Câu trả lời ngắn: Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Đài Loan đều không có diện bảo lãnh cha mẹ định cư lâu dài theo kiểu diện IR5 của Mỹ hay chương trình bảo lãnh cha mẹ của Canada, Úc. Con cái người Việt đang sống ở các nước này thường chỉ đưa được cha mẹ sang theo visa thăm thân ngắn hạn, hoặc theo một số cửa hẹp có điều kiện: cha mẹ của người có tư cách nhân lực chất lượng cao ở Nhật sang chăm cháu nhỏ, thẻ thăm dài hạn LTVP ở Singapore cho cha mẹ của công dân, thường trú nhân hoặc người có thu nhập cao, diện thăm thân dài hạn ở Hàn cho cha mẹ của một số nhóm người nước ngoài, và thời gian lưu trú dài hơn cho cha mẹ chuyên gia nước ngoài ở Đài Loan.
Biết rõ điều này từ đầu giúp gia đình lên kế hoạch đúng: nếu bạn định sống lâu dài ở châu Á và muốn cha mẹ về già ở cùng, cần tính tới việc cha mẹ đi lại theo mùa, bảo hiểm y tế tư nhân, và phương án chăm sóc ở Việt Nam. Bài này đi qua từng nước, nêu cửa nào còn mở và giới hạn thật của từng cửa.
Bốn nước đặt cạnh nhau
Bảng nêu bản chất các cửa cho cha mẹ ở dài ngày. Mức thu nhập, thời hạn và mã diện được các nước điều chỉnh; kiểm trang chính thức của cơ quan xuất nhập cảnh từng nước trước khi nộp.
| Nước | Cửa thường dùng | Cửa dài ngày có điều kiện | Giới hạn cốt lõi |
|---|---|---|---|
| Nhật Bản | Visa ngắn hạn thăm thân | Cha mẹ của người có tư cách nhân lực chất lượng cao sang chăm cháu nhỏ; xét nhân đạo cho cha mẹ già yếu không còn người chăm | Không có diện định cư cho cha mẹ |
| Hàn Quốc | Visa ngắn hạn thăm thân | Diện thăm thân dài hạn cho cha mẹ của một số nhóm như người nhập cư qua hôn nhân, người thường trú, nhân tài | Theo nhóm của người con, gia hạn có điều kiện |
| Singapore | Visa ngắn hạn | Thẻ thăm dài hạn LTVP cho cha mẹ của công dân, thường trú nhân, người có Employment Pass đạt ngưỡng lương; mẹ hoặc bà theo học sinh nhỏ tuổi | Không cho làm việc; xét theo thu nhập người bảo lãnh |
| Đài Loan | Visa thăm thân | Thời gian lưu trú dài hơn cho cha mẹ của chuyên gia nước ngoài theo luật nhân tài | Không có diện định cư cho cha mẹ |
Điểm chung của cả bốn nước: cha mẹ sang theo các diện này không được làm việc, thường không được vào bảo hiểm y tế công hoặc chỉ được vào khi đủ điều kiện cư trú, và quyền ở lại phụ thuộc hoàn toàn vào tư cách của người con. Người con mất việc, đổi visa hay rời nước đó thì cha mẹ cũng mất cơ sở ở lại.
Nhật Bản: visa ngắn hạn là chính, hai cửa hẹp cho ở lâu
Đa số cha mẹ người Việt sang Nhật thăm con đi bằng visa ngắn hạn thăm thân, xin tại cơ quan đại diện Nhật ở Việt Nam. Người con ở Nhật chuẩn bị thư mời, giấy bảo lãnh nhân thân, lịch trình, giấy tờ chứng minh quan hệ và thu nhập; thời gian lưu trú được cấp tối đa thường là 90 ngày cho mỗi lần. Visa ngắn hạn không gia hạn để ở tiếp theo ý muốn; muốn sang lại thì xin visa mới.
Cửa thứ nhất để ở lâu hơn là cha mẹ của người có tư cách nhân lực chất lượng cao (HSP). Theo quy định của Nhật, cha mẹ của người HSP hoặc của vợ, chồng người HSP được xét tư cách lưu trú hoạt động chỉ định để chăm cháu dưới 7 tuổi, hoặc chăm người HSP hay vợ, chồng đang mang thai, với điều kiện thu nhập hộ gia đình đạt mức quy định, sống cùng nhà và chỉ một bên cha mẹ được xét. Đây là cửa rõ ràng nhất, nhưng chỉ dành cho người đã có HSP.
Cửa thứ hai là xét nhân đạo cho cha mẹ già yếu: trường hợp cha hoặc mẹ đã lớn tuổi, ở Việt Nam không còn ai chăm sóc, sức khoẻ cần người thân bên cạnh, Cục Xuất nhập cảnh có thể xem xét cho đổi sang tư cách hoạt động chỉ định. Không có tiêu chí công khai và số trường hợp được chấp thuận ít; hồ sơ cần chứng minh hoàn cảnh bằng giấy tờ y tế, giấy tờ gia đình và khả năng tài chính của người con. Đừng xin visa ngắn hạn với ý định "sang rồi đổi" mà không nói trước, vì khai mục đích không thật làm hỏng cả những lần xin sau.
Hàn Quốc: thăm thân dài hạn theo nhóm của người con
Ở Hàn Quốc, cha mẹ thường sang thăm bằng visa ngắn hạn. Bên cạnh đó, hệ thống visa Hàn có nhóm thăm thân và đồng cư (nhóm F-1) với nhiều phân loại, trong đó có diện cho cha mẹ của một số nhóm người nước ngoài đang cư trú hợp pháp. Nhóm thường được nhắc tới là cha mẹ của người nhập cư qua hôn nhân sang giúp chăm con nhỏ hoặc hỗ trợ khi sinh, cha mẹ của người có thường trú F-5 và của một số nhóm nhân tài, người có thu nhập cao.
Mỗi diện có điều kiện riêng về độ tuổi của cháu, thời hạn lưu trú, số lần gia hạn và người được đi, và các điều kiện này được Bộ Tư pháp Hàn Quốc điều chỉnh theo thời kỳ. Cách làm đúng là để người con đang ở Hàn hỏi trực tiếp văn phòng xuất nhập cảnh nơi cư trú hoặc tra cổng hikorea.go.kr, đối chiếu tư cách của chính mình với diện của cha mẹ, rồi mới chuẩn bị giấy tờ ở Việt Nam.
Cha mẹ sang theo diện thăm thân không được làm việc. Đây là điều cần nói rõ với cha mẹ trước khi sang, vì không ít trường hợp người lớn tuổi sang Hàn rồi được giới thiệu "làm giúp vài buổi" ở quán ăn, nông trại. Làm việc trái phép có thể dẫn tới bị phạt, trục xuất, và ảnh hưởng hồ sơ cư trú của chính người con.
Singapore: LTVP cho cha mẹ, cửa rõ ràng nhất nhưng gắn với thu nhập
Singapore là nước có cửa dài hạn cho cha mẹ rõ ràng nhất trong bốn nước. Cha mẹ của công dân hoặc thường trú nhân Singapore có thể được người con bảo lãnh thẻ thăm dài hạn (Long-Term Visit Pass, LTVP) qua Cục Xuất nhập cảnh và Kiểm soát Biên giới (ICA). Cha mẹ của người có Employment Pass chỉ được xét LTVP khi lương tháng của người con đạt ngưỡng cao do Bộ Nhân lực quy định, lâu nay ở mức khoảng 12.000 SGD; ngưỡng này có thể thay đổi, hãy kiểm trên mom.gov.sg. Người có S Pass hay lương EP thấp hơn ngưỡng thường không đưa được cha mẹ theo diện dài hạn.
Ngoài ra, Singapore có diện cho mẹ hoặc bà đi theo chăm học sinh nhỏ tuổi đang học tại Singapore, với điều kiện tài chính và giới hạn về việc làm. Diện này hay được các gia đình Việt dùng khi con học trường ở Singapore từ sớm, nhưng nó gắn với việc học của con và kết thúc khi điều kiện không còn.
LTVP không cho cha mẹ làm việc và không cho hưởng trợ cấp y tế như công dân. Chi phí khám chữa bệnh ở Singapore cho người nước ngoài rất cao, nên gia đình cần mua bảo hiểm y tế tư nhân cho cha mẹ, và biết rằng nhiều gói bảo hiểm giới hạn độ tuổi hoặc loại trừ bệnh có sẵn. Bài riêng về Dependant Pass đã trình bày chi tiết việc đưa vợ chồng, con và cha mẹ theo người có thẻ làm việc.
Đài Loan: cha mẹ của chuyên gia được ở lâu hơn
Với người Việt ở Đài Loan theo diện kết hôn hoặc diện lao động, cha mẹ thường sang bằng visa thăm thân với thời gian lưu trú giới hạn, xin qua Văn phòng Kinh tế Văn hoá Đài Bắc tại Việt Nam. Hồ sơ thường gồm thư mời của người con, giấy tờ chứng minh quan hệ, thẻ cư trú của người con và chứng minh tài chính.
Luật về tuyển dụng nhân tài nước ngoài của Đài Loan, có hiệu lực từ năm 2018, cho cha mẹ của người có chuyên môn đặc biệt, như người có Gold Card, được cấp visa thăm thân với thời gian lưu trú dài hơn thông thường, có thể gia hạn theo điều kiện. Mục đích là giúp Đài Loan giữ chân nhân tài nước ngoài có cha mẹ lớn tuổi. Điều kiện và thời hạn cụ thể nên kiểm trên cổng của Sở Di dân và cổng dành cho nhân tài nước ngoài của Đài Loan.
Cha mẹ của người Việt đã có thường trú APRC hoặc đã nhập tịch Đài Loan cũng không có diện định cư riêng; họ vẫn sang theo diện thăm thân với các điều kiện tương ứng. Vì vậy, gia đình nên tính chuyện cha mẹ đi lại nhiều chuyến trong năm thay vì một lần ở hẳn.
Chuẩn bị cho cha mẹ sang dài ngày: danh mục thực tế
Dù đi diện nào, những việc sau quyết định chuyến đi của cha mẹ suôn sẻ hay thành gánh nặng:
- Bảo hiểm y tế đủ mạnh. Mua bảo hiểm du lịch hoặc bảo hiểm y tế quốc tế có hạn mức điều trị nội trú cao, đọc kỹ điều khoản loại trừ bệnh có sẵn và giới hạn tuổi. Một đợt nằm viện ở Nhật, Hàn hay Singapore có thể tốn bằng nhiều năm lương ở Việt Nam.
- Thuốc và hồ sơ bệnh. Mang đủ thuốc điều trị thường xuyên kèm đơn thuốc dịch sang tiếng Anh hoặc tiếng nước đến; một số thuốc phổ biến ở Việt Nam bị hạn chế mang vào Nhật, Singapore. Kiểm danh mục trước khi xếp va li.
- Không vượt thời hạn được phép. Ở quá hạn dù vài ngày cũng có thể ảnh hưởng tới hồ sơ xin visa sau này của cả cha mẹ lẫn người con.
- Không làm việc, kể cả việc nhỏ. Trông trẻ cho hàng xóm, phụ quán ăn của người quen có trả tiền đều là làm việc trái phép.
- Chuẩn bị tinh thần cho mùa đông và sự cô lập. Người lớn tuổi không biết tiếng dễ buồn chán khi con cái đi làm cả ngày; tìm trước hội người Việt, lớp học, sinh hoạt cộng đồng ở nơi mình sống.
- Giữ giấy tờ ở Việt Nam. Cha mẹ sang dài ngày vẫn cần người ở nhà nhận lương hưu, giữ nhà, làm thủ tục hành chính; ủy quyền rõ ràng trước khi đi.
Câu hỏi thường gặp
Có cách nào đưa cha mẹ sang Nhật ở hẳn không?
Nhật không có diện định cư dành cho cha mẹ. Ngoài cửa cho cha mẹ người HSP sang chăm cháu nhỏ và trường hợp xét nhân đạo hiếm hoi cho cha mẹ già yếu không còn người chăm, cha mẹ chỉ sang được theo visa ngắn hạn từng lần.
Cha mẹ sang thăm có được dùng bảo hiểm y tế quốc dân của con không?
Thường là không. Ở Nhật, bảo hiểm y tế quốc dân dành cho người có tư cách lưu trú trên 3 tháng và đăng ký cư trú, người sang bằng visa ngắn hạn không tham gia được. Các nước khác cũng có quy định tương tự, nên phải mua bảo hiểm tư nhân.
Có Employment Pass ở Singapore lương thấp hơn ngưỡng thì cha mẹ ở được bao lâu?
Cha mẹ có thể sang bằng thị thực ngắn hạn theo quy định nhập cảnh với công dân Việt Nam, mỗi lần được cấp số ngày lưu trú nhất định tuỳ cơ quan cửa khẩu. Muốn ở dài hạn bằng LTVP thì lương người con phải đạt ngưỡng của Bộ Nhân lực Singapore.
Người Việt lấy chồng Hàn có đưa mẹ sang chăm con được không?
Hàn Quốc có diện thăm thân dài hạn cho cha mẹ của người nhập cư qua hôn nhân trong một số trường hợp như mang thai, sinh con, chăm con nhỏ. Thời hạn và điều kiện do Bộ Tư pháp quy định; người con hỏi văn phòng xuất nhập cảnh nơi cư trú trước khi mời mẹ sang.
Cha mẹ bị từ chối visa thăm thân có nộp lại được không?
Được. Hãy xem lý do có thể là gì: thiếu chứng minh ràng buộc ở Việt Nam, tài chính của người mời yếu, giấy tờ không khớp, hoặc lịch sử ở quá hạn. Bổ sung đúng điểm yếu rồi nộp lại; nộp lại y nguyên hồ sơ cũ thường cho cùng kết quả.
Cha mẹ đã lớn tuổi có nên sang ở dài ngày không?
Tuỳ sức khoẻ và tính cách từng người. Nhiều người lớn tuổi thấy cô đơn khi không biết tiếng, khí hậu lạnh, con cái đi làm cả ngày. Thử một chuyến vài tuần trước, có bảo hiểm tốt và kế hoạch sinh hoạt, rồi mới tính chuyến dài hơn.