Quebec là tỉnh duy nhất của Canada tự chọn phần lớn người nhập cư kinh tế theo luật riêng. Người muốn đầu tư định cư Quebec phải được Bộ Di trú, Pháp ngữ hoá và Hội nhập của Quebec (MIFI) chọn và cấp Giấy chứng nhận lựa chọn của Quebec (CSQ), rồi mới nộp hồ sơ thường trú lên IRCC. Các diện kinh doanh của Quebec gồm nhà đầu tư, doanh nhân và người tự doanh.
Chương trình nhà đầu tư Quebec từng là kênh đầu tư thụ động lớn nhất còn lại ở Canada: người đủ tài sản cho tỉnh "vay" một khoản trong 5 năm, không lãi, rồi được hoàn lại. Mô hình đó đã dừng nhận hồ sơ từ năm 2019. Phiên bản mở lại sau đó đặt nặng tiếng Pháp và việc sống thật ở Quebec, nên không còn là con đường "chỉ cần tiền" cho gia đình không nói tiếng Pháp.
Quebec thay đổi chương trình kinh doanh thường xuyên và có những đợt ngừng nhận hồ sơ dài. Mọi điều kiện, ngưỡng tài sản, mức đầu tư và thời gian mở hồ sơ phải kiểm trên trang chính thức của chính phủ Quebec (quebec.ca) ở thời điểm bạn quan tâm.
Vì sao Quebec tự chọn người nhập cư
Theo thoả thuận giữa Canada và Quebec ký đầu thập niên 1990, Quebec có quyền chọn người nhập cư kinh tế đến sống trên lãnh thổ tỉnh và tự lo phần hội nhập, trong khi liên bang giữ quyền quyết định về khả năng được nhập cảnh: lý lịch, an ninh, sức khoẻ. Vì vậy hồ sơ Quebec luôn có hai lần xét: Quebec xét bạn có hợp mục tiêu của tỉnh không, IRCC xét bạn có được nhập cảnh không.
Mục tiêu lớn của Quebec là duy trì xã hội nói tiếng Pháp. Chính sách nhập cư của tỉnh vì thế ngày càng gắn với khả năng tiếng Pháp và cam kết hội nhập. Điều này giải thích vì sao các chương trình kinh doanh mới của Quebec đều coi trọng tiếng Pháp hơn trước, và vì sao một gia đình hoàn toàn không nói tiếng Pháp khó tìm được chỗ trong các chương trình hiện nay.
Một hệ quả khác: Quebec không tham gia hệ thống đề cử tỉnh bang như các tỉnh khác, và cũng không dùng Express Entry để chọn người. Người đọc tài liệu về đề cử tỉnh bang của Ontario hay British Columbia không áp dụng được cho Quebec. Hãy coi Quebec là một hệ thống riêng với ngôn ngữ, cổng nộp hồ sơ và quy tắc của nó.
Chương trình nhà đầu tư cũ và phiên bản mở lại khác nhau thế nào
Bảng so sánh ở mức nguyên lý. Con số của phiên bản hiện hành phải lấy từ quebec.ca; nhiều bài viết tiếng Việt vẫn dùng số của mô hình cũ.
| Khía cạnh | Mô hình cũ (trước khi dừng năm 2019) | Phiên bản mở lại |
|---|---|---|
| Bản chất khoản tiền | Cho tỉnh vay qua trung gian tài chính, không lãi, hoàn lại sau 5 năm | Đầu tư và đóng góp theo cơ chế mới, cần đọc kỹ phần nào hoàn lại, phần nào không |
| Tài trợ | Phổ biến hình thức vay qua trung gian, chỉ trả một khoản phí lãi trước | Kiểm quy định hiện hành về việc được dùng tài trợ hay không |
| Tiếng Pháp | Không bắt buộc, chỉ là điểm cộng | Trở thành điều kiện quan trọng |
| Sống ở Quebec | Khai ý định, ít ràng buộc thực tế | Nhấn mạnh việc sống thật ở Quebec; điều kiện cư trú cụ thể cần kiểm |
| Người phù hợp | Gia đình có tài sản, không cần nói tiếng Pháp | Người có tài sản lớn và đã gắn bó với Quebec, nói tiếng Pháp |
Điểm cần nhớ: những bài viết hứa "đầu tư định cư Quebec không cần tiếng Pháp, không cần kinh nghiệm" mô tả một chương trình đã không còn nhận hồ sơ. Nếu ai đó vẫn chào mô hình cũ, hãy hỏi họ căn cứ vào văn bản nào của Quebec, ban hành ngày nào.
Diện doanh nhân và tự doanh của Quebec
Doanh nhân Quebec. Dành cho người lập hoặc mua doanh nghiệp ở Quebec và điều hành trực tiếp. Quebec từng thiết kế nhiều nhánh, có nhánh gắn với vườn ươm, nhánh cho doanh nghiệp truyền thống. Giống các tỉnh khác, đây là con đường đòi năng lực kinh doanh thật, có cam kết và kiểm tra, không phải đầu tư thụ động.
Tự doanh Quebec. Dành cho người làm nghề tự do có kinh nghiệm, muốn tự tạo việc làm cho mình ở Quebec, ví dụ một nghề chuyên môn hoặc tay nghề có thể hành nghề độc lập. Nhiều nghề ở Quebec cần giấy phép của hội nghề nghiệp trước khi hành nghề; kiểm điều này trước khi coi tự doanh là lối đi.
Những đợt ngừng nhận. Các chương trình kinh doanh của Quebec từng có những giai đoạn tạm ngừng nhận hồ sơ để tỉnh xây lại quy định. Trước khi tốn thời gian chuẩn bị, kiểm xem chương trình bạn nhắm có đang mở và tiếp nhận theo hình thức nào.
Tiếng Pháp trong thực tế. Ngay cả khi điều kiện tối thiểu còn thấp, doanh nghiệp ở Quebec làm việc với khách hàng, nhân viên, cơ quan nhà nước chủ yếu bằng tiếng Pháp; luật về ngôn ngữ của Quebec cũng áp dụng cho doanh nghiệp. Người không nói tiếng Pháp sẽ chịu chi phí và rủi ro vận hành cao hơn đáng kể.
Trình tự chung của hồ sơ kinh doanh Quebec
Khung chung để bạn định vị hồ sơ. Từng chương trình có thể khác thứ tự hoặc thêm bước.
- Kiểm chương trình có đang mở, đọc điều kiện và cách nộp hiện hành trên quebec.ca.
- Chuẩn bị tiếng Pháp và nếu chương trình yêu cầu, thời gian sống ở Quebec trước khi nộp.
- Chuẩn bị bằng chứng tài sản ròng hợp pháp, kinh nghiệm quản lý hoặc kinh doanh, kế hoạch kinh doanh nếu là diện doanh nhân.
- Nộp hồ sơ lên MIFI theo hình thức tỉnh quy định; trả lời yêu cầu bổ sung, có thể phỏng vấn.
- Nhận CSQ nếu được chọn; thực hiện các cam kết đầu tư hoặc kinh doanh theo chương trình.
- Nộp hồ sơ thường trú lên IRCC trong thời hạn CSQ còn hiệu lực; khám sức khoẻ, lý lịch, sinh trắc học.
Mỗi bước có hồ sơ bằng tiếng Pháp hoặc tiếng Anh theo quy định; giấy tờ tiếng Việt cần bản dịch theo yêu cầu của Quebec. Từ 11/9/2026, giấy tờ công của Việt Nam có thể đi theo thủ tục Apostille, nhưng vẫn phải đọc yêu cầu của MIFI về chứng thực và dịch thuật.
Sống ở Montreal và Quebec: điều gia đình Việt nên cân nhắc
Montreal có cộng đồng người Việt lâu đời, nhiều người sang từ cuối thập niên 1970 và nói được tiếng Pháp. Thành phố có trường đại học tốt, chi phí thuê nhà từng thấp hơn Toronto và Vancouver, và đời sống văn hoá phong phú. Với gia đình có con nhỏ, hệ thống giáo dục công của Quebec dạy bằng tiếng Pháp là chủ yếu; luật ngôn ngữ của tỉnh quy định trẻ em nhập cư thường phải học trường tiếng Pháp, chỉ một số trường hợp được học trường tiếng Anh.
Điều này là điểm cộng nếu bạn muốn con song ngữ, nhưng là thách thức nếu gia đình định sau này chuyển sang tỉnh nói tiếng Anh hoặc cho con du học ở nước nói tiếng Anh. Người lớn tuổi đi theo cũng có thể thấy khó hội nhập hơn vì tiếng Pháp.
Một điểm pháp lý cần biết: người nhận CSQ khai ý định sống ở Quebec. Hiến pháp Canada cho thường trú nhân quyền sống ở bất kỳ tỉnh nào, nhưng việc khai sống ở Quebec chỉ để đi đường "dễ hơn" rồi chuyển ngay sang tỉnh khác có thể bị xem là khai không trung thực, ảnh hưởng tới hồ sơ hiện tại hoặc hồ sơ quốc tịch về sau. Chọn Quebec khi gia đình thật sự muốn sống ở đó.
Quebec hay diện doanh nhân của tỉnh khác: so ở đâu
Gia đình đang cân nhắc giữa Quebec và diện doanh nhân của một tỉnh nói tiếng Anh nên so ở bốn điểm. Điểm thứ nhất là ngôn ngữ: tỉnh nói tiếng Anh đòi tiếng Anh ở mức tối thiểu theo quy định của từng chương trình, còn Quebec đặt tiếng Pháp ở trung tâm. Người có tiếng Anh tốt nhưng không có tiếng Pháp gần như tự động nghiêng về tỉnh khác.
Điểm thứ hai là cách nhận thường trú. Diện doanh nhân tỉnh bang thường đòi điều hành doanh nghiệp đạt cam kết rồi mới đề cử. Chương trình của Quebec có thể cấp CSQ ở giai đoạn sớm hơn hoặc muộn hơn tuỳ thiết kế từng thời kỳ; đọc kỹ chương trình cụ thể để biết lúc nào bạn thật sự có quyền nộp thường trú.
Điểm thứ ba là nơi sống. Montreal là đô thị lớn, nhiều tỉnh khác lại khuyến khích doanh nghiệp đặt ở vùng nhỏ. Với gia đình muốn ở thành phố lớn, đây là lợi thế thật của Quebec, đổi lại là yêu cầu ngôn ngữ và môi trường giáo dục tiếng Pháp cho con.
Điểm thứ tư là độ ổn định của chương trình. Cả Quebec và các tỉnh khác đều thay đổi chính sách, nhưng Quebec có tiền lệ ngừng nhận hồ sơ kinh doanh trong thời gian dài. Nếu kế hoạch của gia đình có hạn chót, ví dụ con sắp hết tuổi phụ thuộc, nên ưu tiên chương trình đang mở và có lịch nhận hồ sơ rõ ràng.
Hồ sơ Quebec đang dở theo chương trình cũ
Một số gia đình Việt đã nộp chương trình nhà đầu tư Quebec trước khi dừng nhận hồ sơ năm 2019 và đang chờ, hoặc đã có CSQ và đang chờ IRCC. Hồ sơ đã nộp thường tiếp tục được xử lý theo quy định áp dụng khi nộp, trừ khi tỉnh công bố khác. Việc nên làm là theo dõi thông báo của MIFI, giữ địa chỉ liên lạc cập nhật, và trả lời mọi yêu cầu bổ sung trong hạn.
Nếu CSQ đã được cấp, kiểm thời hạn hiệu lực và yêu cầu khám sức khoẻ, lý lịch của IRCC; giấy tờ cá nhân thay đổi như kết hôn, sinh con, ly hôn trong thời gian chờ phải được khai bổ sung. Con đã quá tuổi phụ thuộc trong lúc chờ là tình huống hay gặp; cách tính tuổi phụ thuộc được IRCC hướng dẫn theo thời điểm khoá tuổi, nên kiểm trên canada.ca chứ không suy theo tuổi hiện tại.
Nếu hồ sơ bị trả lại hoặc chương trình đã chấm dứt với nhóm hồ sơ của bạn, khoản tiền đầu tư hoặc phí sẽ được xử lý theo quy định của chương trình và hợp đồng với trung gian tài chính. Đọc lại hợp đồng, liên hệ trực tiếp bên trung gian và MIFI, và cảnh giác với những lời mời "chuyển hồ sơ sang chương trình khác" có thu phí mà không có căn cứ văn bản.
Câu hỏi thường gặp
Đầu tư định cư Quebec có cần biết tiếng Pháp không?
Các chương trình kinh doanh hiện hành của Quebec coi trọng tiếng Pháp hơn nhiều so với trước, có chương trình đặt tiếng Pháp thành điều kiện. Mức yêu cầu cụ thể theo từng chương trình và từng giai đoạn, cần kiểm trên quebec.ca. Mô hình nhà đầu tư không cần tiếng Pháp đã dừng từ năm 2019.
Khoản đầu tư vào Quebec có được hoàn lại không?
Với mô hình cũ, khoản đầu tư là khoản cho vay không lãi trong 5 năm và được hoàn lại. Với các phiên bản sau, cấu trúc khoản tiền đã thay đổi, có thể gồm phần đầu tư và phần đóng góp không hoàn lại. Đọc kỹ quy định hiện hành và hợp đồng trước khi chuyển tiền.
Có CSQ rồi có phải là thường trú nhân chưa?
Chưa. CSQ chỉ cho biết Quebec đã chọn bạn. Bạn còn phải nộp hồ sơ thường trú lên IRCC, qua kiểm tra lý lịch, an ninh và sức khoẻ. Chỉ khi IRCC chấp thuận và bạn hoàn tất thủ tục nhập cảnh thì mới là thường trú nhân.
Có thể nộp chương trình Quebec khi đang ở Việt Nam không?
Tuỳ chương trình. Một số chương trình mới đòi thời gian sống, học hoặc làm việc ở Quebec trước khi nộp. Đọc điều kiện cư trú và tiếng Pháp của chương trình bạn nhắm, rồi mới quyết định có cần sang Quebec trước bằng một loại giấy tờ tạm trú khác hay không.
Con cái theo diện đầu tư Quebec có được học trường tiếng Anh không?
Theo luật ngôn ngữ của Quebec, trẻ em gia đình nhập cư nói chung học trường công tiếng Pháp; học trường tiếng Anh chỉ áp dụng cho một số trường hợp đủ điều kiện. Trường tư không nhận trợ cấp có quy định riêng. Kiểm với bộ giáo dục Quebec trước khi chọn nơi sống.
Đã nộp chương trình nhà đầu tư Quebec trước năm 2019, giờ nên làm gì?
Theo dõi thông báo chính thức của MIFI, cập nhật địa chỉ liên lạc, khai bổ sung mọi thay đổi gia đình và trả lời yêu cầu đúng hạn. Nếu có tin chương trình chấm dứt với nhóm hồ sơ của bạn, đọc hợp đồng với trung gian tài chính về hoàn tiền và liên hệ trực tiếp các bên.