Trong diện doanh nhân tỉnh bang, người nộp chính thường sang Canada trước bằng giấy phép lao động doanh nhân, và gia đình có thể đi cùng. Vợ hoặc chồng có thể xin giấy phép lao động mở nếu đáp ứng điều kiện hiện hành, hoặc đi theo với tư cách khách thăm; con chưa thành niên thường được học trường phổ thông công lập; khi có đề cử, cả gia đình nộp thường trú cùng hồ sơ của người nộp chính.
Những điều kiện này thay đổi theo chính sách liên bang và tỉnh. Từ đầu năm 2025, IRCC đã thu hẹp giấy phép lao động mở cho thành viên gia đình người lao động nước ngoài, nên một gia đình đi năm nay có thể không được như gia đình đi vài năm trước. Bài này nêu nguyên lý và những chỗ hay vướng; điều kiện cụ thể hãy kiểm trên canada.ca và trang của tỉnh ở thời điểm nộp.
Vợ hoặc chồng: được đi làm không
Đây là câu hỏi đầu tiên của hầu hết các gia đình, vì một người làm, một người ở nhà trong nhiều năm là áp lực lớn về tài chính và tâm lý. Theo chính sách áp dụng từ đầu năm 2025, giấy phép lao động mở cho vợ hoặc chồng của người lao động nước ngoài chỉ dành cho một số trường hợp, chủ yếu khi người lao động chính làm nghề thuộc nhóm quản lý hoặc chuyên môn cao, hoặc một số nghề được ưu tiên, và giấy phép của người chính còn đủ thời hạn tối thiểu theo quy định.
Người có giấy phép lao động doanh nhân thường giữ vai trò chủ sở hữu, quản lý điều hành, nên có thể thuộc nhóm đủ điều kiện, nhưng điều này phải được kiểm theo mã nghề, thời hạn giấy phép và hướng dẫn hiện hành của IRCC chứ không suy đoán. Nếu không đủ điều kiện giấy phép mở, người phối ngẫu có thể đi theo với tư cách khách thăm và không được làm việc, hoặc tự xin một giấy phép lao động riêng có nhà tuyển dụng, hoặc xin giấy phép học tập nếu muốn đi học.
Nhiều gia đình nghĩ người phối ngẫu cứ phụ giúp trong doanh nghiệp của chồng hoặc vợ là được. Làm việc không lương trong doanh nghiệp gia đình vẫn có thể bị coi là làm việc theo luật nhập cư Canada, nên cần có giấy phép phù hợp. Đừng để một việc tưởng nhỏ trở thành vi phạm điều kiện tạm trú.
Con đi học: trường nào, có mất học phí không
Bậc phổ thông. Con chưa thành niên đi theo cha mẹ có giấy phép lao động hoặc học tập hợp lệ thường được học mẫu giáo, tiểu học, trung học tại Canada mà không bắt buộc giấy phép học tập riêng, theo quy định của IRCC. Nhiều gia đình vẫn xin giấy phép học tập cho con để giấy tờ rõ ràng hơn khi nhập cảnh; hãy kiểm hướng dẫn hiện hành.
Học phí. Nhiều tỉnh và hội đồng trường miễn học phí học sinh quốc tế cho con của người có giấy phép lao động, nhưng không phải nơi nào cũng vậy và điều kiện có thể khác. Hỏi trực tiếp hội đồng trường nơi bạn định sống, bằng văn bản, trước khi chọn nhà.
Đăng ký nhập học. Hội đồng trường thường yêu cầu giấy tờ tình trạng nhập cư của cha mẹ và con, giấy khai sinh, hồ sơ tiêm chủng, học bạ, bằng chứng nơi ở. Giấy tờ Việt Nam cần dịch; hỏi trường chuẩn bản dịch họ chấp nhận.
Hỗ trợ ngôn ngữ. Phần lớn trường công có chương trình hỗ trợ học sinh học tiếng Anh hoặc tiếng Pháp. Con nhỏ thường thích nghi nhanh, con tuổi trung học cần nhiều thời gian hơn và có thể cần học thêm.
Đại học và cao đẳng. Con đã học sau phổ thông phải có giấy phép học tập và thường đóng học phí quốc tế cho đến khi có thường trú. Đây là khoản chi lớn cần tính vào ngân sách gia đình.
Bảo hiểm y tế và chăm sóc sức khoẻ cho gia đình
Bảo hiểm y tế ở Canada do từng tỉnh quản lý. Người có giấy phép lao động và gia đình có thể đủ điều kiện tham gia bảo hiểm y tế tỉnh, nhưng điều kiện về thời hạn giấy phép, thời gian chờ, và thành viên gia đình nào được tính khác nhau giữa các tỉnh. Có tỉnh áp dụng thời gian chờ cho người mới đến; có tỉnh chỉ cho tham gia khi giấy phép còn đủ dài.
Vì vậy trước khi sang, hãy kiểm với cơ quan bảo hiểm y tế của tỉnh: ai trong gia đình đủ điều kiện, từ khi nào, cần giấy tờ gì để đăng ký. Mua bảo hiểm sức khoẻ tư nhân cho khoảng thời gian chờ hoặc cho thành viên chưa đủ điều kiện. Một lần cấp cứu không có bảo hiểm có thể tốn một khoản lớn.
Một khó khăn thực tế khác là tìm bác sĩ gia đình. Ở nhiều tỉnh, danh sách chờ bác sĩ gia đình dài, người mới đến thường dùng phòng khám không hẹn trước trong thời gian đầu. Gia đình có người cần điều trị dài hạn nên mang theo hồ sơ bệnh án đã dịch, đơn thuốc, và tìm hiểu trước về dịch vụ ở thành phố định sống.
Ai được tính là thành viên gia đình trong hồ sơ thường trú
Khi người nộp chính được đề cử và nộp thường trú lên IRCC, hồ sơ gồm người nộp chính và thành viên gia đình đủ điều kiện. Bảng dưới tóm tắt nguyên lý; định nghĩa chi tiết xem trên canada.ca.
| Người thân | Có được tính không | Lưu ý |
|---|---|---|
| Vợ hoặc chồng hợp pháp | Có | Kể cả khi không đi cùng, vẫn phải khai |
| Người sống chung như vợ chồng | Có, nếu đáp ứng định nghĩa của IRCC | Cần bằng chứng sống chung đủ thời gian theo quy định |
| Con dưới 22 tuổi, không có vợ chồng | Có | Tuổi được chốt ở mốc IRCC quy định cho từng chương trình |
| Con từ 22 tuổi trở lên | Thường không | Ngoại lệ khi con phụ thuộc cha mẹ vì tình trạng sức khoẻ từ trước 22 tuổi |
| Cha mẹ của người nộp | Không | Có thể thăm hoặc được bảo lãnh qua chương trình riêng sau này |
Mốc tuổi con là chỗ nhiều gia đình lo lắng nhất, vì diện doanh nhân kéo dài nhiều năm từ khi đăng ký đến khi nộp thường trú. IRCC có quy định chốt tuổi con ở một thời điểm nhất định trong quy trình đề cử, với điều kiện hồ sơ thường trú được nộp trong thời hạn quy định sau khi có đề cử. Hãy kiểm mốc chốt tuổi hiện hành trên canada.ca và nộp đúng hạn.
Người thân không đi cùng: vẫn phải khai và khám
Một quy định quan trọng nhưng hay bị bỏ qua: khi nộp thường trú, bạn phải khai đầy đủ vợ hoặc chồng và mọi con phụ thuộc, kể cả người không đi cùng sang Canada. Những người này thường cũng phải khám sức khoẻ và qua kiểm tra lý lịch, trừ khi IRCC miễn trong trường hợp cụ thể.
Hậu quả của việc không khai rất nặng. Theo quy định của Canada, thành viên gia đình không được khai và kiểm tra khi bạn trở thành thường trú nhân thường không thể được bạn bảo lãnh diện gia đình về sau. Ví dụ giả định: một người cha để con lớn ở lại Việt Nam học đại học, không khai trong hồ sơ vì nghĩ con không đi cùng. Vài năm sau muốn bảo lãnh con sang thì gặp rào cản này.
Trường hợp hay gặp khác là vợ chồng đã ly thân nhưng chưa ly hôn chính thức, hoặc có con riêng với người khác. Những trường hợp này cần khai trung thực và xử lý theo hướng dẫn, có khi cần sự đồng ý của người có quyền nuôi con. Hãy hỏi người đại diện có giấy phép nếu hoàn cảnh gia đình phức tạp.
Trình tự cho gia đình từ khi người nộp chính được chấp thuận
Khung dưới đây giúp gia đình không bỏ sót việc. Thứ tự cụ thể tuỳ tỉnh và tuỳ hoàn cảnh.
- Đọc kỹ điều kiện cho gia đình trong hướng dẫn giấy phép lao động doanh nhân và chính sách giấy phép mở cho vợ chồng hiện hành.
- Nộp hồ sơ cho vợ chồng và con cùng lúc với người nộp chính nếu được, để cả gia đình nhận quyết định gần nhau.
- Chuẩn bị giấy tờ của con: giấy khai sinh, học bạ, sổ tiêm chủng, bản dịch; liên hệ hội đồng trường để biết thủ tục nhập học.
- Kiểm bảo hiểm y tế tỉnh và mua bảo hiểm tư nhân cho thời gian chờ.
- Tìm nhà gần doanh nghiệp và trường học, chú ý ranh giới tuyển sinh của trường.
- Theo dõi hạn giấy phép của từng người, gia hạn đồng thời với người nộp chính.
- Khi có đề cử, nộp thường trú cho cả gia đình đúng hạn, khai đủ cả người không đi cùng.
Giữ một bảng theo dõi hạn giấy tờ cho mọi thành viên. Gia đình có nhiều người với nhiều loại giấy phép khác nhau rất dễ để lọt một giấy hết hạn.
Những năm đầu của gia đình: tiền, thuế và tâm lý
Giai đoạn giấy phép lao động là giai đoạn gia đình chi nhiều nhất và thu ít nhất. Doanh nghiệp mới thường chưa trả nổi lương xứng đáng cho chủ, người phối ngẫu có thể chưa được đi làm, con cái cần đồ dùng, quần áo mùa đông, hoạt động ngoại khoá. Hãy lập ngân sách gia đình riêng với ngân sách doanh nghiệp, tính đủ cho khoảng thời gian dài nhất có thể đến khi có thường trú.
Về thuế, khi đã sống ở Canada, gia đình thường trở thành cư dân thuế Canada và phải khai thu nhập toàn cầu theo quy định. Một số khoản trợ cấp liên bang và tỉnh dành cho gia đình có con có thể áp dụng cho người tạm trú khi đáp ứng điều kiện về thời gian sống ở Canada và giấy phép hợp lệ; muốn nhận phải khai thuế đầy đủ. Site có bài riêng về thuế cho người mới nhập cư Canada và trợ cấp nuôi con khi mới định cư; điều kiện cụ thể kiểm trên canada.ca.
Về tâm lý, người phối ngẫu không được đi làm thường là người chịu áp lực lớn nhất: xa bạn bè, xa công việc cũ, phụ thuộc tài chính, rào cản ngôn ngữ. Các lớp học ngôn ngữ cho người mới đến, các tổ chức hỗ trợ định cư, thư viện công cộng, hoạt động tình nguyện được phép là những cách giữ nhịp sống. Một số dịch vụ hỗ trợ định cư do chính phủ tài trợ chỉ dành cho thường trú nhân, nhưng nhiều tổ chức cộng đồng vẫn đón người tạm trú.
Con tuổi thiếu niên cũng dễ khủng hoảng khi bị tách khỏi bạn bè ở Việt Nam. Nên cho con tham gia thể thao, câu lạc bộ ở trường sớm, giữ liên lạc với bạn cũ nhưng khuyến khích kết bạn mới, và theo dõi sát những tháng đầu.
Câu hỏi thường gặp
Có thể sang trước một mình rồi đón gia đình sau không?
Có thể. Gia đình nộp hồ sơ tạm trú sau khi người nộp chính đã sang. Tuy vậy, đi trước một mình nhiều năm gây áp lực cho gia đình, và tình trạng của người phối ngẫu, con cái vẫn phải xin riêng theo điều kiện ở thời điểm nộp.
Con tròn 22 tuổi khi đang chờ hồ sơ thì có mất quyền đi kèm không?
IRCC chốt tuổi con ở một thời điểm nhất định trong quy trình, nên con có thể vẫn được tính dù đã qua 22 tuổi khi hồ sơ được xét, nếu bạn nộp đúng hạn. Kiểm mốc chốt tuổi hiện hành trên canada.ca cho diện đề cử tỉnh bang.
Cha mẹ già có được đi theo không?
Cha mẹ không thuộc thành viên gia đình trong hồ sơ thường trú của diện doanh nhân. Họ có thể sang thăm bằng visa tạm trú, và sau khi bạn có thường trú, có thể cân nhắc siêu thị thực hoặc chương trình bảo lãnh cha mẹ theo điều kiện riêng.
Vợ hoặc chồng có thể đi học thay vì đi làm không?
Có thể xin giấy phép học tập riêng nếu được một cơ sở giáo dục chấp nhận và đáp ứng điều kiện. Học phí với người chưa có thường trú thường là học phí quốc tế, nên cần tính kỹ chi phí.
Con đang học đại học ở Việt Nam có nên đi cùng không?
Tuỳ hoàn cảnh. Nếu con dưới mốc tuổi phụ thuộc, nên khai trong hồ sơ thường trú dù đi cùng hay không, để giữ quyền được tính. Việc con sang học ngay hay ở lại học xong là quyết định riêng của gia đình.
Con sinh ra ở Canada khi bố mẹ đang có giấy phép lao động có quốc tịch Canada không?
Theo luật quốc tịch hiện hành, trẻ sinh trên lãnh thổ Canada thường có quốc tịch Canada, trừ một số ngoại lệ như con của nhà ngoại giao. Bạn vẫn nên khai con trong hồ sơ thường trú theo hướng dẫn của IRCC.