Visa B1 là visa công tác ngắn hạn của Mỹ, thường được cấp gộp B1/B2 cho người Việt. Nó cho phép bạn làm những việc kinh doanh phục vụ cho công việc ở Việt Nam: gặp đối tác, đàm phán, ký hợp đồng, dự hội nghị, đi hội chợ, khảo sát thị trường. Nó không cho phép bạn làm việc cho một đơn vị ở Mỹ hay nhận lương từ nguồn ở Mỹ. Ranh giới nghe thì rõ, nhưng thực tế có nhiều tình huống xám.
Kỹ sư sang lắp máy cho khách hàng Mỹ, nhân viên sang "học việc" ở chi nhánh, giám đốc ở lại vài tháng để mở cửa hàng, người làm từ xa cho công ty Việt Nam trong khi ở nhà con tại Mỹ — mỗi trường hợp có câu trả lời khác nhau. Bài này đi qua nguyên tắc chung, rồi áp vào các tình huống doanh nghiệp Việt hay gặp, để bạn biết lúc nào B1 là đủ và lúc nào cần loại visa khác.
Nguyên tắc nền: làm cho ai, ai trả tiền
Luật di trú Mỹ và Sổ tay Đối ngoại của Bộ Ngoại giao (Foreign Affairs Manual) mô tả hoạt động B1 bằng một ý chính: khách công tác đến Mỹ để làm việc kinh doanh có tính chất quốc tế, còn lợi ích và nguồn tiền công vẫn nằm ở nước ngoài. Bạn vẫn là nhân viên của công ty Việt Nam, nhận lương từ Việt Nam, và việc bạn làm ở Mỹ phục vụ cho công ty đó.
Từ đó suy ra hai câu hỏi kiểm tra. Thứ nhất, bạn có đang tạo ra sản phẩm hay dịch vụ cho một bên ở Mỹ thay cho người lao động Mỹ không? Nếu có, đó là làm việc, không phải công tác. Thứ hai, ai trả tiền cho bạn? Công ty Mỹ có thể chi trả chi phí đi lại, ăn ở hợp lý, nhưng trả lương hay thù lao cho công việc ở Mỹ thì thường vượt khỏi B1.
Thời gian không phải tiêu chí chính nhưng có ý nghĩa. Một chuyến công tác hai tuần dễ được hiểu là đi họp, đi hội chợ. Ở ba bốn tháng liền với lý do "giám sát hoạt động" sẽ làm viên chức hỏi bạn đang thực sự điều hành công việc ở Mỹ hay không. Thời gian được ở do viên chức CBP ghi trên I-94 tại cửa khẩu, thường tương ứng với nhu cầu của chuyến đi.
Ranh giới qua các hoạt động thường gặp
Bảng tóm theo nguyên lý, không thay cho tư vấn với từng hồ sơ cụ thể. Chi tiết nằm ở mục B1 trong Foreign Affairs Manual, có thể sửa đổi; kiểm lại trên trang của Bộ Ngoại giao Mỹ.
| Hoạt động | B1 thường cho phép? | Ghi chú |
|---|---|---|
| Họp với đối tác, nhà cung cấp, khách hàng | Có | Mục đích phục vụ công ty ở Việt Nam |
| Đàm phán, ký hợp đồng | Có | Kể cả mua hàng, mua thiết bị |
| Dự hội nghị, hội thảo, hội chợ thương mại | Có | Đứng gian hàng giới thiệu sản phẩm được; bán lẻ trực tiếp tại chỗ thì cần xem kỹ |
| Khảo sát thị trường, tìm địa điểm đầu tư | Có | Chưa được điều hành doanh nghiệp ở Mỹ |
| Lắp đặt, bảo trì máy theo hợp đồng bán hàng | Có điều kiện | Thiết bị do công ty nước ngoài bán, hợp đồng có điều khoản dịch vụ, người đi có chuyên môn đặc thù |
| Tham gia đào tạo ở công ty mẹ hoặc đối tác | Có điều kiện | Học là chính, không làm sản phẩm; không nhận lương từ Mỹ |
| Làm việc tại chi nhánh Mỹ như nhân viên | Không | Cần L-1, E-2, H-1B hay loại phù hợp |
| Nhận thù lao biểu diễn, giảng dạy | Thường không | Có ngoại lệ hẹp cho một số hoạt động học thuật ngắn ngày |
Chữ "có điều kiện" trong bảng không có nghĩa là có thể lách. Nó có nghĩa là hồ sơ phải có giấy tờ chứng minh điều kiện, như hợp đồng mua bán có điều khoản lắp đặt, hay thư của công ty mẹ mô tả khoá đào tạo.
Kỹ thuật viên sang lắp máy, bảo hành: khi nào B1 đủ
Doanh nghiệp Việt xuất khẩu dây chuyền, máy móc sang Mỹ thường kèm điều khoản lắp đặt và hướng dẫn vận hành. Quy định B1 có một nhánh dành cho trường hợp này: nhân viên của bên bán ở nước ngoài sang lắp đặt, bảo trì, sửa chữa thiết bị theo hợp đồng mua bán, khi người đó có kiến thức chuyên môn mà bên mua không tự làm được. Hợp đồng nên ghi rõ nghĩa vụ dịch vụ của bên bán.
Giới hạn nằm ở chỗ: lắp đặt máy khác với thi công xây dựng. Kỹ thuật viên giám sát lắp đặt dây chuyền thường được chấp nhận, nhưng một đội công nhân sang làm phần xây lắp, đổ móng, dựng nhà xưởng thì vượt khỏi B1. Tương tự, bảo trì định kỳ theo hợp đồng là một chuyện, sang làm thợ sửa máy thường xuyên cho khách hàng Mỹ là chuyện khác.
Khi xin visa và khi nhập cảnh, kỹ thuật viên nên mang theo thư của công ty Việt Nam nêu rõ: tên thiết bị, hợp đồng mua bán, nhiệm vụ, thời gian dự kiến, ai trả lương. Thư mời từ phía khách hàng Mỹ xác nhận việc lắp đặt giúp câu chuyện khớp ở hai đầu.
Ba tình huống xám doanh nghiệp Việt hay vướng
Giám đốc sang "mở chi nhánh". Sang tìm mặt bằng, gặp luật sư, mở tài khoản ngân hàng cho công ty Mỹ là hoạt động khảo sát, chuẩn bị, thường trong phạm vi B1. Nhưng khi cửa hàng đã mở và giám đốc đứng điều hành hằng ngày, đó là làm việc. Lúc này cần visa phù hợp như L-1A cho văn phòng mới hoặc E-2 nếu có quốc tịch nước hiệp ước.
Nhân viên sang "học việc" ở công ty đối tác. Nếu nhân viên thật sự học quy trình rồi về áp dụng ở Việt Nam, không làm ra sản phẩm cho bên Mỹ, B1 có thể phù hợp. Nếu "học việc" nghĩa là đứng dây chuyền, phục vụ khách, làm ca như nhân viên, đó là lao động. Chương trình thực tập có cấu trúc thì thường cần visa J-1.
Làm việc từ xa cho công ty Việt Nam khi đang ở Mỹ. Người sang thăm con, mở máy tính trả lời email công việc ở Việt Nam trong vài tuần, là chuyện phổ biến. Quy định hiện hành không mô tả kỹ trường hợp này, và cách hiểu đang tiếp tục được bàn. Nguyên tắc an toàn: mục đích chính của chuyến đi phải là du lịch hoặc công tác hợp lệ, công việc từ xa chỉ là phụ, không phục vụ khách hàng Mỹ, và bạn không nên khai rằng mình sang Mỹ để làm việc từ xa.
Chuẩn bị hồ sơ cho một chuyến công tác
Hồ sơ B1 không cần dày, nhưng mỗi giấy tờ phải trả lời một câu hỏi viên chức sẽ đặt ra:
- Thư cử đi công tác của công ty Việt Nam: chức vụ, mục đích, thời gian, ai chịu chi phí, cam kết bạn tiếp tục làm việc sau khi về.
- Thư mời của đối tác Mỹ hoặc xác nhận đăng ký hội chợ, hội nghị: tên sự kiện, ngày, địa điểm.
- Giấy tờ chứng minh công ty hoạt động thật: đăng ký kinh doanh, hợp đồng với đối tác Mỹ, chứng từ xuất nhập khẩu nếu có.
- Với kỹ thuật viên lắp đặt: hợp đồng mua bán có điều khoản dịch vụ, mô tả thiết bị, chuyên môn của người đi.
- Bằng chứng ràng buộc của cá nhân: hợp đồng lao động, bảng lương, gia đình, tài sản ở Việt Nam.
- Lịch trình dự kiến, kể cả nếu bạn kết hợp vài ngày du lịch sau công việc.
Trong DS-160 và lúc phỏng vấn, hãy mô tả công việc bằng động từ cụ thể: họp, đàm phán, kiểm hàng, dự hội chợ. Tránh những từ dễ hiểu sai như "làm việc ở Mỹ", "hỗ trợ chi nhánh", "làm dự án" mà không giải thích.
Ví dụ giả định: một xưởng gỗ Bình Dương
Công ty của chị Thảo ở Bình Dương xuất đồ gỗ sang Mỹ, vừa ký đơn hàng lớn với một chuỗi bán lẻ ở North Carolina. Chị muốn cử ba người sang: chị đi gặp khách hàng và dự hội chợ nội thất mùa xuân; anh Phong, trưởng phòng kỹ thuật, sang kiểm hàng mẫu ở kho của khách; và em Duy, nhân viên mới, sang "ở ba tháng làm quen thị trường, phụ việc ở kho đối tác".
Chuyến của chị Thảo và anh Phong nằm gọn trong B1: gặp khách, dự hội chợ, kiểm hàng phục vụ đơn hàng của công ty Việt Nam. Chuyến của Duy có vấn đề: ba tháng phụ việc ở kho đối tác là lao động cho bên Mỹ. Nếu mục tiêu là đào tạo Duy hiểu thị trường, công ty nên thiết kế lại chuyến đi: ngắn hơn, có lịch học hỏi cụ thể, không làm việc ở kho. Nếu mục tiêu là có người thường trực ở Mỹ, đó là bài toán của visa lao động hoặc mở văn phòng, không phải B1.
Điều đáng nhớ là một hồ sơ "lách" cho Duy không chỉ rủi ro cho riêng Duy. Nếu bị phát hiện làm việc trái phép, uy tín của công ty trong những lần xin visa sau cho các nhân viên khác cũng bị ảnh hưởng.
Sai lầm hay gặp khi dùng B1
Những hồ sơ B1 gặp rắc rối thường lặp lại vài kiểu giống nhau, cả lúc xin visa lẫn lúc nhập cảnh:
- Dùng chữ "làm việc" để mô tả chuyến công tác. Viên chức đọc theo nghĩa đen; hãy dùng chữ họp, đàm phán, kiểm hàng, dự hội nghị.
- Cử nhân viên mới vào công ty vài tháng đi công tác dài ngày, khi chưa có bằng chứng gắn bó với công ty ở Việt Nam.
- Để đối tác Mỹ ghi trong thư mời rằng bạn sẽ "hỗ trợ đội ngũ", "tham gia vận hành" mà không nói rõ hoạt động cụ thể.
- Nhận khoản "phụ cấp" hằng tháng từ công ty Mỹ trong thời gian ở đó, ngoài chi phí đi lại và ăn ở.
- Đi công tác nhiều chuyến liền, mỗi chuyến ở vài tháng, khiến lịch sử ra vào trông như đang làm việc thường xuyên ở Mỹ.
- Kết hợp vài ngày du lịch nhưng không khai trong lịch trình, rồi lúc nhập cảnh nói một kiểu, khi bị hỏi lại nói kiểu khác.
- Nghĩ rằng có visa B1/B2 mười năm là được làm mọi việc kinh doanh. Thời hạn visa dài không mở rộng phạm vi hoạt động được phép.
Nếu kế hoạch của doanh nghiệp đã vượt khỏi công tác ngắn hạn, cách tiết kiệm nhất về lâu dài là lập kế hoạch cho đúng loại visa ngay từ đầu, thay vì cố kéo B1 đi xa hơn phạm vi của nó. Một lần bị kết luận làm việc trái phép có thể khiến cả visa hiện tại lẫn những hồ sơ sau gặp khó.
Câu hỏi thường gặp
Visa B1/B2 có được dùng để đi hội chợ và bán hàng tại gian hàng không?
Đi hội chợ, đứng gian hàng giới thiệu sản phẩm, nhận đơn đặt hàng cho công ty ở Việt Nam thường nằm trong phạm vi B1. Bán lẻ trực tiếp, thu tiền mặt tại chỗ như một cửa hàng thì cần xem kỹ hơn. Hãy nói rõ hoạt động thật với viên chức khi xin visa.
Công ty Mỹ trả tiền khách sạn và vé máy bay thì có vi phạm B1 không?
Thường không. Đối tác Mỹ chi trả chi phí đi lại, ăn ở hợp lý là chuyện phổ biến. Điều cần tránh là nhận lương hay thù lao cho công việc làm ở Mỹ từ nguồn ở Mỹ, vì khi đó hoạt động dễ bị coi là làm việc chứ không còn là công tác.
Sang Mỹ thăm con mà vẫn làm việc từ xa cho công ty Việt Nam có sao không?
Đây là vùng quy định chưa mô tả kỹ. Nguyên tắc an toàn là mục đích chính của chuyến đi phải là thăm thân hoặc du lịch, công việc từ xa chỉ là phụ, phục vụ công ty Việt Nam, không phục vụ khách hàng ở Mỹ. Không nên khai mục đích chuyến đi là làm việc từ xa.
Kỹ sư sang lắp đặt dây chuyền cho khách hàng Mỹ dùng visa B1 được không?
Có thể, khi thiết bị do công ty nước ngoài bán, hợp đồng mua bán có điều khoản lắp đặt hoặc bảo trì, và người đi có chuyên môn đặc thù. Hồ sơ nên kèm hợp đồng và thư mô tả nhiệm vụ. Thi công xây dựng hay sửa chữa thường xuyên thì vượt khỏi B1.
Giám đốc muốn ở Mỹ vài tháng để điều hành cửa hàng mới mở thì cần visa gì?
B1 chỉ hợp với giai đoạn khảo sát, chuẩn bị. Khi đã điều hành doanh nghiệp ở Mỹ hằng ngày, bạn cần visa cho phép làm việc như L-1A với văn phòng mới của công ty đa quốc gia, hoặc E-2 nếu có quốc tịch của nước có hiệp ước thương mại với Mỹ.