuôi tài khoản", "chứng minh tài chính trọn gói". Một khoản tiền của người lạ chạy qua tài khoản bạn vài tháng rồi rút về là kịch bản cán bộ đã thấy nhiều lần; ngân hàng và cơ quan di trú có thể xác minh.
- Giấy tặng cho ghi lùi ngày. Ngày tháng trên văn bản phải khớp ngày chuyển tiền thật.
- Khai một tài sản cho hai hồ sơ khác nhau. Nếu cả gia đình nộp nhiều hồ sơ, cùng một khoản tiền không thể là quỹ của hai người cùng lúc.
Nếu tài chính thật của gia đình chưa đủ, phương án đúng là chờ tích luỹ thêm, chọn diện có yêu cầu phù hợp, hoặc dùng cơ chế bảo trợ mà chương trình cho phép, chứ không phải tạo ra một con số trên giấy.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ có thể đứng ra bảo trợ tài chính cho con trong hồ sơ định cư không?
Tuỳ diện. Hồ sơ du học, visa thăm thân thường cho phép cha mẹ bảo trợ. Diện tay nghề như quỹ định cư của Canada thường đòi tiền của chính đương đơn và gia đình đi cùng, nên cha mẹ phải tặng cho hẳn mới được tính.
Tiền mặt gia đình giữ ở nhà có dùng để chứng minh được không?
Rất khó. Tiền mặt không có lịch sử, không chứng minh được nguồn gốc. Nếu muốn dùng, nên gửi vào ngân hàng từ sớm và chuẩn bị giấy tờ cho nguồn tạo ra số tiền đó, như hợp đồng bán tài sản hay sổ sách kinh doanh.
Văn bản tặng cho tiền có cần công chứng không?
Tặng cho tiền giữa người thân không phải lúc nào cũng bắt buộc công chứng theo luật Việt Nam, nhưng với hồ sơ định cư, văn bản có công chứng hoặc chứng thực chữ ký có giá trị chứng minh cao hơn. Bất động sản thì phải theo thủ tục công chứng và đăng ký.
Tài khoản chung với anh chị em có được tính toàn bộ không?
Thường không. Cán bộ có thể chỉ tính phần của đương đơn hoặc yêu cầu giải thích ai có quyền rút. Nếu muốn dùng, tách phần của bạn sang tài khoản đứng tên riêng hoặc có văn bản xác định phần sở hữu.
Chuyển tiền từ người thân sát ngày nộp có bị từ chối không?
Không tự động bị từ chối, nhưng gần như chắc chắn bị hỏi. Nếu chuyển muộn, hãy có sẵn văn bản tặng cho, chứng minh quan hệ và nguồn gốc tiền của người cho. Một số diện còn đòi thời gian giữ tiền tối thiểu.
Nhà đứng tên cha mẹ mà mình đã góp tiền xây có được tính không?
Với giấy tờ đứng tên cha mẹ, nhà là tài sản của cha mẹ. Phần góp tiền của bạn khó chứng minh nếu không có thoả thuận hay chứng từ. Nhà này thường giúp chứng minh nền tảng gia đình hơn là quỹ của chính bạn.