Các nước vùng Vịnh ngoài UAE như Ả Rập Xê Út, Qatar, Oman và Bahrain trong vài năm gần đây đều mở các dạng thẻ cư trú dài hạn không cần chủ bảo lãnh, dành cho nhà đầu tư, người mua bất động sản và người có chuyên môn cao. Ả Rập Xê Út có chương trình Premium Residency từ năm 2019 và mở rộng thêm nhiều diện năm 2024; Oman có chương trình cư trú cho nhà đầu tư từ năm 2021; Bahrain có Golden Residency từ năm 2022; Qatar gắn quyền cư trú với việc sở hữu bất động sản ở khu chỉ định.
Điều quan trọng nhất cần hiểu: ở vùng Vịnh, các chương trình này cho quyền cư trú dài hạn, không phải con đường tới quốc tịch. Gần như không nước nào trong khu vực cấp quốc tịch cho người nước ngoài theo một lộ trình có thể lên kế hoạch. Vì vậy câu hỏi đúng là: bạn cần một nơi sống, làm ăn ổn định nhiều năm với thuế thấp, hay bạn cần một quốc tịch thứ hai? Nếu là vế sau, vùng Vịnh không phải câu trả lời. Phần UAE và Dubai đã có các bài riêng; bài này đi qua bốn nước còn lại.
Bản chất cư trú ở vùng Vịnh: từ kafala tới thẻ tự bảo lãnh
Trong nhiều thập kỷ, người nước ngoài ở các nước vùng Vịnh cư trú theo hệ thống bảo lãnh, thường gọi là kafala: quyền ở lại gắn với một chủ sử dụng lao động hoặc một người bảo lãnh là công dân. Mất việc là mất cơ sở cư trú, đổi việc phụ thuộc người bảo lãnh. Các nước đã cải cách hệ thống này ở những mức độ khác nhau, nhưng nguyên tắc cư trú gắn với việc làm vẫn là nền tảng với đa số lao động nước ngoài.
Các chương trình cư trú dài hạn mới ra đời để giải quyết đúng điểm này cho nhóm người nước ngoài mà các nước muốn giữ: nhà đầu tư, doanh nhân, người mua nhà giá trị cao, chuyên gia và nhân tài. Người có thẻ tự bảo lãnh cho mình, có thể bảo lãnh gia đình, mua nhà, mở doanh nghiệp, đôi khi được ra vào không giới hạn mà không phải ở tối thiểu bao nhiêu ngày.
Người Việt ở vùng Vịnh hiện nay phần lớn là người lao động theo hợp đồng; đó là mảng xuất khẩu lao động mà site không bàn sâu. Bài này viết cho nhóm khác: doanh nhân, nhà đầu tư, chuyên gia làm việc cho tập đoàn quốc tế, gia đình có tài chính muốn tìm một nơi cư trú thứ hai ở khu vực có thuế thấp và gần châu Á.
Ả Rập Xê Út: Premium Residency và các diện mở rộng
Năm 2019, Ả Rập Xê Út ra mắt chương trình Premium Residency, cho người nước ngoài cư trú mà không cần người bảo lãnh, với hai dạng ban đầu: có thời hạn gia hạn theo năm và không thời hạn, đổi lại một khoản phí lớn trả cho nhà nước. Người có thẻ được bảo lãnh gia đình, sở hữu bất động sản, làm kinh doanh, ra vào tự do. Năm 2024, chương trình được mở rộng thêm các diện gắn với đầu tư kinh doanh, sở hữu bất động sản, tài năng đặc biệt, người có năng khiếu và doanh nhân, mỗi diện có điều kiện và mức tiền riêng.
Điều kiện chung thường gồm hộ chiếu còn hạn, không tiền án, chứng minh tài chính đủ, khám sức khoẻ và tuổi tối thiểu. Mức phí và ngưỡng đầu tư của từng diện là con số lớn và có thể được điều chỉnh, nên hãy kiểm trực tiếp trên cổng của Trung tâm Premium Residency thuộc chính phủ Ả Rập Xê Út; không dựa vào các bảng giá trên mạng xã hội.
Bên cạnh chương trình này, Ả Rập Xê Út đang mở mạnh cho đầu tư nước ngoài, du lịch và giải trí, với các dự án đô thị lớn. Môi trường xã hội thay đổi nhanh hơn trước, nhưng các quy định về trang phục nơi công cộng, đồ uống có cồn, quan hệ ngoài hôn nhân và hành vi nơi công cộng vẫn nghiêm hơn nhiều so với Việt Nam hay phương Tây. Người sang sống dài hạn cần đọc kỹ quy định thay vì dựa vào trải nghiệm của bạn bè đi du lịch.
So sánh bốn nước vùng Vịnh ở mức bản chất
Bảng không nêu mức tiền vì các nước đều điều chỉnh thường xuyên; dùng nó để biết nước nào có loại chương trình gì, rồi kiểm điều kiện cụ thể ở cơ quan chính thức.
| Nước | Chương trình cư trú dài hạn | Căn cứ chính | Giới hạn đáng chú ý |
|---|---|---|---|
| Ả Rập Xê Út | Premium Residency (từ 2019, mở rộng 2024) | Phí trả cho nhà nước, đầu tư, bất động sản, tài năng | Chi phí cao, môi trường xã hội đặc thù |
| Qatar | Cư trú gắn với sở hữu bất động sản ở khu chỉ định; thẻ thường trú cấp rất hạn chế | Giá trị bất động sản theo ngưỡng quy định | Khu được mua hẹp, thường trú không phải lộ trình đại trà |
| Oman | Chương trình cư trú cho nhà đầu tư (từ 2021) | Đầu tư vào công ty, trái phiếu chính phủ, tiền gửi hoặc bất động sản | Thị trường nhỏ, thanh khoản bất động sản thấp |
| Bahrain | Golden Residency (từ 2022) | Sở hữu bất động sản, thời gian cư trú và thu nhập, người về hưu, nhân tài | Thị trường nhỏ, cần kiểm từng diện |
| Kuwait | Không có chương trình cư trú đầu tư tương đương | Cư trú chủ yếu theo việc làm, bảo lãnh | Không phù hợp mục tiêu cư trú độc lập |
So với UAE, bốn nước này có thị trường nhỏ hơn, ít trường quốc tế và dịch vụ cho người nước ngoài hơn, nhưng đôi khi chi phí vào chương trình thấp hơn hoặc ít cạnh tranh hơn. Với đa số gia đình Việt, UAE vẫn là lựa chọn thuận nhất vì đường bay, cộng đồng quốc tế và hệ thống dịch vụ.
Qatar, Oman, Bahrain: nhìn kỹ từng nước
Qatar cho người nước ngoài sở hữu hoặc thuê dài hạn bất động sản trong một số khu được chỉ định, và gắn quyền cư trú với giá trị tài sản: tài sản trên một ngưỡng cho cư trú trong thời gian sở hữu, ngưỡng cao hơn cho thêm quyền lợi tương tự thường trú về y tế, giáo dục, kinh doanh. Thẻ thường trú theo luật năm 2018 chỉ cấp rất hạn chế, chủ yếu cho con của phụ nữ Qatar lấy chồng nước ngoài và người có đóng góp đặc biệt. Ngưỡng giá trị và danh sách khu do cơ quan Qatar công bố; hãy kiểm trên cổng chính phủ Qatar.
Oman ra mắt chương trình cư trú cho nhà đầu tư năm 2021, với thẻ dài hạn theo hai mức thời hạn tuỳ khoản đầu tư; đầu tư có thể vào công ty, trái phiếu chính phủ, tiền gửi hoặc bất động sản ở khu cho phép. Oman có nhịp sống chậm, thiên nhiên đẹp và ít đông đúc hơn các đô thị lớn vùng Vịnh, hợp với người muốn sống yên tĩnh. Đổi lại, thị trường việc làm và bất động sản nhỏ, bán lại không dễ.
Bahrain có Golden Residency từ năm 2022 với nhiều diện: người sở hữu bất động sản đạt giá trị, người đã cư trú và làm việc lâu năm có thu nhập đạt mức, người về hưu có lương hưu đạt mức, và người có tài năng. Bahrain nổi tiếng với chi phí lập doanh nghiệp tương đối mở trong khu vực. Cả ba nước đều không có lộ trình nhập tịch đại trà cho người nước ngoài; thẻ cư trú là đích đến, không phải bậc đệm.
Thuế, gia đình và những điều phải tính trước khi chọn vùng Vịnh
Thuế thu nhập cá nhân thấp hoặc không có, nhưng không phải không có chi phí. Các nước vùng Vịnh hiện nhìn chung không đánh thuế thu nhập cá nhân trên tiền lương, nhưng có thuế giá trị gia tăng, phí dịch vụ và chi phí sinh hoạt cao ở các khoản như nhà ở và học phí. Chính sách thuế cũng đang thay đổi; hãy kiểm với cơ quan thuế nước đó trước khi tính bài toán.
Cư dân thuế Việt Nam vẫn có nghĩa vụ ở Việt Nam. Chuyển sang vùng Vịnh không tự động chấm dứt nghĩa vụ thuế ở Việt Nam. Nếu bạn vẫn là cư dân thuế Việt Nam theo quy định về số ngày và nơi ở thường xuyên, thu nhập toàn cầu vẫn có thể phải kê khai. Hỏi kế toán trước khi chuyển.
Con cái không có đường quốc tịch. Trẻ sinh ra ở vùng Vịnh từ cha mẹ nước ngoài không có quốc tịch nước sở tại. Con sẽ mang quốc tịch Việt Nam theo cha mẹ, học trường quốc tế, và về lâu dài cần một kế hoạch đại học, việc làm ở nơi khác.
Hôn nhân, ly hôn, thừa kế theo luật địa phương có khác biệt. Luật gia đình và thừa kế ở vùng Vịnh khác Việt Nam ở nhiều điểm. Gia đình có tài sản ở đó nên lập di chúc và hỏi luật sư địa phương, thay vì giả định luật Việt Nam sẽ được áp dụng.
Chuyển tiền đầu tư ra từ Việt Nam phải hợp pháp. Như mọi điểm đến khác, tiền đi từ Việt Nam phải theo quy định ngoại hối. Các nước vùng Vịnh cũng kiểm nguồn tiền theo chuẩn chống rửa tiền quốc tế khi bạn mở tài khoản, mua nhà, lập công ty.
Cách kiểm một chương trình cư trú vùng Vịnh trước khi nộp tiền
Thông tin về các chương trình này trên mạng tiếng Việt thường đi qua nhiều tầng trung gian và chậm hơn thay đổi thật. Trình tự tự kiểm sau giúp bạn không trả tiền cho một chương trình đã đổi điều kiện:
- Tìm trang chính thức của cơ quan quản lý chương trình ở nước đó, thường là cổng chính phủ, bộ nội vụ, bộ đầu tư hoặc trung tâm quản lý chương trình riêng. Ghi lại ngày cập nhật của trang.
- Đọc danh sách giấy tờ và lệ phí trực tiếp từ trang đó, đối chiếu với báo giá của bên tư vấn. Khoản nào bên tư vấn thu mà trang chính thức không có thì hỏi rõ là phí dịch vụ hay phí nhà nước.
- Hỏi điều kiện duy trì: phải giữ khoản đầu tư bao lâu, có yêu cầu ở tối thiểu không, bán tài sản thì sao, gia hạn thế nào.
- Hỏi về gia đình: vợ chồng, con trên 18 tuổi, cha mẹ có đi kèm được không, con được học ở đâu, có được làm việc không.
- Tính đường ra: nếu sau ba năm bạn muốn rời đi, tài sản bán được không, tiền chuyển ra được không, chi phí thoát ra là bao nhiêu.
Trình tự này nghe đơn giản, nhưng phần lớn người mất tiền với các chương trình cư trú ở nước ngoài là vì bỏ qua bước một và bước năm: tin vào thông tin cũ, và không nghĩ tới ngày phải bán tài sản. Ở vùng Vịnh, nơi chính sách thay đổi theo các kế hoạch phát triển quốc gia, hai bước này càng quan trọng.
Câu hỏi thường gặp
Có nước nào ở Trung Đông cho người Việt nhập quốc tịch không?
Về nguyên tắc, các nước vùng Vịnh rất hạn chế cấp quốc tịch cho người nước ngoài và không có lộ trình nhập tịch có thể lên kế hoạch như các nước phương Tây. Các chương trình hiện có cho quyền cư trú dài hạn, không hứa quốc tịch.
Premium Residency của Ả Rập Xê Út có cho làm việc không?
Người có Premium Residency được làm việc và kinh doanh mà không cần người bảo lãnh, trong khuôn khổ pháp luật Ả Rập Xê Út. Một số ngành nghề vẫn dành cho công dân hoặc cần giấy phép riêng; kiểm điều kiện ngành trước khi lên kế hoạch.
Người lao động Việt ở vùng Vịnh có chuyển sang các thẻ dài hạn này được không?
Được nếu đáp ứng điều kiện của chương trình, như thu nhập, chuyên môn hoặc tài sản theo ngưỡng. Với đa số lao động phổ thông, các ngưỡng này cao. Cư trú theo hợp đồng lao động vẫn là đường chính của nhóm này.
Sống ở Qatar hay Oman có cần học tiếng Ả Rập không?
Không bắt buộc với thẻ cư trú, và tiếng Anh được dùng rộng rãi trong kinh doanh và dịch vụ. Tuy vậy biết tiếng Ả Rập cơ bản giúp nhiều khi làm việc với cơ quan nhà nước và hiểu văn hoá địa phương.
Mua nhà ở Oman hay Bahrain có dễ bán lại không?
Thị trường hai nước nhỏ hơn UAE nhiều, người mua lại chủ yếu là người nước ngoài khác và người trong khu vực. Thanh khoản vì vậy thấp hơn; hãy coi khoản mua là để ở hoặc giữ lâu, không phải để lướt sóng.
Thẻ cư trú vùng Vịnh có giúp xin visa đi nước khác không?
Có lịch sử cư trú hợp pháp, việc làm và tài sản ở vùng Vịnh giúp hồ sơ xin visa du lịch, công tác các nước khác mạnh hơn, vì chứng minh ràng buộc và tài chính. Nhưng nó không thay thế việc xin visa, vì bạn vẫn mang hộ chiếu Việt Nam.