Visa E-2 không chỉ dành cho nhà đầu tư. Một doanh nghiệp E-2 ở Mỹ có thể đưa nhân viên sang làm việc theo diện E-2 nếu nhân viên đó mang cùng quốc tịch hiệp ước với doanh nghiệp, và giữ vị trí điều hành, giám sát hoặc có kỹ năng thiết yếu cho hoạt động của doanh nghiệp.
Điều kiện cùng quốc tịch là điểm người Việt hay hiểu sai. Doanh nghiệp E-2 do chủ mang quốc tịch Grenada sở hữu thì "quốc tịch" của doanh nghiệp là Grenada; nhân viên chỉ mang quốc tịch Việt Nam không xin E-2 theo doanh nghiệp đó được, dù là người thân hay người làm lâu năm của chủ.
Bài này giải thích cách xác định quốc tịch doanh nghiệp, hai loại nhân viên E-2, cách chứng minh kỹ năng thiết yếu, và các lối khác khi người cần đưa sang không có quốc tịch hiệp ước.
Quốc tịch của doanh nghiệp E-2 được xác định thế nào
Theo hướng dẫn của Bộ Ngoại giao Mỹ, một doanh nghiệp mang quốc tịch của nước hiệp ước khi ít nhất 50% quyền sở hữu thuộc về công dân nước đó. Những người chủ này phải hoặc đang ở Mỹ với tình trạng E, hoặc ở ngoài Mỹ và nếu vào Mỹ sẽ đủ điều kiện E; phần sở hữu của người đã có thẻ xanh hay đã là công dân Mỹ không được tính cho quốc tịch hiệp ước.
Hệ quả thực tế: nếu chủ doanh nghiệp đang giữ E-2 rồi lên thẻ xanh, phần sở hữu của họ không còn được tính, và doanh nghiệp có thể mất tư cách E-2. Lúc đó các nhân viên đang giữ E-2 theo doanh nghiệp cũng mất cơ sở khi gia hạn. Đây là chỗ cần tính trước khi chủ nộp đơn thường trú.
Trường hợp doanh nghiệp có nhiều chủ thuộc các quốc tịch khác nhau, ví dụ một nửa là công dân Grenada và một nửa là công dân Việt Nam, thì phần của nước hiệp ước vừa đủ 50% vẫn có thể đạt điều kiện nếu cấu trúc rõ ràng. Nếu có hai nhóm nước hiệp ước mỗi bên 50%, doanh nghiệp có thể mang cả hai quốc tịch, và nhân viên thuộc quốc tịch nào trong hai cũng có thể xin E-2. Những cấu trúc này nên đọc trực tiếp hướng dẫn trong Sổ tay Ngoại giao (Foreign Affairs Manual) tại travel.state.gov.
Hai loại nhân viên E-2
Nhân viên E-2 phải thuộc một trong hai nhóm dưới đây. Nhân viên làm việc thông thường, dù chăm chỉ và lành nghề, không thuộc nhóm nào thì không đủ điều kiện.
| Tiêu chí | Điều hành hoặc giám sát | Kỹ năng thiết yếu |
|---|---|---|
| Bản chất | Quyền chỉ đạo lớn với doanh nghiệp hoặc một bộ phận; giám sát người khác | Kỹ năng đặc biệt khiến người đó cần thiết cho hoạt động hiệu quả của doanh nghiệp |
| Ví dụ | Giám đốc điều hành, quản lý chi nhánh, trưởng bộ phận tài chính | Kỹ thuật viên lắp đặt dây chuyền, đầu bếp chuyên một dòng món đặc thù, chuyên gia phần mềm nội bộ |
| Cán bộ xem gì | Chức danh, quyền hạn, số người dưới quyền, lương, kinh nghiệm quản lý | Kỹ năng có hiếm ở thị trường lao động Mỹ không, mức lương, kinh nghiệm, thời gian cần người đó |
| Thời hạn cần người | Thường là vị trí lâu dài | Thường gắn với giai đoạn khởi động, đào tạo người tại chỗ; ít khi vô thời hạn |
| Điểm yếu hay gặp | Chức danh lớn nhưng không có ai dưới quyền | Kỹ năng phổ thông, dễ tuyển ở Mỹ |
Kỹ năng thiết yếu không có định nghĩa cứng; cán bộ lãnh sự xét theo từng trường hợp. Câu hỏi họ hay đặt là: nếu không có người này, doanh nghiệp có tìm được người ở Mỹ làm được việc đó trong thời gian hợp lý không, và vì sao không.
Chứng minh kỹ năng thiết yếu: thứ cán bộ thật sự muốn thấy
Hồ sơ nhân viên kỹ năng thiết yếu thường yếu vì chỉ khẳng định "người này giỏi". Cán bộ cần thấy ba lớp: kỹ năng cụ thể là gì, vì sao doanh nghiệp cần nó ở giai đoạn này, và vì sao không thuê được ở Mỹ trong khung thời gian hợp lý.
Lớp thứ nhất dựa trên kinh nghiệm có chứng cứ: thời gian làm nghề, các dự án đã thực hiện, chứng chỉ nghề, thư xác nhận của nơi làm cũ mô tả việc cụ thể chứ không khen chung. Lớp thứ hai gắn với kế hoạch kinh doanh: ví dụ doanh nghiệp vừa nhập dây chuyền sản xuất mà chỉ vài người quen vận hành, hoặc nhà hàng xây thực đơn quanh kỹ thuật chế biến mà đầu bếp địa phương chưa làm. Lớp thứ ba thường kèm kế hoạch đào tạo người tại chỗ, cho thấy nhân viên E-2 sẽ truyền kỹ năng để doanh nghiệp dần không phụ thuộc.
Mức lương cũng là một chứng cứ gián tiếp. Một người được gọi là thiết yếu nhưng nhận lương thấp hơn mặt bằng nghề đó ở địa phương sẽ khiến cán bộ nghi ngờ. Ngược lại, lương cao không tự chứng minh được kỹ năng; nó chỉ làm câu chuyện nhất quán.
Quy trình xin E-2 cho nhân viên
Khung chung khi doanh nghiệp đã có tư cách E-2. Mẫu đơn, lệ phí và cách đặt lịch theo từng lãnh sự quán cần kiểm trên travel.state.gov và trang của lãnh sự quán nơi nộp.
- Xác nhận quốc tịch nhân viên: nhân viên có hộ chiếu hợp lệ của đúng nước hiệp ước mà doanh nghiệp mang quốc tịch.
- Chuẩn bị hồ sơ doanh nghiệp: giấy tờ chứng minh doanh nghiệp vẫn đáp ứng E-2, thường là bộ hồ sơ đã nộp khi chủ xin visa, cập nhật báo cáo tài chính, bảng lương, hoạt động mới.
- Chuẩn bị hồ sơ vị trí: thư mời làm việc, mô tả công việc, mức lương, sơ đồ tổ chức cho thấy vị trí nằm ở đâu.
- Chuẩn bị hồ sơ cá nhân: bằng cấp, chứng chỉ, thư xác nhận kinh nghiệm, dịch sang tiếng Anh nếu là tiếng Việt.
- Khai DS-160 và mẫu thông tin doanh nghiệp E theo hướng dẫn của lãnh sự quán, nộp phí và đặt lịch phỏng vấn.
- Phỏng vấn: trả lời về công việc cụ thể, kinh nghiệm, kế hoạch đào tạo người tại chỗ nếu là diện kỹ năng thiết yếu.
Nhân viên đang ở Mỹ hợp pháp theo tình trạng khác có thể xin đổi sang E-2 qua USCIS bằng đơn I-129 do doanh nghiệp nộp. Đổi tình trạng không cấp visa trong hộ chiếu; khi ra khỏi Mỹ và muốn quay lại vẫn phải xin visa ở lãnh sự quán.
Ví dụ giả định: nhà hàng ở Texas cần đầu bếp chính
Ví dụ giả định: anh V. có quốc tịch Grenada và đang giữ E-2 với một nhà hàng Việt ở Houston. Nhà hàng mở thêm dòng món bún, phở nấu theo công thức nhà, cần một đầu bếp chính biết toàn bộ quy trình nấu nước dùng và huấn luyện bếp phụ. Anh muốn đưa người đầu bếp đã làm với gia đình anh mười năm ở Sài Gòn sang.
Người đầu bếp chỉ mang quốc tịch Việt Nam, nên dù kỹ năng có thể đủ cho diện thiết yếu, diện E-2 nhân viên không áp dụng. Nếu người đầu bếp là công dân Grenada, hồ sơ mới bắt đầu có cơ sở, và khi đó câu hỏi chuyển sang chất lượng chứng cứ: kinh nghiệm được xác nhận thế nào, kỹ năng đó có hiếm ở thị trường Houston không, kế hoạch đào tạo bếp phụ trong bao lâu, lương có tương xứng không.
Với người đầu bếp mang quốc tịch Việt Nam, anh V. phải nhìn các lối khác. H-1B thường không hợp với nghề nấu ăn vì không phải nghề đòi bằng đại học. Thẻ xanh diện lao động qua PERM có thể là một hướng nhưng mất nhiều năm. Trong lúc đó, phương án thực tế là tuyển đầu bếp tại chỗ và mời người ở Sài Gòn sang hướng dẫn trong khuôn khổ được phép, sau khi hỏi kỹ luật sư vì thăm công tác ngắn hạn không được làm việc sản xuất trong bếp.
Nhân viên chỉ có quốc tịch Việt Nam: các lối khác
Đây là tình huống phổ biến nhất với chủ doanh nghiệp người Việt có quốc tịch thứ hai. Người cần đưa sang là quản lý lâu năm, thợ chính, đầu bếp ở Việt Nam, nhưng họ chỉ mang hộ chiếu Việt Nam. Diện E-2 nhân viên đóng với họ. Các lối có thể xem xét:
H-1B nếu vị trí là nghề chuyên môn đòi bằng đại học đúng ngành, chấp nhận bốc thăm. L-1 nếu chủ có công ty ở Việt Nam liên quan sở hữu với doanh nghiệp Mỹ và người đó đã làm cho công ty Việt Nam ít nhất một năm liên tục trong ba năm gần nhất. H-2B cho công việc thời vụ hoặc nhu cầu tạm thời, có hạn ngạch và chỉ mở cho công dân các nước trong danh sách đủ điều kiện do Bộ An ninh Nội địa công bố hằng năm, cần kiểm Việt Nam có trong danh sách năm đó không. Thẻ xanh diện EB-3 qua chứng nhận lao động PERM nếu doanh nghiệp muốn giữ người lâu dài, thời gian chờ thường tính bằng năm.
Không có lối nào nhanh và chắc như E-2 nhân viên. Vì vậy, nếu kế hoạch kinh doanh phụ thuộc vào việc đưa đội ngũ từ Việt Nam sang, nên tính chuyện này ngay khi thiết kế cấu trúc sở hữu, không phải sau khi doanh nghiệp đã mở. Một số gia đình chọn để người quản lý chính cũng làm quốc tịch thứ hai cùng nước, nhưng đó là quyết định cá nhân lớn của người đó, không nên coi như một thủ tục cho công ty.
Gia hạn và thay đổi khi nhân viên E-2 đang ở Mỹ
Thời hạn visa E-2 in trong hộ chiếu và thời gian được ở trên I-94 là hai thứ khác nhau. Mỗi lần nhập cảnh, người giữ E-2 thường được cho ở một khoảng thời gian theo quy định, có thể gia hạn ở trong Mỹ qua USCIS hoặc bằng cách ra ngoài rồi nhập cảnh lại với visa còn hạn. Visa hết hạn thì muốn quay lại phải xin visa mới ở lãnh sự quán.
Khi doanh nghiệp thay đổi, như đổi chủ, sáp nhập, thay đổi đáng kể quy mô hoạt động, nhân viên E-2 bị ảnh hưởng theo. Nếu thay đổi làm quốc tịch của doanh nghiệp không còn là nước hiệp ước của nhân viên, cơ sở E-2 của nhân viên mất. Nếu nhân viên chuyển vai trò, ví dụ từ kỹ thuật viên lắp đặt sang quản lý cửa hàng, cần xem vai trò mới có còn đáp ứng một trong hai nhóm không và có cần nộp lại không.
Nhân viên nghỉ việc ở doanh nghiệp E-2 thì có khoảng ân hạn theo quy định để rời Mỹ, đổi tình trạng, hoặc để một doanh nghiệp E-2 khác cùng quốc tịch nộp đơn. Doanh nghiệp nên ghi nhận ngày chấm dứt việc làm rõ ràng, vì mốc này quyết định thời gian còn lại của nhân viên và gia đình.
Những điểm hay bị bỏ sót
Nhân viên E-2 gắn với doanh nghiệp, không gắn với chủ. Nghỉ việc ở doanh nghiệp E-2 thì tình trạng E-2 của nhân viên chấm dứt; chuyển sang doanh nghiệp E-2 khác cùng quốc tịch cần xin lại hoặc được USCIS chấp thuận.
Chủ lên thẻ xanh có thể kéo theo cả đội. Như đã nói, phần sở hữu của thường trú nhân không tính cho quốc tịch hiệp ước. Kế hoạch thẻ xanh của chủ phải tính tới nhân viên E-2 đang làm.
Vợ con nhân viên đi kèm được. Vợ hoặc chồng và con chưa kết hôn dưới 21 tuổi được xin E-2 phụ thuộc; vợ hoặc chồng được làm việc theo tình trạng. Họ không cần mang quốc tịch hiệp ước.
Vị trí thay đổi phải khai. Nhân viên kỹ năng thiết yếu được đưa sang để lắp đặt, sau đó làm bán hàng thường ngày là thay đổi bản chất công việc, có thể ảnh hưởng tới lần gia hạn.
Câu hỏi thường gặp
Người thân của chủ doanh nghiệp E-2 có xin E-2 nhân viên được không?
Được nếu người đó mang cùng quốc tịch hiệp ước với doanh nghiệp và giữ vị trí điều hành, giám sát hoặc có kỹ năng thiết yếu. Quan hệ gia đình không phải điều kiện cũng không phải lợi thế; cán bộ xét như mọi nhân viên khác, đôi khi còn hỏi kỹ hơn về công việc thật.
Doanh nghiệp E-2 cần bao nhiêu nhân viên Mỹ trước khi đưa nhân viên E-2 sang?
Không có tỷ lệ cố định. Nhưng một doanh nghiệp chỉ toàn người nước ngoài theo visa thì khó chứng minh mình không phải doanh nghiệp cầm chừng (marginal), chỉ đủ nuôi chủ và gia đình. Thuê lao động tại chỗ là chứng cứ tốt cho cả doanh nghiệp lẫn hồ sơ nhân viên.
Nhân viên E-2 có phải đầu tư tiền không?
Không. Nhân viên E-2 không cần góp vốn. Điều kiện của họ là quốc tịch trùng với doanh nghiệp và tính chất công việc. Vốn đầu tư là điều kiện của nhà đầu tư E-2 và của doanh nghiệp, đã được xét khi doanh nghiệp được công nhận.
Kỹ năng thiết yếu có giới hạn thời gian ở Mỹ không?
Luật không đặt mốc cố định, nhưng cán bộ thường kỳ vọng nhân viên kỹ năng thiết yếu cần thiết trong giai đoạn khởi động hoặc đào tạo. Khi gia hạn, có thể bị hỏi vì sao doanh nghiệp vẫn chưa đào tạo được người thay. Kế hoạch đào tạo rõ ràng giúp trả lời.
Nhân viên E-2 có lên thẻ xanh được không?
E-2 không có đường thẻ xanh trực tiếp. Nhân viên muốn thường trú cần một diện khác, thường là doanh nghiệp bảo lãnh qua PERM rồi I-140. Nộp đơn thường trú có thể bị hỏi lại khi gia hạn E-2, nên cần tính thời điểm.