Nhà sáng lập có thể nhận H-1B thông qua chính công ty mình lập ở Mỹ. Quy tắc hiện đại hoá H-1B có hiệu lực từ ngày 17/1/2025 ghi rõ điều trước đây chỉ nằm trong thực tiễn xét đơn: người thụ hưởng sở hữu cổ phần chi phối công ty bảo lãnh vẫn được H-1B, miễn có công việc chuyên môn thật và đáp ứng các điều kiện khác.
Kèm theo đó là một giới hạn: nếu người thụ hưởng sở hữu trên 50% hoặc có quyền biểu quyết đa số, đơn đầu tiên và lần gia hạn đầu tiên chỉ được duyệt mỗi lần tối đa 18 tháng, thay vì ba năm. Founder vẫn phải đi qua bốc thăm như mọi người nếu công ty không thuộc diện miễn hạn ngạch, và công ty phải trả mức lương không thấp hơn lương hiện hành cho vị trí đó.
Bài này dành cho du học sinh, kỹ sư, chuyên gia người Việt đang ở Mỹ hoặc muốn sang, có ý định tự lập công ty: điều kiện cụ thể, các bước, những điểm dễ khiến đơn bị từ chối và cách đặt H-1B trong lộ trình dài hơn.
Từ "không được" thành "được nhưng có điều kiện"
Trước đây, rào cản lớn nhất với founder là yêu cầu quan hệ chủ lao động và người lao động: công ty phải có quyền kiểm soát công việc của người H-1B, kể cả quyền sa thải. Khi người đó lại là chủ sở hữu duy nhất, cán bộ thường hỏi ai có thể sa thải ai. Năm 2010, USCIS ra một bản hướng dẫn khiến nhiều founder bị từ chối; bản đó sau bị huỷ, nhưng sự lúng túng kéo dài.
Quy tắc hiện đại hoá 2025 bỏ cách nhìn đó và thay bằng yêu cầu có một lời mời làm việc thật (bona fide job offer) cho một vị trí chuyên môn. Người thụ hưởng có thể là cổ đông lớn, miễn phần lớn thời gian làm công việc chuyên môn đã khai. Họ vẫn được làm một số việc điều hành công ty, nhưng không được để việc điều hành lấn át công việc chuyên môn.
Giới hạn 18 tháng có lý do: USCIS muốn xem công ty có thật sự trả lương và duy trì vị trí đó trước khi cấp thời hạn dài. Sau hai lần 18 tháng, các lần gia hạn tiếp theo trở lại khung thông thường. Tổng thời gian H-1B vẫn tính theo mốc sáu năm, trừ các trường hợp được kéo dài theo luật khi đang có hồ sơ thẻ xanh ở những chặng nhất định.
Những điều kiện công ty và người sáng lập phải đáp ứng
Tách riêng những gì thuộc về công ty và những gì thuộc về người thụ hưởng giúp tự kiểm dễ hơn:
- Công ty có thật: đã đăng ký ở tiểu bang, có mã số thuế liên bang, có tài khoản ngân hàng, có địa điểm làm việc, có hoạt động hoặc ít nhất có nguồn vốn đủ để trả lương cho cả thời gian xin.
- Vị trí là nghề chuyên môn: đòi bằng cử nhân trở lên hoặc tương đương trong một ngành cụ thể liên quan trực tiếp tới công việc, ví dụ kỹ sư phần mềm, phân tích dữ liệu, kỹ sư cơ khí.
- Người thụ hưởng có bằng phù hợp: bằng cử nhân trở lên ngành liên quan, hoặc tương đương được đánh giá theo quy định.
- Mức lương: công ty nộp đơn LCA với Bộ Lao động Mỹ, cam kết trả không thấp hơn lương thực tế cho vị trí tương tự hoặc lương hiện hành của khu vực, lấy mức cao hơn.
- Trả lương thật: lương phải được trả qua bảng lương có khấu trừ thuế, kể cả lúc công ty chưa có việc cho người đó làm; không được "tạm hoãn lương" vì công ty khó khăn.
- Thời gian làm chuyên môn: phần lớn thời gian dành cho công việc chuyên môn đã khai, không phải gọi vốn, bán hàng hay quản trị chung.
Điều kiện trả lương là chỗ nhiều founder đánh giá thấp. Một công ty mới chưa có doanh thu phải chứng minh có tiền trả lương hiện hành cho người sáng lập ở thành phố lớn của Mỹ, và cam kết đó kéo dài suốt thời hạn H-1B.
Các bước một founder thường đi
Thứ tự dưới đây là khung tham khảo. Lịch đăng ký bốc thăm, phí và cách chọn có thể thay đổi theo từng năm tài khoá, cần kiểm trên uscis.gov trước mỗi mùa.
- Lập công ty và chuẩn bị vốn: chọn loại hình, đăng ký, mở tài khoản; xác định người ký đơn thay mặt công ty.
- Đăng ký bốc thăm điện tử trong khung thời gian USCIS công bố, thường vào khoảng tháng 3, nếu công ty không thuộc diện miễn hạn ngạch.
- Nếu được chọn, xin chứng nhận LCA từ Bộ Lao động Mỹ cho đúng vị trí, mức lương và địa điểm làm việc.
- Nộp I-129 kèm chứng cứ công ty có thật, vị trí chuyên môn, khả năng trả lương, bằng cấp của người thụ hưởng và giải trình về quyền sở hữu.
- Nhận kết quả: người đang ở Mỹ hợp pháp, ví dụ đang OPT, có thể đổi tình trạng; người ở Việt Nam đi phỏng vấn visa tại Lãnh sự quán Mỹ.
- Trong 18 tháng đầu: trả lương đúng cam kết, giữ chứng từ, ghi nhận công việc chuyên môn để chuẩn bị gia hạn.
Từ mùa bốc thăm năm tài khoá 2025, USCIS chọn theo người thụ hưởng thay vì theo số lượt đăng ký, nên một người được nhiều công ty đăng ký cũng chỉ có một cơ hội. Đã có các đề xuất thay đổi cách chọn, ví dụ ưu tiên theo bậc lương, và từ tháng 9/2025 có một tuyên bố của Tổng thống áp một khoản thanh toán rất lớn với một số đơn H-1B mới cho người ở ngoài Mỹ. Phạm vi, ngoại lệ và hiệu lực của các thay đổi này cần đọc trực tiếp trên uscis.gov tại thời điểm nộp.
Lối tránh bốc thăm: miễn hạn ngạch và làm đồng thời
Bốc thăm là rủi ro lớn nhất vì kết quả không phụ thuộc vào chất lượng hồ sơ. Một số chủ lao động được miễn hạn ngạch H-1B, chủ yếu là các trường đại học, tổ chức phi lợi nhuận liên kết với trường, và tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận hoặc của chính phủ. Họ nộp đơn H-1B quanh năm, không qua bốc thăm.
Một mô hình được nhiều founder dùng: làm việc cho một đơn vị miễn hạn ngạch, ví dụ một chương trình khởi nghiệp hay phòng nghiên cứu trong trường đại học, đồng thời được công ty của mình nộp đơn H-1B làm việc song song (concurrent employment). Đơn của công ty founder lúc này cũng được miễn hạn ngạch chừng nào việc làm ở đơn vị miễn hạn ngạch còn tiếp tục. Một số địa phương ở Mỹ từng có chương trình hỗ trợ kiểu này cho nhà sáng lập nhập cư.
Điểm yếu của mô hình: nếu việc làm ở đơn vị miễn hạn ngạch chấm dứt, đơn H-1B song song cũng mất cơ sở miễn hạn ngạch, và công ty founder phải đi qua bốc thăm như bình thường. Vì vậy cần tính trước kế hoạch nối tiếp, ví dụ chuẩn bị song song O-1A hoặc EB-2 NIW nếu hồ sơ đủ mạnh.
Những lý do đơn của founder hay bị hỏi kỹ
Công ty chỉ có một người. Không bị cấm, nhưng cán bộ sẽ hỏi ai làm phần việc không chuyên môn, vị trí kỹ sư phần mềm có thật cần thiết cho công ty ở giai đoạn này không, và có kế hoạch kinh doanh cho thấy vị trí ấy tồn tại suốt thời hạn đơn không.
Không chứng minh được khả năng trả lương. Sao kê ngân hàng mỏng, vốn góp chưa vào, hợp đồng gọi vốn chưa ký. Nên có chứng cứ vốn đã vào tài khoản công ty hoặc cam kết đầu tư có ràng buộc pháp lý.
Mô tả công việc chung chung. Viết "phụ trách công nghệ" thì khó chứng minh nghề chuyên môn. Cần nêu nhiệm vụ cụ thể, tỷ lệ thời gian, công cụ, sản phẩm, và vì sao cần bằng cấp ngành đó.
Ngành học không khớp vị trí. Bằng quản trị kinh doanh xin vị trí kỹ sư dữ liệu sẽ bị hỏi. Hoặc chọn vị trí khớp với ngành đã học, hoặc chuẩn bị đánh giá tương đương có căn cứ.
Mâu thuẫn giữa vai trò chủ và vai trò nhân viên. Nếu phần lớn thời gian thực tế là gọi vốn và điều hành, đơn có thể bị coi là không đúng bản chất. Phần điều hành được phép nhưng phải là phụ.
Bộ giấy tờ một founder nên chuẩn bị
Ngoài mẫu đơn, hồ sơ của nhà sáng lập thường cần thêm giấy tờ để trả lời trước những câu cán bộ sẽ hỏi. Danh sách dưới đây là thực tế hay gặp, không phải danh mục chính thức:
- Giấy chứng nhận thành lập công ty, điều lệ hoặc thoả thuận vận hành, sổ cổ đông cho thấy tỷ lệ sở hữu và quyền biểu quyết.
- Sao kê ngân hàng của công ty, hợp đồng góp vốn hoặc gọi vốn đã ký, cho thấy nguồn trả lương trong suốt thời hạn đơn.
- Kế hoạch kinh doanh ngắn, nêu rõ sản phẩm, khách hàng, lộ trình tuyển người và vì sao cần vị trí chuyên môn này.
- Mô tả công việc chi tiết, chia theo nhóm nhiệm vụ và tỷ lệ thời gian, tách riêng phần điều hành.
- Sơ đồ tổ chức hiện tại và dự kiến, kể cả đồng sáng lập, cố vấn, nhà thầu.
- Bằng cấp, bảng điểm, đánh giá tương đương nếu bằng ở nước ngoài; chứng cứ kinh nghiệm liên quan.
- Hợp đồng thuê văn phòng hoặc chỗ làm việc chung, nếu làm việc từ xa thì địa điểm cụ thể ghi trong LCA.
Một bộ giấy tờ chặt không bảo đảm được duyệt, nhưng giảm đáng kể khả năng nhận yêu cầu bổ sung, vốn là lúc founder vừa lo công ty vừa phải gom lại chứng cứ trong thời hạn ngắn.
H-1B trong lộ trình dài của nhà sáng lập
Với founder, H-1B hiếm khi là đích. Nó là cách ở lại Mỹ hợp pháp, được trả lương, trong lúc công ty lớn lên và hồ sơ cá nhân dày thêm. Ba hướng thường được tính song song: O-1A nếu founder có thành tích, báo chí, vai trò giám khảo, gọi vốn từ nhà đầu tư uy tín; EB-2 NIW nếu công việc có tầm quan trọng quốc gia và người đó ở vị trí tốt để thúc đẩy nó; và thẻ xanh qua PERM do chính công ty bảo lãnh, một lối khó vì cơ quan lao động soi kỹ vị trí có thật sự mở cho người khác khi người thụ hưởng là chủ.
Ví dụ giả định: anh Đ. tốt nghiệp thạc sĩ khoa học máy tính ở Mỹ, đang dùng OPT kéo dài cho ngành STEM tại một công ty khác, đồng thời cùng hai bạn lập một công ty phần mềm. Anh có thể được công ty mình đăng ký bốc thăm; nếu được chọn, đơn đầu chỉ 18 tháng. Trong thời gian đó, anh tích luỹ thành tích để chuẩn bị O-1A hoặc EB-2 NIW, thay vì đặt toàn bộ tương lai vào lần gia hạn H-1B tiếp theo.
Một lưu ý cho người đang OPT: OPT sau tốt nghiệp thông thường cho phép tự kinh doanh trong ngành học, nhưng phần OPT kéo dài cho STEM đòi chủ lao động có quan hệ tuyển dụng thật và chương trình đào tạo, không áp dụng cho tự làm chủ. Lịch chuyển tiếp giữa OPT và H-1B cần tính kỹ để không có khoảng trống tình trạng.
Câu hỏi thường gặp
Người sở hữu 100% công ty có được H-1B không?
Được, theo quy tắc hiện đại hoá có hiệu lực từ 17/1/2025, miễn có lời mời làm việc thật cho một vị trí chuyên môn và đáp ứng các điều kiện khác. Người sở hữu trên 50% hoặc có quyền biểu quyết đa số chỉ được duyệt tối đa 18 tháng cho đơn đầu và lần gia hạn đầu.
Founder có phải bốc thăm H-1B không?
Có, nếu công ty không thuộc diện miễn hạn ngạch. Quy tắc mới không tạo làn riêng cho nhà sáng lập. Cách tránh bốc thăm hợp pháp là làm việc cho đơn vị miễn hạn ngạch như trường đại học, rồi được công ty mình nộp đơn làm việc đồng thời.
Công ty mới chưa có doanh thu có bảo lãnh H-1B được không?
Có thể, nếu chứng minh được khả năng trả mức lương đã cam kết trong suốt thời hạn đơn, ví dụ bằng vốn góp đã vào tài khoản hoặc cam kết đầu tư có ràng buộc. Công ty không có tiền thật thì đơn rất dễ bị yêu cầu bổ sung.
Founder H-1B có được tự trả lương thấp để tiết kiệm không?
Không. Công ty phải trả không thấp hơn mức đã cam kết trong LCA, tức là cao hơn giữa lương thực tế và lương hiện hành của khu vực. Trả thiếu có thể bị Bộ Lao động Mỹ xử lý và ảnh hưởng tới lần gia hạn sau.
Sau hai lần 18 tháng thì sao?
Các lần gia hạn tiếp theo trở về khung thời hạn thông thường của H-1B, mỗi lần tối đa ba năm, tổng vẫn tính theo mốc sáu năm trừ khi được kéo dài theo luật nhờ hồ sơ thẻ xanh đang ở chặng nhất định.
Đang OPT STEM có tự làm chủ công ty mình được không?
Phần OPT kéo dài cho STEM đòi chủ lao động có quan hệ tuyển dụng thật, dùng E-Verify và có kế hoạch đào tạo, nên tự làm chủ không phù hợp. OPT sau tốt nghiệp thông thường linh hoạt hơn. Nên đọc hướng dẫn của SEVP và hỏi người phụ trách sinh viên quốc tế ở trường.