Thường trú nhân Úc được tham gia Medicare, hệ thống y tế công chi trả khám bác sĩ đa khoa (một phần hoặc toàn bộ) và điều trị miễn phí ở bệnh viện công với tư cách bệnh nhân công. Bảo hiểm y tế tư nhân không bắt buộc, nhưng có hai lý do tài chính khiến nhiều gia đình mới đến phải tính sớm: phụ thu thuế Medicare Levy Surcharge với người thu nhập cao không có bảo hiểm bệnh viện tư, và mức phí tăng suốt đời (Lifetime Health Cover) nếu mua muộn sau hạn dành cho người mới đến.
Bài này giải thích Medicare chi trả gì, khi nào bảo hiểm tư nhân đáng tiền, cách tính hai cơ chế trên, và những khoảng trống mà người mới đến hay vấp, như nha khoa, kính mắt, xe cứu thương. Các mức phần trăm và ngưỡng thu nhập đổi theo năm tài chính; kiểm trên ato.gov.au và privatehealth.gov.au trước khi quyết.
Medicare chi trả gì và không chi trả gì
Sau khi có thường trú (và với một số trường hợp đang chờ thường trú đủ điều kiện), bạn đăng ký Medicare tại Services Australia. Medicare chi trả một phần hoặc toàn bộ phí khám bác sĩ đa khoa theo biểu phí của nhà nước; nhiều phòng khám tính thẳng vào Medicare (bulk billing) nên bạn không trả thêm, phòng khám khác thu thêm một khoản chênh. Điều trị nội trú ở bệnh viện công với tư cách bệnh nhân công được miễn phí. Thuốc trong danh mục được trợ giá theo chương trình PBS.
Những thứ Medicare thường không chi trả hoặc chi trả rất ít: đa số dịch vụ nha khoa cho người lớn, kính mắt, vật lý trị liệu ngoài bệnh viện, phần lớn dịch vụ xe cứu thương (tuỳ bang; một số bang phủ cho cư dân của bang), và quyền chọn bác sĩ, chọn thời điểm mổ ở bệnh viện tư. Phẫu thuật không khẩn cấp ở bệnh viện công có thể phải chờ lâu theo danh sách chờ.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải "có cần bảo hiểm tư nhân không", mà là "bạn cần lấp khoảng trống nào": nha khoa cho con, xe cứu thương, quyền chọn bác sĩ khi sinh con, hay chỉ cần tránh phụ thu thuế.
Hai loại bảo hiểm tư nhân và thứ chúng lấp
Bảo hiểm y tế tư nhân ở Úc chia hai phần, mua riêng hoặc gộp. Hai cơ chế thuế nói ở phần sau chỉ liên quan tới bảo hiểm bệnh viện.
| Loại | Chi trả gì | Liên quan phụ thu thuế và Lifetime Health Cover? | Ai thường cần |
|---|---|---|---|
| Bảo hiểm bệnh viện (hospital cover) | Điều trị nội trú ở bệnh viện tư hoặc là bệnh nhân tư ở bệnh viện công; chọn bác sĩ; tránh danh sách chờ | Có | Người thu nhập trên ngưỡng phụ thu; người muốn chọn bác sĩ; người trên 30 tuổi muốn tránh phí tăng |
| Bảo hiểm ngoài bệnh viện (extras) | Nha khoa, kính mắt, vật lý trị liệu, một số dịch vụ khác, theo hạn mức năm | Không | Gia đình có con cần chỉnh nha, người cần kính, người hay dùng dịch vụ |
| Bảo hiểm xe cứu thương | Chi phí xe cứu thương | Không | Cư dân các bang không phủ xe cứu thương cho người dân |
Các gói bệnh viện được xếp theo hạng (gold, silver, bronze, basic) với danh mục điều trị tối thiểu cho từng hạng. Gói rẻ nhất thường đủ để tránh phụ thu thuế nhưng loại trừ nhiều điều trị, như sản khoa. So gói trên trang so sánh của chính phủ privatehealth.gov.au thay vì chỉ nghe tư vấn của bên bán.
Phụ thu Medicare Levy Surcharge: khi nào phải tính
Mọi người đóng thuế ở Úc thường đóng phí Medicare Levy, khoảng 2% thu nhập chịu thuế, có giảm miễn cho người thu nhập thấp. Riêng Medicare Levy Surcharge là khoản phụ thu thêm, từ 1% đến 1,5% thu nhập tính cho mục đích phụ thu, áp dụng cho cá nhân và gia đình có thu nhập trên ngưỡng mà không có bảo hiểm bệnh viện tư phù hợp. Ngưỡng điều chỉnh theo năm tài chính.
Cách tính đơn giản để quyết định: so tiền phụ thu bạn sẽ phải trả nếu không có bảo hiểm với phí một gói bảo hiểm bệnh viện đủ điều kiện rẻ nhất. Ví dụ giả định: một người độc thân có thu nhập vượt ngưỡng phụ thu bậc đầu, phụ thu 1% có thể tương đương hoặc cao hơn phí một năm gói bệnh viện cơ bản. Khi đó mua bảo hiểm vừa tránh phụ thu, vừa có thêm quyền lợi.
Phụ thu tính theo số ngày trong năm bạn không có bảo hiểm phù hợp. Người mới đến giữa năm, có thu nhập cao ngay (ví dụ diện chủ bảo lãnh lương tốt), nên mua bảo hiểm sớm để không bị tính phụ thu cho phần còn lại của năm. Gia đình được tính chung ngưỡng gia đình, và mọi thành viên phụ thuộc cũng phải được phủ.
Lifetime Health Cover: hạn riêng dành cho người mới đến
Lifetime Health Cover là cơ chế khuyến khích mua bảo hiểm bệnh viện sớm. Ai mua bảo hiểm bệnh viện lần đầu sau hạn của mình thì phí bị cộng thêm 2% cho mỗi năm tuổi vượt 30, tối đa 70%, và phần cộng thêm kéo dài cho tới khi giữ bảo hiểm liên tục 10 năm. Ví dụ giả định: mua lần đầu ở tuổi 45 sau hạn, phí bị cộng khoảng 30% so với người mua đúng hạn, trong 10 năm.
Với người sinh ra ở Úc, hạn là ngày 1 tháng 7 sau sinh nhật 31 tuổi. Người mới định cư trên 31 tuổi có hạn riêng: thường là ngày 1 tháng 7 sau tròn một năm kể từ ngày được đăng ký Medicare đầy đủ. Mua bảo hiểm bệnh viện trước hạn này, bạn không bị cộng phí dù đã 45 hay 50 tuổi.
Đây là quyết định nên cân nhắc trong năm đầu, kể cả khi hiện tại chưa thấy cần bảo hiểm bệnh viện: bỏ lỡ hạn thì về sau muốn mua sẽ đắt hơn đáng kể trong cả thập kỷ. Ngược lại, nếu chắc chắn không bao giờ cần và thu nhập dưới ngưỡng phụ thu, không mua cũng là lựa chọn hợp lý. Kiểm hạn chính xác của mình trên privatehealth.gov.au, vì có các trường hợp riêng (ví dụ người từng sống ở Úc trước đó).
Thời gian chờ, bệnh có sẵn và những chỗ hay vấp
Thời gian chờ. Bảo hiểm bệnh viện mới mua thường có thời gian chờ: khoảng 2 tháng với đa số điều trị, khoảng 12 tháng với bệnh có sẵn và sản khoa. Gia đình định sinh con nên mua bảo hiểm có sản khoa từ trước khi có thai đủ lâu nếu muốn sinh với tư cách bệnh nhân tư.
Bệnh có sẵn. Bảo hiểm ở Úc không được từ chối bán vì bệnh có sẵn và không tính phí theo tình trạng sức khoẻ, nhưng áp dụng thời gian chờ 12 tháng với bệnh có triệu chứng trước khi mua. Ghi đúng khi khai, vì công ty có quyền xem hồ sơ bệnh án.
Chênh lệch tự trả. Ngay cả có bảo hiểm, điều trị tư có thể có khoản tự trả (excess) và phần chênh giữa phí bác sĩ và mức bảo hiểm chi trả. Hỏi trước bác sĩ và công ty bảo hiểm về chi phí dự kiến cho một ca mổ.
Thị thực tạm trước khi có thường trú. Người đang giữ một số loại thị thực tạm (lao động có chủ bảo lãnh, du học) thường phải mua bảo hiểm dành cho người nước ngoài và không có Medicare. Khi chuyển sang thường trú, đăng ký Medicare ngay và xem lại gói bảo hiểm để không trả hai lần.
Khấu trừ phí từ chính phủ. Chính phủ hỗ trợ một phần phí bảo hiểm tư nhân, mức hỗ trợ giảm theo thu nhập và tuổi. Có thể nhận qua giảm phí trực tiếp hoặc khi khai thuế.
Quyết định trong năm đầu: một trình tự gọn
Áp dụng cho gia đình vừa có thường trú Úc:
- Đăng ký Medicare cho cả nhà ngay khi đủ điều kiện, ghi lại ngày đăng ký.
- Tính hạn Lifetime Health Cover của từng người trên 31 tuổi theo ngày đăng ký Medicare.
- Ước tính thu nhập năm tài chính, so với ngưỡng phụ thu Medicare Levy Surcharge.
- Liệt kê nhu cầu thật: sinh con, chỉnh nha, kính, bệnh mạn tính cần mổ không khẩn cấp, xe cứu thương ở bang bạn sống.
- So gói trên privatehealth.gov.au: một gói bệnh viện đủ điều kiện, một gói extras nếu cần.
- Ra quyết định trước hạn Lifetime Health Cover và trước khi phụ thu bắt đầu tính đáng kể.
Ví dụ giả định: hai vợ chồng 40 và 38 tuổi, hai con, thu nhập gia đình năm đầu dưới ngưỡng phụ thu. Họ không cần bảo hiểm để tránh phụ thu, nhưng mua gói bệnh viện cơ bản trước hạn Lifetime Health Cover để giữ phí không bị cộng, cùng gói extras có nha khoa cho con. Hai năm sau, khi thu nhập tăng và định sinh thêm con, họ nâng gói có sản khoa, chấp nhận thời gian chờ.
Khi gia đình có cha mẹ hoặc người thân sang thăm
Medicare chỉ dành cho người đủ điều kiện cư trú; cha mẹ sang thăm theo thị thực du lịch không được Medicare chi trả (trừ phạm vi hạn chế theo các hiệp định chăm sóc y tế đối ứng mà Úc ký với một số nước, Việt Nam không nằm trong nhóm này). Một ca nhập viện ở Úc mà không có bảo hiểm có thể tốn rất lớn, nên bảo hiểm cho khách thăm (visitor cover) là khoản bắt buộc trong ngân sách khi mời cha mẹ sang.
Một số loại thị thực cho cha mẹ ở dài hạn, như thị thực thăm thân dài hạn dành cho cha mẹ, đòi người được cấp duy trì bảo hiểm y tế phù hợp suốt thời gian ở Úc như một điều kiện của thị thực. Đọc đúng điều kiện ghi trên thư cấp thị thực, vì vi phạm điều kiện bảo hiểm có thể ảnh hưởng đến các lần xin sau.
Khi cha mẹ được cấp thị thực thường trú diện cha mẹ, họ đủ điều kiện Medicare và có hạn Lifetime Health Cover riêng như mọi người mới đến trên 31 tuổi. Với người lớn tuổi, phép tính có nên mua bảo hiểm bệnh viện tư hay không khác hẳn người trẻ: phí cao hơn, thời gian chờ bệnh có sẵn quan trọng hơn, và bệnh viện công vẫn chữa các ca khẩn cấp miễn phí. Ngồi lại tính riêng cho cha mẹ, không áp dụng nguyên gói của cả nhà.
Câu hỏi thường gặp
Thường trú nhân Úc có bắt buộc mua bảo hiểm y tế tư nhân không?
Không bắt buộc. Thường trú nhân có Medicare chi trả khám đa khoa và điều trị ở bệnh viện công. Tuy vậy, người có thu nhập trên ngưỡng mà không có bảo hiểm bệnh viện tư phải trả phụ thu Medicare Levy Surcharge, và người trên 31 tuổi mua muộn sau hạn sẽ bị cộng phí Lifetime Health Cover.
Người mới định cư có hạn Lifetime Health Cover riêng không?
Có. Người trên 31 tuổi mới đến thường có hạn là ngày 1 tháng 7 sau tròn một năm kể từ ngày đủ điều kiện Medicare đầy đủ. Mua bảo hiểm bệnh viện trước hạn này thì không bị cộng phí theo tuổi. Kiểm hạn chính xác trên privatehealth.gov.au vì có trường hợp riêng.
Medicare Levy và Medicare Levy Surcharge khác nhau thế nào?
Medicare Levy là khoản phí mà đa số người nộp thuế đóng, khoảng 2% thu nhập chịu thuế. Medicare Levy Surcharge là khoản phụ thu thêm từ 1% đến 1,5%, chỉ áp dụng cho người có thu nhập trên ngưỡng mà không có bảo hiểm bệnh viện tư phù hợp. Mua bảo hiểm phù hợp thì tránh được phụ thu, không tránh được Medicare Levy.
Mua bảo hiểm extras có giúp tránh phụ thu thuế không?
Không. Chỉ bảo hiểm bệnh viện đủ điều kiện mới giúp tránh Medicare Levy Surcharge và tính cho Lifetime Health Cover. Bảo hiểm extras chi trả nha khoa, kính mắt, vật lý trị liệu, hữu ích cho nhu cầu thường ngày nhưng không liên quan hai cơ chế này.
Có bệnh từ trước khi sang Úc thì có mua được bảo hiểm tư nhân không?
Được. Bảo hiểm y tế tư nhân ở Úc không được từ chối hay tính phí cao hơn vì bệnh có sẵn, nhưng thường áp dụng thời gian chờ khoảng 12 tháng trước khi chi trả điều trị liên quan bệnh đó. Nếu biết sẽ cần điều trị, mua sớm để thời gian chờ chạy sớm.