F-5 là tư cách vĩnh trú của Hàn Quốc. Người giữ F-5 được sống không thời hạn, làm việc gần như mọi ngành, không phụ thuộc nhà tuyển dụng hay người bảo lãnh, và được bỏ phiếu bầu cử địa phương sau một thời gian cư trú. Họ vẫn giữ quốc tịch Việt Nam, khác với nhập quốc tịch Hàn.
Điều làm người Việt hay rối là F-5 không phải một visa mà là một họ gồm nhiều nhánh, đánh số F-5-1, F-5-2, F-5-11… Mỗi nhánh có cửa vào riêng: hôn nhân với người Hàn, cư trú dài với tư cách lao động chuyên môn, đầu tư, thành tích đặc biệt. Bài này đi qua các nhánh người Việt hay dùng, các điều kiện chung về thu nhập, tài sản, tiếng Hàn, và việc phải làm để không mất thẻ. Mã nhánh và mức điều kiện được Bộ Tư pháp Hàn Quốc điều chỉnh định kỳ — kiểm hướng dẫn hiện hành tại văn phòng xuất nhập cảnh trước khi nộp.
Các nhánh F-5 người Việt hay gặp
Bảng dưới gom các nhánh phổ biến theo nguyên lý. Điều kiện cụ thể đổi theo từng đợt sửa hướng dẫn.
| Nhánh | Ai nộp | Điều kiện chính theo nguyên tắc |
|---|---|---|
| F-5-1 | Người đã cư trú khoảng 5 năm trở lên với F-2 hoặc tư cách lao động chuyên môn (E-1 đến E-7) | Thu nhập đủ ngưỡng, tài sản, tiếng Hàn và hiểu biết xã hội |
| F-5-2 | Vợ hoặc chồng của công dân Hàn | Đã cư trú khoảng 2 năm trở lên với tư cách vợ chồng, hôn nhân còn thực chất |
| F-5-3 | Con chưa thành niên của người F-5 | Theo diện gia đình |
| F-5-5 | Nhà đầu tư | Đầu tư số vốn lớn và tạo việc làm cho người Hàn theo ngưỡng quy định |
| F-5-11 | Người có năng lực đặc biệt | Thành tích xuất sắc trong khoa học, kinh doanh, văn hoá, thể thao |
| F-5-16 | Người giữ F-2-7 (cư trú theo điểm) đủ thời gian | Khoảng 3 năm F-2-7 và các điều kiện thu nhập |
| Các nhánh học vị cao | Người có bằng tiến sĩ hoặc bằng cấp ngành công nghệ cao, làm việc ở Hàn | Thời gian cư trú ngắn hơn F-5-1, kèm điều kiện thu nhập |
Phần lớn người Việt ở Hàn đi qua một trong hai cửa: F-5-2 (sau F-6 kết hôn) hoặc F-5-1/F-5-16 (sau quá trình làm việc chuyên môn hoặc F-2-7). Lao động E-9 phổ thông không có đường trực tiếp lên F-5; họ phải đi qua các bậc chuyển đổi như E-7-4 rồi mới tính tiếp.
Ba điều kiện chung: thu nhập, tài sản, tiếng Hàn
Thu nhập theo GNI bình quân. Phần lớn nhánh F-5 đòi thu nhập năm của người nộp (hoặc hộ gia đình, tuỳ nhánh) đạt từ mức GNI bình quân đầu người của Hàn Quốc năm trước trở lên, có nhánh đòi gấp đôi. Mức GNI được Ngân hàng Trung ương Hàn công bố hằng năm, nên ngưỡng thu nhập đổi theo năm. Thu nhập chứng minh bằng giấy xác nhận thu nhập từ cơ quan thuế, không phải sao kê ngân hàng.
Tài sản. Một số nhánh, đặc biệt F-5-1, đòi tài sản của hộ gia đình đạt ngưỡng nhất định — tiền gửi, bất động sản, tiền đặt cọc thuê nhà (jeonse) có thể được tính. Ngưỡng tài sản thường được đặt theo mức trung bình tài sản hộ gia đình do cơ quan thống kê công bố.
Tiếng Hàn và hiểu biết xã hội. Người nộp thường phải hoàn thành chương trình hội nhập xã hội KIIP tới cấp cao nhất (cấp 5) hoặc đạt bài đánh giá tương đương. Một số nhánh chấp nhận TOPIK ở mức nhất định. KIIP là chương trình học có hệ thống, vừa học tiếng vừa học về luật, văn hoá, lịch sử Hàn, và cũng có giá trị khi sau này xin nhập quốc tịch.
Hạnh kiểm. Không có án hình sự, không nợ thuế, không vi phạm luật xuất nhập cảnh. Các vi phạm nhỏ như ở quá hạn vài ngày trong quá khứ cũng có thể bị xem xét, nên khai thật và chuẩn bị giải thích.
Nhánh F-5-2: từ F-6 kết hôn lên vĩnh trú
Đây là nhánh đông người Việt nhất, vì nhiều phụ nữ Việt sang Hàn theo diện kết hôn F-6. Sau khoảng 2 năm cư trú với tư cách vợ chồng, người vợ hoặc chồng có thể chọn giữa hai đường: xin F-5-2 vĩnh trú hoặc xin nhập quốc tịch theo diện kết hôn. Hai đường có điều kiện gần nhau, nhưng hệ quả khác: F-5 giữ quốc tịch Việt Nam, nhập quốc tịch Hàn thì phải xử lý quốc tịch Việt Nam theo quy định của hai nước.
Hồ sơ F-5-2 xét kỹ tính thực chất của hôn nhân: hai người có sống chung không, có con chung không, người phối ngẫu Hàn có đứng ra hỗ trợ không. Điều kiện thu nhập thường xét theo thu nhập của hộ gia đình, trong đó có thu nhập của người chồng hoặc vợ người Hàn. Tiếng Hàn là phần nhiều chị em vướng: nếu chưa hoàn thành KIIP hoặc đạt mức tương đương, hồ sơ có thể bị hoãn.
Trường hợp hôn nhân tan vỡ do lỗi của người phối ngẫu Hàn (bạo lực, bỏ rơi) hoặc người phối ngẫu qua đời, người vợ hoặc chồng nước ngoài vẫn có thể có đường ở lại, nhưng phải chứng minh hoàn cảnh bằng giấy tờ như hồ sơ tư pháp, xác nhận của cơ quan hỗ trợ. Phần này cần làm việc trực tiếp với văn phòng xuất nhập cảnh và các trung tâm hỗ trợ gia đình đa văn hoá.
Nhánh F-5-1 và F-5-16: người đi làm chuyên môn
Kỹ sư, nhà nghiên cứu, giảng viên, nhân viên văn phòng người Việt ở Hàn thường mang tư cách E-7 (lao động chuyên môn), E-1 (giáo sư), E-3 (nghiên cứu). Sau khoảng 5 năm cư trú, họ có thể nộp F-5-1 nếu đủ thu nhập, tài sản và tiếng Hàn. Thời gian du học ở Hàn thường không được tính vào 5 năm này, hoặc chỉ được tính một phần tuỳ hướng dẫn từng giai đoạn — đây là chỗ nhiều du học sinh ở lại làm việc hay hiểu nhầm.
Đường thứ hai là đi qua F-2-7, visa cư trú theo điểm. Người đạt ngưỡng điểm có thể đổi từ E-7 sang F-2-7, được làm việc tự do hơn, vợ chồng đi kèm có điều kiện làm việc rộng hơn, và sau khoảng 3 năm F-2-7 có thể nộp F-5-16. Với người trẻ, có bằng thạc sĩ ở Hàn, tiếng Hàn tốt và thu nhập khá, đường F-2-7 thường nhanh hơn chờ đủ 5 năm E-7.
Cả hai đường đều đòi thu nhập ổn định nhiều năm. Một năm thất nghiệp hoặc đổi sang việc lương thấp ngay trước khi nộp có thể làm hồ sơ không đạt ngưỡng GNI. Người có kế hoạch nộp F-5 nên tránh đổi việc trong năm cuối, và giữ đủ giấy xác nhận thu nhập của các năm.
Ví dụ giả định: kỹ sư E-7 chọn giữa chờ F-5-1 và đi qua F-2-7
Anh Phúc 29 tuổi, học thạc sĩ kỹ thuật ở Daejeon, ra trường làm kỹ sư bán dẫn với tư cách E-7 được 2 năm, thu nhập năm cao hơn GNI bình quân một khoảng khá. Anh đã hoàn thành KIIP cấp 4 và đang học cấp 5. Vợ anh sang theo diện người nhà F-3, chưa được đi làm.
Nếu đi theo F-5-1, anh cần đủ khoảng 5 năm cư trú với tư cách lao động chuyên môn, tức còn chờ khoảng 3 năm nữa — với điều kiện thời gian học thạc sĩ không được tính vào. Trong 3 năm đó, vợ anh vẫn mang F-3 và không đi làm được nếu không xin phép riêng, thu nhập gia đình chỉ dựa vào một người.
Nếu đi theo F-2-7: tuổi dưới 30, thạc sĩ ở Hàn, thu nhập khá, KIIP gần hoàn thành — các mục này đều có điểm cao trong bảng điểm cư trú, nên anh có khả năng đạt ngưỡng. Đổi sang F-2-7 thì vợ anh chuyển theo diện gia đình của F-2-7, theo hướng dẫn những năm gần đây được làm việc rộng hơn hẳn F-3, nên gia đình có thể có hai nguồn thu — điều này cần kiểm lại theo hướng dẫn hiện hành. Sau khoảng 3 năm F-2-7, anh nộp F-5-16. Tổng thời gian tới vĩnh trú gần như bằng đường F-5-1, nhưng cuộc sống trong lúc chờ dễ thở hơn nhiều.
Chỗ anh cần cẩn thận: F-2-7 phải duy trì điều kiện khi gia hạn, và thu nhập năm phải giữ trên ngưỡng. Nếu anh tính đổi sang công ty khởi nghiệp lương thấp hơn trong vài năm tới, đường F-2-7 có thể đứt giữa chừng. Ví dụ này là giả định để minh hoạ cách cân, không thay cho thẩm định hồ sơ thật với văn phòng xuất nhập cảnh.
Sau khi có F-5: những nghĩa vụ để giữ thẻ
Thẻ đăng ký người nước ngoài của người F-5 có thời hạn và phải gia hạn định kỳ, thường khoảng 10 năm một lần. Bản thân tư cách vĩnh trú không hết hạn, nhưng quên gia hạn thẻ là vi phạm và bị phạt. Đổi địa chỉ phải khai báo trong thời hạn quy định.
Ra khỏi Hàn: người F-5 được miễn giấy phép tái nhập cảnh khi đi dưới khoảng 2 năm. Ở ngoài lâu hơn mà không xin phép thì có thể mất tư cách vĩnh trú. Người định về Việt Nam dài ngày để chăm cha mẹ hoặc làm ăn nên xin phép trước, đừng dựa vào trí nhớ của người quen.
Tư cách vĩnh trú có thể bị huỷ nếu phạm tội nghiêm trọng, nếu phát hiện hồ sơ xin F-5 dựa trên thông tin gian dối (ví dụ hôn nhân không có thật), hoặc vi phạm luật xuất nhập cảnh nặng. Người có F-5 vẫn là người nước ngoài theo luật Hàn, nên không có quyền như công dân về bầu cử quốc hội, hộ chiếu, và một số nghề trong khu vực công.
Sai lầm hay gặp khi chuẩn bị F-5
Các lỗi dưới đây là lý do hồ sơ F-5 của người Việt thường bị hoãn hoặc từ chối:
- Dùng sao kê ngân hàng thay cho giấy xác nhận thu nhập của cơ quan thuế — thu nhập không khai thuế không được tính.
- Tính thời gian du học vào 5 năm cư trú trong khi hướng dẫn hiện hành không tính hoặc chỉ tính một phần.
- Nộp khi chưa hoàn thành KIIP cấp cao nhất hoặc chưa có kết quả đánh giá tương đương.
- Đổi việc, nghỉ việc trong năm nộp làm thu nhập năm rơi dưới ngưỡng GNI.
- Với F-5-2, vợ chồng đang ly thân, không sống chung nhưng vẫn nộp như bình thường.
- Không khai các vi phạm nhỏ trong quá khứ như phạt ở quá hạn, phạt giao thông — cơ quan có dữ liệu và sẽ coi là khai gian.
- Tin vào môi giới hứa "lo F-5 nhanh" bằng hợp đồng lao động hoặc giấy xác nhận thu nhập không đúng sự thật — đây là gian dối hồ sơ, có thể bị huỷ cả tư cách đang có.
Văn phòng xuất nhập cảnh khu vực và tổng đài hỗ trợ người nước ngoài của Hàn Quốc có hỗ trợ tiếng Việt. Hỏi trực tiếp về điều kiện của nhánh mình trước khi nộp thường tiết kiệm được nhiều tháng.
Câu hỏi thường gặp
Lao động E-9 có lên F-5 được không?
Không có đường thẳng. Lao động E-9 phổ thông phải đi qua các bậc chuyển đổi, ví dụ lên E-7-4 lao động lành nghề nếu đủ điểm, rồi cư trú thêm hoặc đổi sang F-2 theo điều kiện, sau đó mới tính tới F-5. Mỗi bậc có điều kiện riêng về thu nhập, tiếng Hàn và tay nghề.
Chọn F-5-2 hay nhập quốc tịch Hàn khi đã kết hôn với người Hàn?
F-5-2 giữ quốc tịch Việt Nam và linh hoạt nếu sau này muốn về Việt Nam sống. Nhập quốc tịch Hàn cho quyền công dân đầy đủ, hộ chiếu Hàn, nhưng phải xử lý vấn đề quốc tịch Việt Nam theo quy định hai nước. Gia đình nên cân theo kế hoạch dài hạn, không chỉ theo cái nào nhanh hơn.
KIIP học mất bao lâu?
Tuỳ trình độ đầu vào. Người mới bắt đầu học từ cấp thấp nhất tới cấp 5 thường mất một đến hai năm nếu học đều. Người đã có tiếng Hàn tốt có thể thi xếp lớp để vào cấp cao hơn. Nên bắt đầu sớm, vì đây là phần nhiều hồ sơ F-5 bị chậm.
Có F-5 rồi về Việt Nam sống thì có mất không?
Nếu ra khỏi Hàn quá thời gian được miễn giấy phép tái nhập cảnh, thường khoảng 2 năm, mà không xin phép thì có thể mất tư cách. Người định ở Việt Nam lâu nên xin phép tái nhập cảnh trước khi đi và kiểm lại thời hạn hiện hành.
Con sinh ở Hàn của người F-5 có quốc tịch Hàn không?
Hàn Quốc áp dụng nguyên tắc quốc tịch theo huyết thống, nên con của hai cha mẹ người nước ngoài sinh ở Hàn không tự có quốc tịch Hàn. Con có thể được cấp tư cách theo diện gia đình người vĩnh trú và sau này xin vĩnh trú hoặc nhập quốc tịch theo điều kiện riêng.