Mỗi năm có nhiều vận động viên Việt Nam sang Mỹ thi đấu: giải quần vợt trẻ, giải cờ, giải chạy marathon, giải bơi, giải golf nghiệp dư, giải thể thao điện tử, cả những chuyến tập huấn dài ngày. Visa cho các chuyến đi này không có một đáp án chung. Câu hỏi quyết định là ai trả tiền cho bạn và trả cho việc gì: chỉ có tiền thưởng nếu thắng, có phí xuất hiện, có lương của một đội ở Mỹ, hay hoàn toàn tự túc.
Từ câu hỏi đó, chuyến đi rơi vào một trong mấy nhóm: visa B-1 hoặc B-2 cho nghiệp dư và một số trường hợp chỉ nhận tiền thưởng; P-1A cho vận động viên, đội được công nhận quốc tế thi đấu có thù lao; O-1A cho người có thành tích phi thường; F-1 cho học bổng thể thao đại học. Bài đi qua từng nhóm, hồ sơ cần có, chuyện huấn luyện viên và người đi kèm, trẻ em thi đấu, và các sai lầm làm hỏng chuyến đi.
Ai trả tiền và trả cho việc gì: câu hỏi chia diện
Luật di trú Mỹ phân biệt rất rõ giữa "tham gia" và "làm việc". Một vận động viên nghiệp dư sang chạy giải marathon, tự trả vé máy bay và lệ phí, chỉ nhận huy chương, đang tham gia một sự kiện. Một tay vợt chuyên nghiệp sang đánh giải có tiền thưởng, không được ai trả lương, theo hướng dẫn lãnh sự thường vẫn có thể dùng visa B-1. Nhưng một cầu thủ ký hợp đồng thi đấu cho câu lạc bộ ở Mỹ, nhận lương theo tháng, đang làm việc, và B-1 hay B-2 đều không che được.
Ranh giới hay bị nhầm nằm ở những khoản tiền nằm giữa: phí xuất hiện ban tổ chức trả để bạn có mặt, tiền tài trợ của nhãn hàng Mỹ gắn với việc quảng bá tại Mỹ, tiền thi đấu biểu diễn có bán vé. Những khoản này thường đẩy chuyến đi ra khỏi diện B và sang diện P hoặc O. Ngược lại, chi phí ăn ở, đi lại mà ban tổ chức chi trả cho vận động viên nghiệp dư thường không bị coi là thù lao.
Vì vậy, trước khi chọn diện, bạn nên có trong tay văn bản của ban tổ chức nói rõ ai trả gì: lệ phí, chỗ ở, tiền thưởng, có phí xuất hiện hay không. Văn bản này vừa giúp bạn chọn đúng diện, vừa là giấy tờ trả lời câu hỏi ở buổi phỏng vấn và ở cửa khẩu. Khi các khoản tiền không rõ ràng, hãy hỏi luật sư di trú trước khi nộp, vì đổi diện sau khi đã bị từ chối tốn thời gian hơn nhiều.
Bảng phân biệt các trường hợp thường gặp
Bảng tóm theo nguyên lý của hướng dẫn lãnh sự và USCIS. Trường hợp cụ thể của bạn có thể khác tuỳ hợp đồng, nên dùng bảng để định hướng, không phải để kết luận.
| Trường hợp | Diện thường dùng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Vận động viên nghiệp dư dự giải mở, tự túc hoặc chỉ nhận chi phí ăn ở | B-2 (hoặc B-1) | Không nhận thù lao ngoài chi phí hợp lý |
| Vận động viên chuyên nghiệp dự giải, chỉ nhận tiền thưởng nếu thắng | B-1 | Không có lương, không phí xuất hiện |
| Thành viên đội có trụ sở ở nước ngoài sang thi đấu với đội Mỹ | B-1 trong một số trường hợp | Đội và lương đều ở nước ngoài |
| Vận động viên, đội được công nhận quốc tế thi đấu có thù lao tại Mỹ | P-1A | Cần bên Mỹ nộp đơn I-129 trước |
| Huấn luyện viên, chuyên viên y tế, kỹ thuật thiết yếu đi cùng người giữ P-1A | P-1S | Phải thiết yếu cho phần thi đấu |
| Vận động viên, huấn luyện viên có thành tích phi thường, làm việc dài hạn | O-1A | Tiêu chuẩn chứng minh cao hơn P-1A |
| Học sinh nhận học bổng thể thao của trường đại học Mỹ | F-1 | Là du học sinh, thể thao là hoạt động trong trường |
| Học sinh đi trại huấn luyện ngắn, không học chương trình chính quy | B-2 thường dùng | Khoá dài, học chính quy thì cần F-1 |
Thể thao điện tử là vùng đã được USCIS chấp nhận vào diện P-1A trong một số trường hợp từ hơn mười năm trước, nhưng mỗi hồ sơ vẫn phải chứng minh giải đấu và người chơi đạt tầm quốc tế. Đừng mặc định mọi tuyển thủ đều đủ chuẩn.
Visa B-1, B-2 cho thi đấu: hồ sơ và cách trả lời
Phần lớn vận động viên Việt Nam sang Mỹ thi đấu ngắn ngày dùng visa B. Hồ sơ đi theo quy trình chung: DS-160, phí MRV, phỏng vấn tại Hà Nội hoặc TP.HCM. Phần khác là giấy tờ chứng minh mục đích. Bạn nên có thư mời hoặc xác nhận đăng ký của ban tổ chức giải, lịch thi đấu, thư của liên đoàn, câu lạc bộ hay trường cử đi, và văn bản nói rõ các khoản chi trả.
Ở buổi phỏng vấn, viên chức xét hai việc như mọi hồ sơ B: mục đích chuyến đi có đúng là thi đấu không, và bạn có ràng buộc để quay về không. Vận động viên trẻ, chưa đi làm, ràng buộc nằm ở việc học, ở đội tuyển và ở gia đình. Vận động viên đang thuộc biên chế một trung tâm huấn luyện có giấy xác nhận của trung tâm. Người chơi phong trào đã đi làm thì ràng buộc là công việc như hồ sơ du lịch thông thường.
Câu trả lời nên cụ thể: tên giải, thành phố, ngày thi, ai đi cùng, sau giải làm gì. Nếu bạn có kế hoạch ở lại tập huấn sau giải vài tuần, nói rõ và có thư của nơi tập. Những câu như "sang thi rồi tìm đội để chơi" là lời nói thật nhưng sẽ khiến viên chức kết luận bạn có ý định làm việc tại Mỹ. Nếu đó thật sự là kế hoạch, đường đúng là tìm đội trước và để đội nộp đơn diện phù hợp.
Visa P-1A: khi bạn được trả tiền để thi đấu
P-1A dành cho ai. Vận động viên cá nhân hoặc đội được công nhận ở tầm quốc tế, sang Mỹ thi đấu tại sự kiện hoặc giải đấu có uy tín. "Công nhận quốc tế" được chứng minh bằng thành tích ở giải quốc tế lớn, thứ hạng, hợp đồng với đội chuyên nghiệp, bài báo về bạn, thư xác nhận của liên đoàn hay chuyên gia trong môn.
Ai nộp đơn. Người lao động không tự nộp. Đội, câu lạc bộ, ban tổ chức hoặc người đại diện ở Mỹ nộp đơn I-129 lên USCIS, kèm hợp đồng, lịch thi đấu và ý kiến tư vấn của tổ chức lao động phù hợp với môn thể thao. Khi đơn được duyệt, bạn mới xin visa P-1A tại lãnh sự quán.
Thời hạn. Theo quy định USCIS hiện hành, vận động viên cá nhân có thể được duyệt tới khoảng năm năm và gia hạn thêm, còn đội thường được duyệt theo thời gian của mùa giải hay sự kiện, ngắn hơn. Con số cụ thể và điều kiện gia hạn bạn kiểm trên uscis.gov vì có thể thay đổi.
Người đi kèm thiết yếu. Huấn luyện viên, bác sĩ, chuyên viên vật lý trị liệu, kỹ thuật viên mà phần thi đấu không thể thiếu có thể xin P-1S. Người nhà đi theo cổ vũ thì không thuộc diện này; vợ chồng và con dưới 21 tuổi của người giữ P có diện phụ thuộc P-4, không được đi làm.
Điều cần nhớ. P-1A gắn với hợp đồng và bên nộp đơn. Đổi đội, đổi giải thường phải nộp đơn mới hoặc sửa đơn. P-1A không phải đường định cư; người muốn ở lâu dài phải tìm diện khác.
Visa O-1A cho vận động viên và huấn luyện viên có thành tích phi thường
O-1A dành cho người chứng minh được năng lực phi thường, được công nhận liên tục ở tầm quốc gia hoặc quốc tế. Trong thể thao, đây có thể là vận động viên đoạt huy chương ở các đại hội lớn, huấn luyện viên dẫn dắt đội tuyển đạt thành tích quốc tế, chuyên gia khoa học thể thao có uy tín. Tiêu chuẩn chứng minh của O-1A cao hơn P-1A, và hồ sơ phải thoả một số trong các tiêu chí do USCIS đặt ra như giải thưởng, bài viết về người nộp, vai trò chủ chốt, thù lao cao so với mặt bằng.
Khi nào chọn O-1A thay vì P-1A? P-1A gắn với việc thi đấu ở sự kiện cụ thể. O-1A linh hoạt hơn về loại công việc: một huấn luyện viên được học viện thể thao Mỹ thuê dài hạn thường hợp O-1A hơn, vì công việc là huấn luyện chứ không phải thi đấu. Vận động viên đã giải nghệ chuyển sang làm chuyên gia, bình luận, đào tạo cũng thường nhìn về O-1A.
Với phần lớn vận động viên Việt Nam, O-1A là ngưỡng khó. Thành tích ở cấp khu vực Đông Nam Á có giá trị, nhưng hồ sơ cần thêm bằng chứng về sự công nhận rộng: báo chí quốc tế, vị trí trong bảng xếp hạng thế giới, thư của chuyên gia độc lập. Đừng để ai thuyết phục rằng chỉ cần "dựng hồ sơ" là đạt; một bộ hồ sơ được đẩy quá mức dễ dẫn tới yêu cầu bổ sung hoặc từ chối, và kết quả đó được lưu lại.
Học sinh, vận động viên nhỏ tuổi và người đi kèm
Trẻ em đi Mỹ thi đấu cờ vua, quần vợt, bơi, golf ở lứa tuổi thiếu niên ngày càng nhiều. Về visa, trẻ dự giải nghiệp dư thường dùng B-2, mỗi em một đơn DS-160 riêng, bố mẹ hoặc người giám hộ khai thay. Hồ sơ của trẻ được nhìn cùng với người đi kèm: ai dẫn em đi, người đó có visa chưa, có ràng buộc gì. Huấn luyện viên đi cùng đoàn nghiệp dư thường cũng dùng B, với thư của câu lạc bộ hay trường nêu vai trò dẫn đoàn.
Khi trẻ đi cùng huấn luyện viên mà không có bố mẹ, nên chuẩn bị giấy đồng ý của cả bố và mẹ cho chuyến đi, có thông tin liên lạc, kèm bản dịch tiếng Anh. Luật Mỹ không bắt buộc một mẫu giấy cụ thể, nhưng viên chức ở cửa khẩu có thể hỏi trẻ đi với ai và có sự đồng ý của cha mẹ hay không. Phía Việt Nam, thủ tục cho trẻ em xuất cảnh không cùng cha mẹ có quy định riêng mà bạn kiểm với cơ quan xuất nhập cảnh.
Các trại huấn luyện thể thao mùa hè ở Mỹ thường kéo dài vài tuần. Nếu đó là khoá huấn luyện ngắn, không phải chương trình học chính quy có tín chỉ, B-2 thường đủ. Nếu trại kèm học văn hoá tại trường theo chương trình đầy đủ, hoặc kéo dài như một học kỳ, có thể cần F-1 — chi tiết phần này có bài riêng về trại hè trong danh mục. Học bổng thể thao đại học là chuyện du học, đi theo F-1 và quy định của hiệp hội thể thao trường.
Tình huống giả định và những sai lầm hay gặp
Tình huống giả định một: Minh, 19 tuổi, tay vợt đang có thứ hạng ở giải trẻ quốc tế, được mời dự một giải ở Florida có tiền thưởng. Minh không có hợp đồng với đội nào ở Mỹ, không nhận phí xuất hiện. Đây là trường hợp thường dùng visa B-1, kèm thư mời, lịch thi và giấy xác nhận của liên đoàn. Nếu một nhãn hàng ở Mỹ ký hợp đồng trả tiền để Minh quảng bá tại giải, cần xem lại diện.
Tình huống giả định hai: một đội thể thao điện tử Việt Nam được mời dự giải ở Los Angeles với tiền thưởng lớn và phí tham dự do ban tổ chức trả. Ban tổ chức đề nghị nộp P-1A cho cả đội. Đội cần chuẩn bị bằng chứng thành tích quốc tế của từng tuyển thủ và của đội, và lên lịch sớm vì đơn I-129 phải được duyệt trước khi xin visa.
Tình huống giả định ba: anh Long, huấn luyện viên bơi, được một câu lạc bộ ở Texas mời sang làm việc một năm. Visa B không dùng được. Câu lạc bộ phải nộp đơn diện lao động phù hợp, thường là O-1A nếu anh đủ thành tích, hoặc một diện lao động khác tuỳ vị trí.
Sai lầm hay gặp: dùng visa du lịch để sang thi đấu có thù lao; khai mục đích "du lịch" trong DS-160 dù mang theo dụng cụ thi đấu và thư mời giải; nộp visa B quá sát ngày thi; không có văn bản về các khoản chi trả; tin lời môi giới "sang thi đấu rồi ở lại ký hợp đồng". Lịch hẹn phỏng vấn có lúc dài, nên tính lùi từ ngày thi ít nhất vài tháng và kiểm thời gian chờ thực tế trên travel.state.gov.
Câu hỏi thường gặp
Vận động viên chuyên nghiệp sang Mỹ đánh giải có tiền thưởng dùng visa gì?
Nếu bạn chỉ nhận tiền thưởng khi thắng, không có lương hay phí xuất hiện từ phía Mỹ, hướng dẫn lãnh sự thường cho phép dùng visa B-1. Khi có hợp đồng trả thù lao để thi đấu, hoặc phí xuất hiện, chuyến đi thường phải chuyển sang P-1A hoặc O-1A do bên Mỹ nộp đơn.
Huấn luyện viên đi cùng đoàn học sinh sang Mỹ thi đấu cần visa gì?
Với đoàn nghiệp dư, huấn luyện viên dẫn đoàn thường dùng visa B, kèm thư của câu lạc bộ hoặc trường nêu vai trò. Nếu vận động viên được đi theo diện P-1A, huấn luyện viên thiết yếu có thể xin P-1S. Huấn luyện viên sang làm việc cho đơn vị ở Mỹ thì cần diện lao động riêng.
Visa P-1A có cho phép vợ con đi theo không?
Có. Vợ hoặc chồng và con chưa kết hôn dưới 21 tuổi của người giữ P-1A có thể xin visa P-4. Người giữ P-4 được ở cùng và con được đi học, nhưng không được làm việc. Muốn đi làm, người đi kèm cần tìm một diện visa có quyền lao động của riêng mình.
Trẻ em đi Mỹ thi đấu cùng huấn luyện viên có cần giấy đồng ý của bố mẹ không?
Luật Mỹ không bắt buộc một mẫu giấy cụ thể, nhưng nên có giấy đồng ý của cả bố và mẹ, kèm bản dịch tiếng Anh và thông tin liên lạc. Viên chức ở cửa khẩu có thể hỏi. Phía Việt Nam có quy định riêng cho trẻ em xuất cảnh không cùng cha mẹ, cần kiểm với cơ quan xuất nhập cảnh.
Tuyển thủ thể thao điện tử có xin được visa P-1A không?
Có thể. USCIS đã chấp nhận một số tuyển thủ thể thao điện tử vào diện P-1A, nhưng mỗi hồ sơ phải chứng minh giải đấu có uy tín và tuyển thủ hoặc đội đạt tầm quốc tế. Bên Mỹ, thường là ban tổ chức hoặc đội, đứng nộp đơn I-129 trước khi tuyển thủ xin visa.