Khi lập ngân sách cho một hồ sơ định cư, ít gia đình viết thêm một cột: nếu bị từ chối thì mất bao nhiêu. Không ai muốn nghĩ tới chuyện đó, và người tư vấn cũng hiếm khi nhắc. Nhưng hồ sơ có thể bị từ chối vì những lý do không lường trước — chính sách đổi giữa chừng, giấy tờ không đạt, lý lịch, sức khoẻ — và cái giá lúc đó không chỉ là lệ phí.
Bài này chia chi phí của một hồ sơ thành năm nhóm và đi qua từng nhóm: lệ phí chính phủ, phí thẩm định lý lịch, vốn đầu tư hoặc khoản đóng góp, phí dịch vụ của bên tư vấn, và chi phí chìm như thôi việc, bán nhà, cho con nghỉ học. Mục tiêu là để bạn sắp xếp việc chi tiêu theo mốc, sao cho nếu hồ sơ dừng ở bước nào, thiệt hại cũng ở mức chịu được.
Lệ phí chính phủ: phần lớn không hoàn, có vài ngoại lệ
Lệ phí trả cho cơ quan di trú là tiền trả cho việc xét hồ sơ, không phải tiền mua kết quả. Vì vậy ở hầu hết các nước, lệ phí xét hồ sơ không được hoàn khi bị từ chối. USCIS của Mỹ nói rõ lệ phí nộp đơn không hoàn lại bất kể kết quả; lệ phí của Trung tâm Thị thực Quốc gia và lệ phí xin thị thực tại lãnh sự cũng vậy.
Có vài ngoại lệ đáng biết. Ở Canada, phí quyền thường trú — một khoản tách khỏi phí xét hồ sơ — được hoàn nếu bạn không được cấp thường trú hoặc rút hồ sơ trước khi có quyết định. Phí xét hồ sơ của Canada có thể được hoàn nếu bạn rút trước khi hồ sơ bắt đầu được xử lý. Ở Úc, một số visa có lệ phí trả hai đợt, đợt hai chỉ thu trước khi cấp visa — nếu bị từ chối trước đó, bạn không phải trả đợt hai. Úc cũng có một số trường hợp hoàn lệ phí theo quy định riêng, rất hẹp.
Hệ quả thực tế: lệ phí chính phủ là chi phí chìm từ lúc nộp. Muốn giảm thiệt hại, việc duy nhất làm được là nộp khi hồ sơ đã đủ điều kiện thật, không nộp "thử xem sao". Đọc bảng lệ phí và chính sách hoàn tiền trên trang chính thức của từng nước trước khi nộp.
Phí thẩm định lý lịch và khoản đóng góp ở diện quốc tịch đầu tư
Phí thẩm định không hoàn. Các chương trình quốc tịch đầu tư Caribe thu phí thẩm định lý lịch cho đương đơn chính và từng thành viên gia đình. Khoản này trả cho việc điều tra lý lịch, không hoàn khi bị từ chối. Mức phí theo từng nước và từng độ tuổi, công bố bởi đơn vị CBI chính thức.
Khoản đóng góp chính thường trả sau chấp thuận nguyên tắc. Ở nhiều chương trình Caribe, khoản đóng góp vào quỹ hoặc tiền mua bất động sản chỉ phải chuyển sau khi hồ sơ có chấp thuận nguyên tắc. Nếu bị từ chối ở bước thẩm định, khoản lớn nhất chưa rời khỏi tay bạn. Đây là thiết kế bảo vệ người nộp — đừng chuyển khoản đóng góp sớm theo đề nghị của ai đó trước mốc này.
Tiền đặt cọc bất động sản. Ở diện bất động sản, một số dự án yêu cầu đặt cọc để giữ căn trước khi nộp hồ sơ. Điều khoản hoàn cọc khi hồ sơ bị từ chối nằm trong hợp đồng mua bán, không phải trong luật của chương trình. Đọc kỹ trước khi ký.
Thời gian chờ là chi phí. Với Grenada, diện bất động sản thường mất khoảng 10–12 tháng, diện quỹ khoảng 18–24 tháng. Trong thời gian đó, tiền đã đặt cọc hay đã chuẩn bị nằm yên. Nếu bị từ chối sau một năm, chi phí cơ hội của khoản tiền đó cũng là một phần thiệt hại.
Vốn đầu tư EB-5 và các diện đầu tư khác
Ở diện EB-5, vốn đầu tư thường được chuyển vào tài khoản ký quỹ hoặc trực tiếp vào dự án trước hoặc cùng lúc nộp đơn I-526E. Nếu đơn bị từ chối, việc hoàn vốn không do USCIS quyết định mà theo điều khoản trong hồ sơ chào bán và hợp đồng ký quỹ của dự án. Nhiều dự án cam kết hoàn vốn khi đơn bị từ chối; một số chỉ hoàn sau một thời gian, hoặc hoàn khi dự án có khả năng.
Phí hành chính trả cho trung tâm vùng hay dự án thường tách khỏi vốn và có điều khoản hoàn riêng — có nơi hoàn, có nơi không, có nơi hoàn một phần. Đây là nơi người đầu tư hay nhầm: tưởng "bị từ chối là được hoàn hết" trong khi hợp đồng chỉ cam kết hoàn phần vốn.
Ở các diện đầu tư khác như cư trú đầu tư châu Âu hay chương trình doanh nhân Canada, logic tương tự: tiền đã bỏ vào tài sản thật (nhà, cổ phần, doanh nghiệp) không mất đi khi hồ sơ bị từ chối, nhưng giá trị của nó giờ phụ thuộc vào thị trường, và bạn có thể phải bán lại trong điều kiện không thuận lợi. Một căn nhà mua ở nước ngoài chỉ để lấy cư trú, khi cư trú không thành, trở thành một khoản đầu tư bất động sản ở nơi bạn không định sống.
Phí dịch vụ tư vấn và luật sư: đọc hợp đồng trước khi ký
Phí của bên tư vấn, luật sư di trú không do luật quy định, mà do hợp đồng giữa bạn và họ. Có ba kiểu thường gặp. Kiểu thứ nhất thu theo mốc công việc: chuẩn bị hồ sơ, nộp, trả lời yêu cầu bổ sung, phỏng vấn — bị từ chối ở mốc nào thì đã trả tới mốc đó. Kiểu thứ hai thu trọn gói từ đầu, có hoặc không có điều khoản hoàn một phần. Kiểu thứ ba quảng cáo "hoàn tiền nếu không đậu" — cần đọc kỹ định nghĩa "không đậu" và những trường hợp bị loại trừ.
Những điều khoản nên đọc kỹ: hoàn những khoản nào (thường chỉ phí dịch vụ, không gồm lệ phí chính phủ đã nộp), những lý do từ chối nào bị loại trừ khỏi cam kết hoàn (lý lịch, sức khoẻ, thay đổi chính sách thường bị loại), thời hạn hoàn, và hoàn bằng tiền hay bằng "dịch vụ thay thế". Cam kết hoàn tiền phủ mọi trường hợp gần như không tồn tại; thấy hứa như vậy thì càng phải đọc kỹ.
Một dấu hiệu cần cảnh giác: bên tư vấn nhận tiền lệ phí chính phủ thay bạn nhưng không đưa biên lai của cơ quan di trú. Lệ phí chính phủ luôn có biên lai hoặc xác nhận thanh toán từ cổng nộp hồ sơ; giữ bản sao của chính bạn.
Chi phí chìm: phần thường lớn hơn lệ phí
Những khoản dưới đây không ghi trên hoá đơn nào, nhưng thường là phần thiệt hại lớn nhất khi hồ sơ bị từ chối ở giai đoạn muộn. Bảng giúp bạn quyết định nên làm việc nào trước, việc nào sau khi có visa.
| Quyết định | Thiệt hại nếu bị từ chối | Nên làm khi nào |
|---|---|---|
| Nghỉ việc, đóng doanh nghiệp | Mất thu nhập, mất vị trí, khó quay lại | Sau khi có visa và lịch nhập cảnh |
| Bán nhà, bán tài sản | Bán vội giá thấp, thuế phí chuyển nhượng, mất chỗ ở | Sau khi có visa, trừ khi cần tiền cho chính hồ sơ |
| Cho con nghỉ học hoặc chuyển trường | Gián đoạn học tập, mất năm học | Sau khi có visa, theo lịch năm học |
| Khám sức khoẻ, lý lịch tư pháp, dịch thuật | Mất phí, giấy tờ hết hạn phải làm lại | Đúng lúc cơ quan yêu cầu, không quá sớm |
| Vé máy bay, tiền cọc thuê nhà ở nước mới | Mất phí đổi, mất cọc | Sau khi có visa trong tay |
| Học ngôn ngữ, thi chứng chỉ | Ít mất, kỹ năng vẫn dùng được | Có thể làm sớm |
Hàng cuối cho thấy một nguyên tắc: khoản nào giữ được giá trị dù hồ sơ thành hay không thì làm sớm; khoản nào không quay lại được thì làm muộn nhất có thể.
Ví dụ giả định: cùng một lần bị từ chối, hai mức thiệt hại
Ví dụ giả định. Hai gia đình cùng nộp một diện định cư, cùng bị từ chối ở giai đoạn cuối vì một giấy tờ lý lịch không đạt yêu cầu. Gia đình thứ nhất đã nộp lệ phí, làm khám sức khoẻ, dịch thuật, và chỉ dừng ở đó. Người chồng vẫn đi làm, con vẫn học, nhà vẫn ở. Thiệt hại của họ là lệ phí và chi phí giấy tờ — đau nhưng chịu được — và họ có thể sửa lý do bị từ chối rồi nộp lại.
Gia đình thứ hai, tin chắc hồ sơ sẽ qua, đã bán căn nhà đang ở để có tiền sẵn, người vợ xin nghỉ việc, con lớn được rút hồ sơ khỏi trường để chuẩn bị nhập học ở nước ngoài, cả nhà đã đặt vé và đặt cọc thuê nhà bên kia. Cùng một lá thư từ chối, gia đình này mất chỗ ở, mất một nguồn thu nhập, con mất một học kỳ, cộng thêm tiền vé và tiền cọc. Tổng thiệt hại của họ có thể gấp nhiều lần lệ phí hồ sơ.
Khác biệt giữa hai gia đình không nằm ở hồ sơ, mà ở thứ tự quyết định. Lệ phí là thứ bạn không tránh được; chi phí chìm thì phần lớn tránh được, chỉ bằng việc chờ visa trong tay rồi mới làm những việc không quay lại được. Lời khuyên này nghe đơn giản, nhưng là chỗ nhiều gia đình vấp nhất, vì sự hào hứng và áp lực từ người xung quanh.
Sau khi bị từ chối: tính tiền trước khi quyết nộp lại hay kháng cáo
Thư từ chối mở ra vài lựa chọn, mỗi lựa chọn có chi phí riêng. Trước khi quyết, liệt kê các khoản sau:
- Nộp lại hồ sơ mới: lệ phí mới gần như đầy đủ, giấy tờ có thể phải làm lại vì hết hạn, thêm thời gian chờ. Chỉ đáng khi lý do từ chối đã được khắc phục thật.
- Xin xem xét lại hoặc kháng cáo: có lệ phí riêng ở nhiều nước, thời hạn nộp ngắn, thường cần luật sư nên chi phí dịch vụ cao. Kết quả không chắc chắn và thời gian có thể dài.
- Chuyển sang diện khác: chi phí bắt đầu lại từ đầu nhưng có thể dùng lại một phần giấy tờ. Đây là lúc nên đánh giá lại toàn bộ kế hoạch thay vì chỉ thay diện.
- Dừng lại: không có chi phí mới, nhưng chi phí đã bỏ ra không quay lại. Với nhiều gia đình, dừng lại một thời gian để ổn định tài chính rồi mới tính tiếp là quyết định hợp lý, không phải thất bại.
Bẫy tâm lý hay gặp nhất sau khi bị từ chối là "đã bỏ ra nhiều rồi, phải theo tới cùng". Số tiền đã mất không quay lại dù bạn đi tiếp hay dừng; quyết định nên dựa trên khả năng thành công và chi phí từ đây trở đi.
Câu hỏi thường gặp
Bị từ chối hồ sơ định cư Mỹ thì có được hoàn lệ phí USCIS không?
Thông thường không. USCIS nêu rõ lệ phí nộp đơn không hoàn lại bất kể kết quả xét. Các khoản lệ phí thị thực tại lãnh sự và Trung tâm Thị thực Quốc gia cũng không hoàn. Kiểm chính sách hiện hành trên uscis.gov và travel.state.gov.
Phí quyền thường trú Canada có được hoàn khi bị từ chối không?
Có. Phí quyền thường trú được hoàn nếu bạn không được cấp thường trú hoặc rút hồ sơ trước khi có quyết định. Phí xét hồ sơ thì thường không hoàn, trừ khi bạn rút trước khi hồ sơ bắt đầu được xử lý. Đọc hướng dẫn hoàn phí trên canada.ca.
Hồ sơ EB-5 bị từ chối thì vốn đầu tư có được trả lại không?
Tuỳ điều khoản của dự án. Việc hoàn vốn không do USCIS quyết định mà theo hồ sơ chào bán và hợp đồng ký quỹ. Nhiều dự án cam kết hoàn khi đơn bị từ chối, nhưng thời gian và điều kiện khác nhau. Phí hành chính có điều khoản hoàn riêng.
Quốc tịch Caribe bị từ chối thì mất những khoản nào?
Thường mất phí thẩm định lý lịch và các phí nộp đơn. Ở nhiều chương trình, khoản đóng góp chính chỉ chuyển sau khi có chấp thuận nguyên tắc nên chưa mất nếu bị từ chối trước mốc đó. Tiền đặt cọc bất động sản hoàn hay không tuỳ hợp đồng mua bán.
Có nên bán nhà ở Việt Nam trước khi có visa định cư không?
Thường không nên, trừ khi bạn cần chính khoản tiền đó cho hồ sơ, như vốn đầu tư. Bán trước khi có visa, nếu hồ sơ bị từ chối, bạn mất chỗ ở, chịu thuế phí chuyển nhượng và có thể đã bán vội với giá thấp. Lên lịch bán theo mốc có visa trong tay.