Bỏ thẻ xanh Mỹ có thể làm phát sinh thuế xuất cảnh nếu bạn là "thường trú nhân dài hạn" — tức giữ thẻ xanh trong ít nhất 8 trên 15 năm thuế tính tới năm bỏ thẻ — và rơi vào diện "người xuất cảnh thuộc diện" (covered expatriate). Người giữ thẻ dưới mốc đó không chịu chế độ thuế xuất cảnh, dù vẫn phải khai thuế cho năm rời đi.
Thuế xuất cảnh không đánh vào việc bạn rời nước Mỹ mà coi như bạn đã bán toàn bộ tài sản toàn cầu vào ngày trước khi chấm dứt tư cách thường trú, rồi đánh thuế phần lãi vượt một mức miễn điều chỉnh hằng năm. Với nhiều gia đình Việt về nước sống sau mười năm ở Mỹ, câu hỏi thật là: mình có rơi vào diện đó không, và nếu không thì làm gì để chắc chắn không. Bài này đi qua các mốc, ba phép thử, và trình tự làm đúng.
Bỏ thẻ xanh về mặt di trú khác về mặt thuế
Về di trú, bạn từ bỏ thường trú bằng cách nộp mẫu I-407 theo hướng dẫn hiện hành của USCIS (gửi cho USCIS, hoặc nộp cho viên chức biên giới CBP tại cửa khẩu), hoặc bị coi là đã từ bỏ do sống ngoài Mỹ quá lâu. Về thuế, câu chuyện tách riêng: luật thuế xét khi nào tư cách thường trú hợp pháp của bạn chấm dứt theo nghĩa thuế, và bạn có phải nộp Form 8854 hay không.
Hệ quả của sự tách biệt này là nhiều người bị "kẹt hai đầu". Họ về Việt Nam sống nhiều năm, coi như đã bỏ thẻ, nhưng chưa bao giờ nộp I-407 và chưa bao giờ nộp Form 8854. Với IRS, họ có thể vẫn là cư dân thuế Mỹ, phải khai thu nhập toàn cầu mỗi năm. Khi sau này muốn quay lại Mỹ du lịch, xin visa, hay khi con cái ở Mỹ nhận thừa kế, những năm bỏ trống này có thể trở thành vấn đề.
Nguyên tắc an toàn: nếu đã quyết định không giữ thường trú, hãy làm thủ tục chính thức ở cả hai mặt, di trú và thuế. Đừng để thẻ "tự hết hạn" trong ngăn kéo.
Mốc 8 trong 15 năm: cách đếm
Đếm theo năm thuế, không theo ngày. Một năm thuế mà bạn có thẻ xanh dù chỉ một ngày cũng được đếm là một năm. Người nhận thẻ tháng 12 năm thứ nhất và bỏ thẻ tháng 1 năm thứ tám có thể đã đủ 8 năm dù thực tế chỉ giữ hơn sáu năm.
Năm được hiệp định coi là cư dân nước khác. Năm mà bạn được coi là cư dân của một nước có hiệp định thuế với Mỹ, và đã chọn hưởng quy định hiệp định với tư cách người không cư trú, có thể không được đếm. Mỹ và Việt Nam đã ký hiệp định tránh đánh thuế hai lần năm 2015 nhưng tính đến thời điểm viết chưa có hiệu lực, nên quy tắc này thường không giúp được người sống ở Việt Nam.
Năm đang chờ, năm có thẻ có điều kiện. Thẻ xanh có điều kiện hai năm (diện kết hôn, EB-5) cũng là tư cách thường trú hợp pháp và được đếm.
Ví dụ giả định. Bà A nhận thẻ xanh tháng 11/2018, về Việt Nam sống từ 2023 nhưng không nộp I-407 tới tháng 2/2026. Các năm 2018 tới 2026 là chín năm thuế; bà A đã là thường trú nhân dài hạn. Nếu bà nộp I-407 sớm, vào năm 2024, bà có thể chỉ có bảy năm và không chịu chế độ thuế xuất cảnh. Ví dụ cho thấy chậm làm thủ tục có thể đổi kết quả.
Ba phép thử người xuất cảnh thuộc diện
Thường trú nhân dài hạn rơi vào diện covered expatriate nếu đáp ứng bất kỳ phép thử nào dưới đây, theo quy định tính đến thời điểm viết. Ngưỡng của phép thử thứ nhất và mức miễn được điều chỉnh hằng năm; kiểm hướng dẫn Form 8854 trên irs.gov cho năm bạn rời đi.
| Phép thử | Nội dung | Ghi chú cho người Việt |
|---|---|---|
| Thuế thu nhập bình quân | Số thuế thu nhập ròng bình quân 5 năm trước vượt ngưỡng điều chỉnh hằng năm | Đa số người làm công ăn lương bình thường không đạt; chủ doanh nghiệp thu nhập cao cần tính |
| Tài sản ròng | Tài sản ròng toàn cầu từ 2 triệu USD trở lên vào ngày xuất cảnh | Tính cả nhà đất, cổ phần công ty ở Việt Nam theo giá thị trường; nhiều gia đình bất ngờ vượt vì giá nhà đất Việt Nam |
| Tuân thủ thuế | Không xác nhận được đã tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ thuế liên bang 5 năm trước | Người chưa khai FBAR, Form 8938, Form 3520 hay chưa khai thu nhập ở Việt Nam dễ trượt phép thử này dù tài sản nhỏ |
Phép thử thứ ba là cái bẫy lớn nhất. Một người có tài sản ròng vài trăm nghìn đô, thu nhập bình thường, vẫn có thể thành covered expatriate chỉ vì không nộp hoặc nộp thiếu các mẫu thông tin. Giải pháp thường là khai bổ sung các năm còn thiếu trước khi nộp Form 8854, qua các thủ tục dành cho người khai muộn không cố ý.
Nếu rơi vào diện: thuế được tính thế nào
Với covered expatriate, luật coi như bạn đã bán mọi tài sản toàn cầu theo giá thị trường vào ngày trước ngày xuất cảnh. Phần lãi tính theo giá vốn của từng tài sản, trừ đi một mức miễn chung được điều chỉnh hằng năm, rồi đánh thuế như thuế lãi vốn. Căn nhà ở Việt Nam mua từ lâu, cổ phần công ty gia đình, cổ phiếu tăng giá đều nằm trong phép tính này dù bạn không bán gì.
Một số loại tài sản có quy tắc riêng thay vì "coi như đã bán": tài khoản hưu trí do chủ lao động tài trợ có thể bị khấu trừ thuế khi chi trả về sau, tài khoản hưu trí cá nhân như IRA có thể bị coi như rút toàn bộ, quỹ tín thác có quy tắc riêng. Đây là phần cần người làm thuế am hiểu xuất cảnh tính cụ thể.
Hệ quả kéo dài: sau khi bạn đã là covered expatriate, quà tặng hoặc thừa kế bạn để lại cho con cháu là công dân hay cư dân Mỹ có thể bị đánh một loại thuế riêng ở phía người nhận, theo thuế suất cao nhất của thuế quà tặng và thừa kế. Với gia đình có con ở lại Mỹ, đây có khi là hệ quả nặng hơn cả thuế xuất cảnh.
Trình tự bỏ thẻ xanh làm đúng
Trình tự dưới đây là khung chung. Người có tài sản lớn hoặc chưa khai đủ các năm trước nên làm cùng người làm thuế có kinh nghiệm về xuất cảnh trước khi nộp I-407.
- Đếm số năm thuế đã có thẻ xanh để biết mình có phải thường trú nhân dài hạn không.
- Nếu có, lập bảng tài sản ròng toàn cầu theo giá thị trường, kể cả tài sản ở Việt Nam, để xét phép thử 2 triệu USD.
- Rà lại 5 năm khai thuế gần nhất: thu nhập ở Việt Nam, FBAR, Form 8938, Form 3520, Form 8621 nếu có quỹ đầu tư nước ngoài. Khai bổ sung phần thiếu.
- Chọn thời điểm: nếu đang ở sát mốc 8 năm, cân nhắc thời điểm nộp I-407 trước khi bước sang năm thuế đủ mốc, với điều kiện quyết định rời Mỹ là thật.
- Nộp I-407 theo kênh USCIS đang hướng dẫn trên uscis.gov; giữ bản xác nhận đã nhận đơn.
- Nộp tờ khai thuế cho năm xuất cảnh với tư cách hai trạng thái (cư dân một phần năm, không cư trú phần còn lại), kèm Form 8854.
- Sau đó, chỉ khai thuế Mỹ khi có thu nhập nguồn Mỹ, như tiền cho thuê nhà ở Mỹ hay cổ tức cổ phiếu Mỹ.
Form 8854 phải nộp ngay cả khi bạn không phải covered expatriate, vì đó là cách bạn xác nhận với IRS rằng mình đã tuân thủ. Không nộp thì bạn mặc nhiên trượt phép thử tuân thủ.
Ba tình huống hay gặp ở gia đình Việt
Cha mẹ được con bảo lãnh, ở Mỹ vài năm rồi về Việt Nam. Đây là trường hợp phổ biến nhất. Cha mẹ thường giữ thẻ dưới 8 năm thuế, tài sản chủ yếu là nhà ở Việt Nam. Nếu nộp I-407 và khai tờ khai năm rời đi đúng hạn, họ thường không vướng thuế xuất cảnh. Rủi ro nằm ở việc để thẻ treo nhiều năm, vừa vượt mốc vừa không khai thuế các năm đó.
Chủ doanh nghiệp có thẻ EB-5, quay về điều hành công ty ở Việt Nam. Tài sản ròng toàn cầu của nhóm này thường vượt 2 triệu USD khi cộng giá trị công ty và nhà đất ở Việt Nam. Nếu đã giữ thẻ từ 8 năm thuế trở lên, họ rất có thể là covered expatriate. Cần định giá công ty, tính phần lãi coi như đã bán và cân nhắc thời điểm trước khi nộp I-407. Một số người chọn nhập tịch và giữ quốc tịch Mỹ thay vì bỏ thẻ; đó là quyết định đổi thuế xuất cảnh lấy nghĩa vụ khai thuế trọn đời.
Vợ chồng một người bỏ thẻ, một người giữ. Mỗi người xét riêng. Người bỏ thẻ có thể không còn là cư dân thuế, người giữ thẻ vẫn là cư dân và phải khai thu nhập toàn cầu. Tài sản đứng tên chung được chia theo phần sở hữu khi tính tài sản ròng. Cách khai thuế của vợ chồng khi một bên không cư trú có lựa chọn riêng, cần tính kỹ.
Sau khi đã bỏ thẻ: thu nhập nguồn Mỹ vẫn phải khai
Bỏ thẻ không cắt hết quan hệ thuế với Mỹ. Người không cư trú vẫn chịu thuế trên thu nhập có nguồn ở Mỹ: tiền cho thuê nhà ở Mỹ, cổ tức cổ phiếu công ty Mỹ, khoản rút từ tài khoản hưu trí ở Mỹ, lương hưu An sinh xã hội. Cổ tức và lãi thường bị khấu trừ tại nguồn theo thuế suất dành cho người nước ngoài; vì Mỹ và Việt Nam chưa có hiệp định thuế có hiệu lực, thuế suất khấu trừ thường không được giảm.
Tiền cho thuê nhà ở Mỹ có thể bị khấu trừ trên tổng tiền thuê, hoặc bạn chọn khai theo thu nhập ròng sau chi phí để nộp thuế trên phần lãi thật, bằng cách nộp tờ khai dành cho người không cư trú hằng năm. Lựa chọn này thường có lợi khi nhà có khoản vay và chi phí bảo trì.
Hãy cập nhật tình trạng với ngân hàng và công ty môi giới ở Mỹ bằng mẫu khai báo dành cho người nước ngoài, để họ khấu trừ đúng. Nhiều người về Việt Nam vẫn để tài khoản ghi là cư dân Mỹ, dẫn tới khai sai cả hai đầu.
Hiểu lầm hay gặp
- "Thẻ hết hạn là tự động hết nghĩa vụ thuế." Ngày ghi trên thẻ chỉ là hạn của tấm thẻ vật lý. Tư cách thường trú về thuế còn cho tới khi chấm dứt chính thức.
- "Thuế xuất cảnh chỉ dành cho người giàu." Phép thử tuân thủ không xét tài sản. Người thu nhập bình thường bỏ sót mẫu thông tin cũng có thể thành covered expatriate.
- "Không có tài sản ở Mỹ thì không sao." Phép tính tài sản ròng và lãi coi như bán là toàn cầu.
- "Nhập tịch rồi mới bỏ quốc tịch thì giống bỏ thẻ xanh." Công dân từ bỏ quốc tịch chịu cùng chế độ thuế xuất cảnh, nhưng không có mốc 8 năm; mọi công dân từ bỏ đều được xét ba phép thử.
- "Giữ thẻ để đi lại cho tiện cũng không mất gì." Mỗi năm giữ thẻ là một năm khai thu nhập toàn cầu với IRS và là một năm tiến gần mốc 8.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ thẻ xanh rồi có quay lại Mỹ du lịch được không?
Được, bằng visa không định cư phù hợp như B-2. Viên chức lãnh sự sẽ xét ràng buộc của bạn với Việt Nam như mọi người nộp đơn. Việc đã nộp I-407 đúng thủ tục thường giúp hồ sơ rõ ràng hơn là để thẻ hết hạn mà không giải thích.
Có thẻ xanh 6 năm, về Việt Nam thì có phải nộp Form 8854 không?
Người chưa phải thường trú nhân dài hạn không chịu chế độ thuế xuất cảnh và theo hướng dẫn hiện hành thường không cần Form 8854. Bạn vẫn phải nộp tờ khai cho năm rời đi với thu nhập toàn cầu tới ngày chấm dứt tư cách thường trú.
Tài khoản 401(k) ở Mỹ xử lý thế nào khi bỏ thẻ?
Bạn vẫn giữ được tài khoản. Khi rút với tư cách người không cư trú, khoản rút thường bị khấu trừ thuế tại nguồn. Nếu là covered expatriate, có quy tắc riêng về khấu trừ và về việc xác nhận với đơn vị quản lý quỹ; nên hỏi người làm thuế trước khi rút.
Nhà ở Mỹ có phải bán trước khi bỏ thẻ không?
Không bắt buộc. Bạn có thể giữ nhà và cho thuê, sau đó khai tiền thuê như người không cư trú. Khi bán, người mua thường phải khấu trừ một phần giá bán theo quy định về bất động sản của người nước ngoài; phần này được quyết toán khi bạn nộp tờ khai.
Con cái ở Mỹ nhận thừa kế từ cha mẹ đã bỏ thẻ có bị đánh thuế không?
Nếu cha mẹ không phải covered expatriate, thừa kế từ người nước ngoài thường không bị đánh thuế ở phía người nhận, chỉ phải khai Form 3520 khi vượt ngưỡng. Nếu cha mẹ là covered expatriate, người nhận có thể phải nộp một loại thuế riêng ở mức thuế suất cao nhất.
Đã về Việt Nam nhiều năm, chưa khai thuế Mỹ, giờ làm gì?
Bước đầu là xác định bạn còn là cư dân thuế Mỹ ở những năm nào, rồi khai bổ sung qua các thủ tục dành cho người khai muộn không cố ý. Sau đó mới nộp I-407 và Form 8854. Làm theo thứ tự này giúp tránh trượt phép thử tuân thủ.