Nếu bạn là chủ doanh nghiệp Việt tìm đường định cư bằng kinh doanh, bức tranh Úc và New Zealand đã đổi hẳn. Úc đóng nhận hồ sơ mới toàn bộ chương trình visa 188 trong năm 2024, chỉ còn National Innovation Visa cho người có thành tích nổi bật. New Zealand vẫn giữ nhóm visa kinh doanh và diện đầu tư Active Investor Plus, đã làm lại mức vốn và cải tổ visa doanh nhân trong năm 2025.
Nói gọn: với doanh chủ quy mô vừa muốn sang vận hành doanh nghiệp, New Zealand hiện có cửa rõ hơn Úc; với nhà đầu tư có tài sản rất lớn, cả hai nước đều đòi mức vốn cao và nguồn tiền minh bạch; với người có thành tích quốc tế nổi bật, National Innovation Visa của Úc là một lựa chọn. Bài này đặt hai hệ cạnh nhau để bạn biết hồ sơ của mình hợp nước nào, rồi đọc sâu ở bài diện doanh nhân New Zealand hoặc các bài về Úc.
Mốc thay đổi ở hai nước
Nhiều tài liệu vẫn trình bày "định cư Úc diện kinh doanh 188A, 188B, 188C" như còn mở. Dòng thời gian dưới đây giúp đặt thông tin vào đúng thời điểm; ngày chính xác nên đối chiếu trang chính thức.
- Năm 2017 (New Zealand): Long Term Business Visa đóng, thay bằng Entrepreneur Work Visa với cách chấm kế hoạch kinh doanh theo điểm.
- Năm 2022 (New Zealand): Investor 1 và Investor 2 được thay bằng Active Investor Plus.
- Đầu năm 2024 (Úc): ngừng cấp luồng Significant Investor (SIV) thuộc visa 188.
- Năm 2024 (Úc): đóng nhận hồ sơ mới toàn bộ chương trình Business Innovation and Investment (visa 188); người đang giữ 188 vẫn đi tiếp lên 888 theo quy định cũ.
- Cuối năm 2024 (Úc): National Innovation Visa thay cho Global Talent, dành cho người có thành tích nổi bật được quốc tế công nhận.
- Tháng 4/2025 (New Zealand): Active Investor Plus làm lại với hai luồng Growth và Balanced, mức vốn thấp hơn bản 2022.
- Năm 2025 (New Zealand): chính phủ công bố cải tổ nhóm visa kinh doanh, tách hướng mua hoặc đầu tư vào doanh nghiệp có sẵn với hướng khởi nghiệp.
Từ dòng thời gian này có thể thấy hai nước đi hai hướng: Úc thu hẹp đường kinh doanh về nhóm tài năng, còn New Zealand tìm cách thu hút vốn và doanh nhân bằng các diện được thiết kế lại. Cả hai đều có thể còn đổi tiếp.
Đặt hai hệ cạnh nhau
Bảng so sánh theo những câu hỏi doanh chủ thường đặt ra. Mức vốn và điều kiện chi tiết đổi thường xuyên; con số ở đây chỉ để hình dung quy mô, phải kiểm lại trên immi.homeaffairs.gov.au và immigration.govt.nz.
| Câu hỏi | Úc (hiện nay) | New Zealand (hiện nay) |
|---|---|---|
| Doanh chủ quy mô vừa sang lập, mua doanh nghiệp | Không còn diện riêng sau khi 188 đóng | Còn nhóm visa doanh nhân, xét qua kế hoạch và doanh nghiệp vận hành thật |
| Nhà đầu tư thụ động, tài sản rất lớn | Không còn diện đầu tư lấy thường trú (SIV đã dừng) | Active Investor Plus: khoảng 5 triệu NZD (Growth) hoặc 10 triệu NZD (Balanced) |
| Người có thành tích quốc tế nổi bật | National Innovation Visa, cần đề cử | Không có diện tương đương theo đúng mô hình đó; xét các diện khác |
| Đi thẳng thường trú hay qua tạm trú | National Innovation Visa là thường trú | Doanh nhân thường qua visa làm việc; Active Investor Plus là thường trú |
| Người đang giữ visa cũ | 188 vẫn lên 888 theo quy định cũ | Entrepreneur cũ được xử lý theo quy định áp dụng cho hồ sơ đó |
Điểm đáng chú ý nhất với người Việt: một doanh chủ có vài trăm nghìn đến một hai triệu USD, kinh nghiệm điều hành tốt, trước đây hay chọn 188A của Úc, nay gần như chỉ còn cửa ở New Zealand nếu muốn đi bằng con đường kinh doanh.
Úc sau visa 188: còn gì cho doanh nhân
Với người đang giữ visa 188, lộ trình lên thường trú 888 vẫn còn theo luật áp dụng cho visa đó, kèm điều kiện về doanh thu, tài sản kinh doanh, thời gian điều hành hoặc thời gian giữ khoản đầu tư. Người này nên tập trung đáp ứng điều kiện của 888, không cần lo đổi diện.
Với người chưa nộp, các lựa chọn liên quan đến kinh doanh ở Úc hiện nay hẹp: National Innovation Visa đòi thành tích nổi bật được quốc tế công nhận và một người hoặc tổ chức uy tín ở Úc đề cử, ngưỡng rất cao với doanh chủ vừa và nhỏ; hoặc đi các diện không phải kinh doanh như tay nghề, chủ lao động bảo lãnh, gia đình. Một số bang từng có chương trình riêng cho doanh nhân trong khuôn khổ 188, nay cũng không còn đường đó.
Vì vậy khi nghe "định cư Úc diện kinh doanh" từ một bên tư vấn, câu hỏi kiểm tra đơn giản là: mã visa nào, còn nhận hồ sơ mới không. Nếu câu trả lời là 188, đó là thông tin đã cũ.
New Zealand: cửa còn mở nhưng không dễ
Visa doanh nhân New Zealand đòi doanh nghiệp vận hành thật, kế hoạch được thẩm định, vốn đủ cho cả đầu tư lẫn sinh hoạt, kinh nghiệm phù hợp, và sau một thời gian phải chứng minh lợi ích cho New Zealand như việc làm tạo ra. Cơ quan di trú kiểm tra lại doanh nghiệp khi bạn xin thường trú, không chỉ lúc nộp. Thị trường New Zealand nhỏ, chi phí lương cao, khoảng cách địa lý xa, nên doanh nghiệp cần mô hình hợp với thị trường đó.
Active Investor Plus phù hợp với gia đình có tài sản rất lớn muốn đầu tư thụ động hơn, đổi lại phải giữ khoản đầu tư nhiều năm và có mặt tại New Zealand một số ngày nhất định. Nguồn tiền là phần nặng nhất của hồ sơ, đặc biệt với tài sản tích luỹ qua nhiều doanh nghiệp, nhiều người đứng tên ở Việt Nam.
Một điểm hay bị quên: có quốc tịch New Zealand sau này thì có quyền sang Úc sống và làm việc theo thoả thuận xuyên Tasman. Nhưng đó là hệ quả của quốc tịch, sau nhiều năm cư trú tại New Zealand, không phải lối tắt vào Úc. Chọn New Zealand chỉ vì "đường vòng sang Úc" thường dẫn tới thất vọng.
Chọn nước: bốn câu hỏi quyết định
Bạn có muốn điều hành doanh nghiệp hằng ngày không? Nếu có, New Zealand là nơi còn diện phù hợp. Nếu không, bạn cần tài sản đủ cho Active Investor Plus, hoặc tìm đường khác ngoài kinh doanh.
Tài sản của bạn nằm ở quy mô nào? Vài trăm nghìn USD hợp với hướng doanh nhân New Zealand (nếu đủ vốn tối thiểu hiện hành); vài triệu đến hơn chục triệu USD mới tính đến Active Investor Plus. Úc hiện không có diện đầu tư thụ động lấy thường trú.
Bạn có thành tích được quốc tế công nhận không? Giải thưởng, bằng sáng chế, doanh nghiệp có quy mô quốc tế, vai trò dẫn dắt ngành. Nếu có thật và có người uy tín ở Úc sẵn sàng đề cử, National Innovation Visa của Úc đáng xem.
Gia đình muốn sống ở đâu? Quy mô thành phố, khí hậu, cộng đồng Việt, trường cho con, khoảng cách bay về Việt Nam. Úc có cộng đồng Việt lớn hơn nhiều; New Zealand nhỏ và yên tĩnh hơn. Diện visa chỉ là một nửa quyết định; nửa còn lại là bạn có sống vui ở đó mười năm không.
Nguồn tiền: phần khó nhất ở cả hai nước
Dù chọn Úc hay New Zealand, hồ sơ có yếu tố vốn đều xoay quanh một câu hỏi: tiền này từ đâu ra và có hợp pháp không. Với doanh chủ Việt, khó khăn thường không phải là thiếu tiền mà là chuỗi giấy tờ đứt đoạn: doanh nghiệp đứng tên người thân, lợi nhuận chia không qua sổ sách, tài sản mua bằng tiền mặt, tiền chuyển qua nhiều tài khoản cá nhân.
Cơ quan di trú hai nước đều đòi lần theo dòng tiền từ lúc tạo ra (lợi nhuận, lương, bán tài sản, thừa kế) tới lúc vào khoản đầu tư hoặc doanh nghiệp, kèm chứng từ thuế đã nộp. Tiền ra khỏi Việt Nam phải đi qua kênh hợp pháp theo quy định quản lý ngoại hối. Khoản nào không giải thích được thường bị loại khỏi phần vốn được tính, và nếu chiếm phần lớn có thể kéo cả hồ sơ xuống.
Vì vậy việc chuẩn bị nguồn tiền nên bắt đầu sớm, có thể vài năm trước khi nộp: chuẩn hoá sổ sách doanh nghiệp, kê khai thuế đầy đủ, giữ hợp đồng mua bán tài sản và chứng từ thanh toán. Không có cách hợp pháp nào để "làm đẹp" nguồn tiền sau khi sự việc đã xảy ra; giấy tờ dựng lại cho khớp là rủi ro lớn nhất của hồ sơ.
Thuế khi đã sang: nguyên lý ở hai nước
Khi trở thành cư dân thuế của Úc hay New Zealand, về nguyên tắc bạn phải khai thuế trên thu nhập toàn cầu, kể cả lợi nhuận, cổ tức, tiền thuê nhà từ Việt Nam, tuỳ theo hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam với từng nước. Đây là điểm nhiều doanh chủ chỉ nghĩ tới sau khi đã sang.
New Zealand có chế độ "cư dân thuế chuyển tiếp" cho người mới đến: trong khoảng bốn năm đầu, phần lớn thu nhập nước ngoài (trừ thu nhập từ làm việc, cung cấp dịch vụ) có thể được miễn thuế tại New Zealand nếu đủ điều kiện. Úc có quy tắc riêng cho người giữ visa tạm trú; khi lên thường trú thì áp dụng như cư dân thông thường. Chi tiết, điều kiện và thời hạn của từng chế độ phải kiểm trên ird.govt.nz và ato.gov.au, hoặc với kế toán thuế được cấp phép.
Hệ quả cho việc lập kế hoạch: nên rà cơ cấu tài sản ở Việt Nam (doanh nghiệp, bất động sản cho thuê, cổ phần) trước khi sang, xem phần nào tiếp tục tạo thu nhập và sẽ bị đánh thuế ở đâu. Úc và New Zealand đều tham gia trao đổi tự động thông tin tài khoản tài chính với nhiều nước theo chuẩn báo cáo chung (CRS); dù cơ quan thuế có nhận được thông tin hay không, nghĩa vụ khai vẫn là của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Visa 188 của Úc có mở lại không?
Tại thời điểm viết, chương trình 188 đã đóng nhận hồ sơ mới từ năm 2024 và chưa có thông báo mở lại. Chính sách di trú có thể đổi, nên theo dõi trang chính thức của Bộ Nội vụ Úc. Không nên trả tiền cho bất kỳ dịch vụ "giữ suất 188" nào.
Có thể làm hồ sơ doanh nhân New Zealand và Úc cùng lúc không?
Về pháp lý không cấm nộp hồ sơ ở hai nước, nhưng phải khai trung thực về các hồ sơ khác khi được hỏi. Thực tế với doanh nhân, hai hồ sơ đều đòi bạn điều hành doanh nghiệp tại chỗ, nên làm cùng lúc khó khả thi. Chọn một nước rồi dồn sức thường hợp lý hơn.
Có quốc tịch New Zealand thì có được ở Úc không?
Công dân New Zealand được sang Úc sống và làm việc theo thoả thuận xuyên Tasman, được cấp visa diện đặc biệt khi nhập cảnh. Từ năm 2023, Úc mở đường nhập tịch thuận lợi hơn cho công dân New Zealand sống lâu năm tại Úc. Thường trú New Zealand thì không có quyền này.
Đang giữ visa 188 có bị ảnh hưởng khi chương trình đóng không?
Người đang giữ visa 188 vẫn có thể xin 888 theo quy định áp dụng cho visa đó. Việc đóng chương trình ảnh hưởng tới hồ sơ mới, không xoá visa đã cấp. Tuy vậy, kiểm kỹ điều kiện 888 của luồng mình và thời hạn visa để không lỡ mốc.
Mức vốn Active Investor Plus có tính tiền mua nhà không?
Không. Nhà ở không thuộc nhóm tài sản đầu tư được chấp nhận trong Active Investor Plus. Khoản đầu tư phải vào doanh nghiệp, quỹ, cổ phiếu, trái phiếu hoặc các hình thức được Immigration New Zealand liệt kê. Danh mục cụ thể nên kiểm trên trang chính thức.