Visa M-1 là visa dành cho người sang Mỹ học nghề hoặc khoá phi học thuật toàn thời gian: học lái máy bay, học nấu ăn chuyên nghiệp, sửa chữa máy móc, kỹ thuật làm đẹp, một số chương trình nghề ở trường cao đẳng cộng đồng. Nó cùng nhà với F-1, đều do trường được Chương trình Sinh viên và Khách trao đổi (SEVP) chứng nhận cấp mẫu I-20, nhưng luật cho M-1 chặt hơn F-1 ở nhiều điểm.
Nhiều người Việt chỉ biết F-1 và không để ý đến M-1 cho tới khi trường gửi về I-20 loại M. Có người nghĩ hai loại như nhau, đến khi sang Mỹ mới biết không được đi làm thêm, thời gian ở được tính cứng, và không thể chuyển sang F-1 khi đang ở Mỹ. Bài này so sánh hai loại visa, giải thích các giới hạn của M-1, và gợi ý ai nên chọn M-1, ai nên tìm đường F-1.
M-1 và F-1: so nhanh
Bảng tóm các điểm khác chính theo quy định của Bộ An ninh Nội địa và SEVP. Chi tiết có thể thay đổi; đọc thêm trên trang chính thức Study in the States và trang của USCIS.
| Tiêu chí | F-1 (học thuật, tiếng Anh) | M-1 (học nghề) |
|---|---|---|
| Loại chương trình | Đại học, sau đại học, trung học, khoá tiếng Anh | Khoá nghề, kỹ thuật, phi học thuật |
| Thời gian được ở | Theo thời hạn chương trình (D/S) | Ngày cố định: thời gian khoá học cộng 30 ngày, mỗi lần tối đa một năm |
| Làm thêm trong khi học | Được làm trong trường giới hạn giờ | Không được làm thêm |
| Thực tập sau khoá học | OPT, có thể gia hạn STEM | Một tháng thực tập cho mỗi bốn tháng học, tối đa sáu tháng |
| Đổi sang F-1 trong nước Mỹ | Không áp dụng | Không được |
| Đổi sang H-1B trong nước Mỹ | Có thể | Không được nếu bằng cấp lấy từ khoá M-1 là căn cứ |
Điểm khác lớn nhất về đời sống là việc làm và thời gian. Sinh viên F-1 có thể làm trong trường, có OPT kéo dài để tích luỹ kinh nghiệm. Học viên M-1 phải tự lo toàn bộ chi phí trong thời gian học và chỉ có một khoảng thực tập ngắn gắn với khoá học.
Ai thường đi theo M-1
M-1 phù hợp với người đã biết rõ nghề mình muốn học, cần một chương trình thực hành ngắn, và có kế hoạch mang kỹ năng về dùng ở Việt Nam hoặc nơi khác. Ví dụ phổ biến nhất là học phi công: nhiều trường bay ở Mỹ cấp I-20 loại M cho khoá lấy bằng phi công tư nhân, phi công thương mại, giáo viên bay. Những khoá đầu bếp, làm bánh ở trường chuyên nghề, khoá kỹ thuật viên máy bay, kỹ thuật ô tô, một số chương trình nghề thẩm mỹ cũng thường thuộc M-1.
Trường cao đẳng cộng đồng có cả hai loại: chương trình chuyển tiếp lên đại học (F-1) và chương trình chứng chỉ nghề (có thể M-1). Bạn không chọn loại visa; trường chọn dựa trên chương trình bạn đăng ký và ghi vào I-20. Nếu muốn F-1, hãy hỏi trường ngay từ đầu chương trình nào thuộc F-1.
Với học phi công, ngoài I-20 và visa, học viên quốc tế còn phải qua chương trình an ninh huấn luyện bay của Cục An ninh Vận tải Mỹ (TSA) trước khi được bay. Trường bay thường hướng dẫn bước này, nhưng hãy tính thời gian chờ vào kế hoạch.
Những giới hạn của M-1 cần biết trước khi nhận I-20
Thời gian ở là ngày cố định. Khác F-1, học viên M-1 được cho ở đến một ngày cụ thể, bằng thời gian khoá học cộng 30 ngày để chuẩn bị rời Mỹ, mỗi lần tối đa một năm. Khoá dài hơn phải xin gia hạn, và tổng thời gian thường không quá ba năm. Học chậm vì lý do cá nhân không phải căn cứ gia hạn tốt.
Không làm thêm. Học viên M-1 không được làm thêm trong khi học, kể cả trong trường. Thực tập chỉ được phép sau khi hoàn thành khoá, phải xin giấy phép lao động với USCIS, và phải liên quan trực tiếp đến nghề đã học.
Thực tập ngắn. Quy định cho một tháng thực tập cho mỗi bốn tháng học toàn thời gian, tối đa sáu tháng. Một khoá phi công mười hai tháng có thể cho tối đa khoảng ba tháng thực tập, không đủ để tích luỹ giờ bay như nhiều người kỳ vọng.
Khó đổi sang visa khác. Không được đổi từ M-1 sang F-1 khi đang ở Mỹ. Đổi sang H-1B cũng không được nếu bằng cấp làm căn cứ là bằng có từ khoá M-1. Muốn đổi hướng, thường phải về nước và xin visa mới.
Chuyển trường bị hạn chế. Chuyển trường trong sáu tháng đầu thường không được, trừ lý do ngoài tầm kiểm soát. Người mới sang không hài lòng với trường gần như phải chịu đến hết giai đoạn đó.
Các bước xin visa M-1
Quy trình xin M-1 giống F-1 ở phần lớn các bước:
- Chọn trường được SEVP chứng nhận và chương trình nghề phù hợp; hỏi rõ chương trình thuộc M hay F.
- Nhận I-20 loại M từ trường, kiểm thông tin cá nhân, ngày bắt đầu, chi phí dự kiến.
- Đóng phí SEVIS I-901 theo mức hiện hành, giữ biên lai.
- Điền DS-160, chọn loại visa M-1, khai mạng xã hội và thông tin đầy đủ.
- Đặt lịch phỏng vấn ở Đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội hoặc Tổng lãnh sự quán tại TP.HCM, đóng phí visa.
- Chuẩn bị hồ sơ tài chính đủ chi trả toàn bộ học phí và sinh hoạt của khoá, vì không được làm thêm.
- Phỏng vấn: trình bày vì sao chọn nghề này, vì sao học ở Mỹ, và sẽ dùng kỹ năng ở đâu sau khoá.
Câu hỏi khó nhất của buổi phỏng vấn M-1 thường là "học xong rồi làm gì". Viên chức muốn nghe kế hoạch cụ thể ở Việt Nam: hãng hàng không đang tuyển phi công, nhà hàng, cơ sở kỹ thuật đang chờ, hay doanh nghiệp gia đình cần kỹ năng này. Câu trả lời mơ hồ dễ khiến viên chức nghi ngờ ý định ở lại.
Ví dụ giả định: học phi công theo M-1
Bảo, 22 tuổi, muốn làm phi công. Một trường bay ở Arizona cấp I-20 loại M cho chương trình mười bốn tháng, từ phi công tư nhân đến phi công thương mại. Gia đình chuẩn bị tài chính cho toàn bộ chi phí, vì Bảo không được làm thêm. Trường hướng dẫn thủ tục an ninh huấn luyện bay của TSA, mất vài tuần sau khi Bảo đến.
Khoá mười bốn tháng vượt quá một năm, nên Bảo được cho ở ban đầu một năm cộng 30 ngày và cần xin gia hạn trước khi hết hạn. Sau khoá, Bảo có quyền xin thực tập khoảng ba tháng, chẳng hạn làm giáo viên bay ở trường. Ba tháng không đủ để tích luỹ số giờ bay mà nhiều hãng yêu cầu, nên kế hoạch hợp lý là về Việt Nam, chuyển đổi bằng theo quy định của Cục Hàng không Việt Nam, và tìm việc ở các hãng trong nước.
Nếu Bảo muốn ở lại Mỹ làm việc dài hạn sau khoá học, M-1 là lựa chọn không thuận. Lúc đó cần xem xét học một chương trình đại học hàng không theo F-1, vốn có OPT dài hơn, dù thời gian và chi phí lớn hơn nhiều.
Sai lầm hay gặp với M-1
Những vấn đề học viên M-1 thường gặp có thể tránh nếu biết trước:
- Nhận I-20 loại M mà không đọc kỹ, tưởng là F-1, rồi sang Mỹ mới biết không được làm thêm.
- Chuẩn bị tài chính theo kiểu "sang đó làm thêm bù vào", trong khi M-1 không cho phép.
- Quên xin gia hạn trước ngày hết hạn trên I-94, dẫn đến ở quá hạn dù vẫn đang học.
- Học chậm, trượt bài kiểm tra nhiều lần mà không trao đổi với trường, khiến khoá học kéo dài quá thời gian cho phép.
- Tính kế hoạch đổi sang F-1 hay H-1B khi đang ở Mỹ, trong khi luật không cho.
- Đi làm "phụ trợ" ở trường, như lau máy bay, đón khách, mà nghĩ rằng không tính là làm việc.
M-1 là visa tốt cho người có mục tiêu rõ và kế hoạch về nước hay đi tiếp ở nơi khác. Nó không phải cửa ngõ để ở lại Mỹ, và hồ sơ nào được tư vấn theo kiểu đó đều nên xem lại.
Tài chính khi không được làm thêm
Vì M-1 không cho làm thêm, hồ sơ tài chính phải chứng minh được bạn trang trải được toàn bộ học phí, chi phí sinh hoạt và chi phí riêng của nghề trong suốt thời gian học. Mẫu I-20 có ghi chi phí ước tính cho năm đầu, nhưng với nhiều khoá nghề, chi phí thực tế cao hơn con số này. Khoá bay là ví dụ rõ nhất: giờ bay tính theo giờ, học viên phải bay lại khi chưa đạt, giá nhiên liệu và thuê máy bay thay đổi.
Khi lập kế hoạch, nên cộng thêm một khoản dự phòng cho chuyện học chậm, phải học lại phần thực hành, hay phải gia hạn. Gia đình nên chuẩn bị nguồn tiền có thể chuyển định kỳ qua ngân hàng, với chứng từ rõ ràng, thay vì mang tiền mặt theo người.
Trong buổi phỏng vấn, viên chức có thể hỏi ai chi trả và tiền từ đâu. Một câu trả lời đáng tin là cha mẹ có thu nhập ổn định từ công việc hoặc kinh doanh, có sổ tiết kiệm được tích luỹ lâu, có tài sản có thể chứng minh. Sổ tiết kiệm vừa mở vài tuần trước ngày phỏng vấn với số tiền lớn không giải thích được nguồn sẽ dẫn tới câu hỏi khó.
Ví dụ giả định để thấy cách tính: một khoá nghề mười hai tháng có học phí theo I-20 là một con số X. Gia đình nên cộng thêm sinh hoạt phí theo mức sống ở thành phố đó, bảo hiểm y tế, chi phí đi lại, và một khoản dự phòng khoảng vài chục phần trăm. Con số cuối cùng mới là số tiền gia đình cần chứng minh và thực sự có sẵn.
Người đi kèm M-2: vợ, chồng và con
Vợ, chồng và con chưa đến 21 tuổi của học viên M-1 có thể đi theo bằng visa M-2. Người M-2 không được làm việc ở Mỹ dưới bất kỳ hình thức nào. Vợ hoặc chồng M-2 không được học toàn thời gian; muốn học chương trình chính quy thì phải đổi sang visa phù hợp. Con M-2 được đi học ở trường tiểu học và trung học.
Với gia đình trẻ, điều này nghĩa là cả nhà sống bằng tài chính chuẩn bị sẵn, không có thu nhập ở Mỹ trong suốt khoá học. Thời gian ở của M-2 gắn với M-1: khi học viên hết hạn hay rời Mỹ, người đi kèm cũng phải rời theo. Vì khoá nghề thường ngắn, nhiều gia đình chọn để học viên đi một mình, giảm chi phí và giảm áp lực chứng minh tài chính.
Nếu quyết định đưa cả gia đình, mỗi người cần I-20 riêng loại M-2 do trường cấp, DS-160 riêng và tham gia phỏng vấn theo hướng dẫn của Đại sứ quán. Hồ sơ tài chính phải bao gồm chi phí cho tất cả mọi người đi cùng.
Câu hỏi thường gặp
Học viên M-1 có được làm thêm trong trường như sinh viên F-1 không?
Không. Học viên M-1 không được làm thêm trong khi học, kể cả trong trường. Chỉ sau khi hoàn thành khoá, học viên mới được xin giấy phép thực tập liên quan trực tiếp đến nghề đã học, tối đa một tháng cho mỗi bốn tháng học và không quá sáu tháng.
Có đổi được từ M-1 sang F-1 khi đang ở Mỹ không?
Không. Quy định không cho học viên M-1 chuyển sang F-1 trong nước Mỹ. Nếu muốn theo chương trình học thuật, bạn thường phải về nước, nhận I-20 loại F mới và xin visa F-1 từ đầu, kèm buổi phỏng vấn mới.
Học phi công ở Mỹ có phải lúc nào cũng là M-1 không?
Không phải lúc nào. Khoá bay ở trường bay chuyên nghề thường cấp I-20 loại M, nhưng chương trình đại học ngành hàng không có kèm huấn luyện bay ở một số trường đại học có thể cấp I-20 loại F. Hãy hỏi trường chương trình bạn đăng ký thuộc loại nào trước khi nhận.
Khoá học dài hơn một năm thì visa M-1 xử lý thế nào?
Thời gian được ở theo M-1 mỗi lần tối đa một năm cộng thời gian chuẩn bị rời đi. Khoá dài hơn phải xin gia hạn trước khi hết hạn, có xác nhận của trường. Tổng thời gian thường không quá ba năm, và học chậm vì lý do cá nhân không phải căn cứ gia hạn mạnh.
Phỏng vấn visa M-1 có khó hơn F-1 không?
Không hẳn khó hơn, nhưng câu hỏi khác. Viên chức tập trung vào vì sao bạn chọn nghề này, vì sao học ở Mỹ, khả năng chi trả trọn khoá khi không được làm thêm, và kế hoạch sau khoá học. Câu trả lời cụ thể về công việc ở Việt Nam sau khi về là điểm mạnh.