Mọi hệ thống di trú lớn đều cho người xin tự nộp hồ sơ, và nhiều hồ sơ tự làm vẫn được chấp thuận. Cổng trực tuyến của Canada, Úc, New Zealand, mẫu đơn của USCIS đều được thiết kế để người không có chuyên môn pháp lý điền được. Người Việt tự làm visa du lịch, tự nộp Express Entry, tự nộp đơn bảo lãnh vợ chồng ngày càng nhiều.
Nhưng cũng có những hồ sơ mà một chỗ sai có thể đóng cửa nhiều năm: từng bị từ chối, có tiền án, hôn nhân phức tạp, nguồn tiền đầu tư nhiều tầng, sức khoẻ trong nhà, diện doanh nhân. Bài này không bàn chọn đơn vị tư vấn nào; nó giúp bạn quyết định có nên thuê ai không, nếu thuê thì thuê người có tư cách gì ở từng nước, và chia việc thế nào cho hợp lý để vừa tiết kiệm vừa an toàn.
Ai được phép đại diện hồ sơ ở từng nước
Mỗi nước có cơ chế cấp phép riêng. Người không có tư cách mà nhận tiền để tư vấn, đại diện là vi phạm ở nước đó, và hồ sơ của bạn chịu rủi ro.
| Nước | Người được phép đại diện có thu phí | Cách tự kiểm |
|---|---|---|
| Canada | Luật sư thuộc đoàn luật sư tỉnh bang, tư vấn viên di trú được cấp phép (RCIC) thuộc cơ quan quản lý nghề tư vấn di trú, công chứng viên Quebec | Tra tên trên danh bạ công khai của cơ quan quản lý hoặc đoàn luật sư |
| Úc | Đại lý di trú đã đăng ký và luật sư hành nghề có chứng chỉ | Tra số đăng ký trên danh sách công khai do Bộ Nội vụ Úc quản lý |
| Mỹ | Luật sư có giấy phép của một tiểu bang, đại diện được công nhận thuộc tổ chức được Bộ Tư pháp Mỹ công nhận | Tra trên trang của đoàn luật sư tiểu bang; cẩn trọng với người tự xưng "notario", "chuyên viên di trú" |
| New Zealand | Cố vấn di trú có giấy phép, luật sư New Zealand | Tra trên danh sách của cơ quan cấp phép cố vấn di trú |
Ở Việt Nam có nhiều đơn vị làm dịch vụ giấy tờ, dịch thuật, hướng dẫn điền đơn. Họ có thể giúp phần hành chính, nhưng nếu ký tên là đại diện trong hồ sơ hoặc tư vấn pháp lý mà không có tư cách theo luật nước đó, hồ sơ có thể gặp rắc rối. Hãy hỏi thẳng: ai sẽ ký là đại diện, người đó có số đăng ký nào.
Những hồ sơ thường tự làm được
Hồ sơ tự làm được thường có ba đặc điểm: điều kiện rõ ràng, giấy tờ đầy đủ và nhất quán, không có lịch sử bất lợi. Ví dụ: Express Entry cho người có bằng cấp, kinh nghiệm làm việc liên tục ở công ty có hợp đồng, bảo hiểm xã hội rõ ràng, điểm ngôn ngữ đã có, chưa từng bị từ chối visa nào; đơn bảo lãnh vợ chồng của công dân Mỹ khi hai người cưới hợp pháp, có ảnh, có liên lạc, có chuyến thăm, chưa ai từng có hôn nhân trước phức tạp; visa du lịch thăm thân cho người có công việc ổn định.
Với những hồ sơ này, trang chính thức có hướng dẫn chi tiết, danh mục giấy tờ, mẫu thư, câu hỏi thường gặp. Người cẩn thận, đọc kỹ, chịu khó kiểm từng chữ trong tên, ngày sinh, địa chỉ qua mọi giấy tờ thường làm được. Thứ tốn nhiều thời gian nhất không phải điền đơn mà là thu thập giấy tờ, dịch, hợp pháp hoá hoặc Apostille, và kiểm sự nhất quán.
Tự làm cũng có lợi ích ít được nói: bạn hiểu hồ sơ của mình từng dòng. Khi phỏng vấn hoặc khi cơ quan di trú hỏi thêm, người tự làm thường trả lời tự tin hơn người giao hết cho bên khác mà không biết trong hồ sơ ghi gì.
Những hồ sơ không nên tự làm
Từng bị từ chối, từng ở quá hạn, từng bị trục xuất. Lịch sử di trú bất lợi ở bất kỳ nước nào có thể ảnh hưởng hồ sơ mới, và cách trình bày lại câu chuyện cần hiểu luật. Một câu trả lời sai về lần từ chối cũ có thể biến một hồ sơ yếu thành hồ sơ khai sai.
Có tiền án, tiền sự, hoặc từng bị điều tra. Mỗi nước đánh giá theo luật riêng, có nước có thủ tục phục hồi hoặc miễn trừ. Cần người hiểu cách đối chiếu tội danh ở Việt Nam với luật nước đó.
Hôn nhân, con cái phức tạp. Ly hôn nhiều lần, con riêng, con nuôi chưa đủ thủ tục, hôn nhân thực tế không đăng ký, tranh chấp quyền nuôi con. Đây là chỗ hồ sơ hay bị nghi ngờ và hay vướng điều kiện người phụ thuộc.
Đầu tư và doanh nhân. Chứng minh nguồn tiền EB-5, diện doanh nhân tỉnh bang Canada, các chương trình đầu tư có thẩm định nguồn vốn nhiều tầng. Ngoài người đại diện di trú, thường cần thêm kế toán và luật sư về doanh nghiệp.
Có người trong gia đình bệnh nặng hoặc khuyết tật. Cách trình bày hồ sơ y tế và kế hoạch giảm thiểu ảnh hưởng thật sự tới kết quả, nhất là ở các diện Canada, Úc, New Zealand có xét chi phí y tế.
Chia việc: phần nào tự làm, phần nào nhờ
Không nhất thiết phải chọn tự làm tất cả hoặc thuê trọn gói. Nhiều gia đình chia việc để tiết kiệm mà vẫn có người kiểm phần khó.
| Việc | Tự làm | Nhờ người có tư cách |
|---|---|---|
| Thu thập giấy tờ hộ tịch, lý lịch tư pháp, bằng cấp | Được, chỉ tốn thời gian | Không cần |
| Dịch thuật, công chứng, Apostille | Tự làm qua đơn vị dịch thuật và cơ quan có thẩm quyền | Không cần |
| Đánh giá có đủ điều kiện diện nào | Được nếu hồ sơ đơn giản | Nên có một buổi tư vấn nếu có yếu tố bất lợi |
| Viết bản trình bày, thư giải trình | Được với hồ sơ đơn giản | Nên nhờ khi cần giải thích lịch sử bất lợi |
| Trả lời yêu cầu bổ sung, thư công bằng thủ tục | Được nếu câu hỏi đơn giản | Nên nhờ khi liên quan sức khoẻ, khai sai, lý lịch |
| Khiếu nại, xem xét lại, kiện | Không nên | Gần như bắt buộc |
Một cách làm hay gặp: tự chuẩn bị toàn bộ giấy tờ, rồi thuê một buổi tư vấn tính theo giờ để người có tư cách rà lại trước khi nộp. Chi phí thấp hơn nhiều so với trọn gói, mà vẫn có người phát hiện chỗ sai nếu có.
Ví dụ giả định: hai hồ sơ cùng diện, hai cách làm
Ví dụ giả định. Hai chị em Hà và Linh cùng nộp Express Entry. Chị Hà, 30 tuổi, kỹ sư xây dựng, làm cho một công ty từ khi ra trường, có hợp đồng, bảng lương, bảo hiểm xã hội đầy đủ, chưa từng xin visa nào bị từ chối. Chị tự tính điểm, tự lập hồ sơ, tự xin thư xác nhận kinh nghiệm theo mẫu hướng dẫn của Canada, và tự nộp sau khi được mời. Phần chị tốn nhiều công nhất là viết thư xác nhận kinh nghiệm cho khớp mô tả công việc với nhóm nghề.
Chị Linh, 33 tuổi, từng bị từ chối visa du học Úc năm năm trước, làm cho ba công ty, trong đó một công ty đã giải thể nên không xin được thư xác nhận, và có một con riêng với người chồng cũ. Mỗi chi tiết này đều có cách xử lý: khai đúng lần từ chối cũ và giải thích, chứng minh kinh nghiệm bằng giấy tờ thay thế, khai con riêng và xử lý giấy tờ đồng ý của người cha nếu con đi kèm. Nhưng xử lý sai một chỗ có thể dẫn tới bị từ chối hoặc bị coi là khai sai. Chị Linh nên có người đại diện có tư cách rà toàn bộ hồ sơ, ít nhất là trước khi nộp.
Hai chị em cùng diện, cùng nước, nhưng độ phức tạp khác nhau. Câu hỏi "có nên thuê không" luôn phải trả lời theo hồ sơ cụ thể, không theo diện.
Tính thời gian và cái giá của sai sót, không chỉ phí dịch vụ
Khi cân tự làm hay thuê, nhiều người chỉ so phí dịch vụ với số tiền tiết kiệm được. Phép tính đó thiếu hai khoản. Khoản thứ nhất là thời gian của chính bạn: đọc hướng dẫn, tra luật, gọi điện xin giấy tờ, đi lại giữa các cơ quan, dịch và kiểm từng trang. Với hồ sơ tay nghề đơn giản, tổng thời gian có thể là vài chục giờ rải trong vài tháng; với hồ sơ doanh nhân hay đầu tư, con số này lớn hơn nhiều, và phần lớn là thời gian của người đang phải điều hành công việc.
Khoản thứ hai là cái giá của sai sót. Một hồ sơ bị trả lại vì thiếu chữ ký thì mất vài tuần. Một hồ sơ bị từ chối vì giấy tờ không khớp thì mất phí nhà nước, mất thời gian chờ, có khi mất cả lượt mời và phải chờ đợt sau trong khi tuổi tăng lên, điểm giảm xuống. Một hồ sơ bị kết luận khai sai thì mất nhiều năm. Với hồ sơ đơn giản, xác suất sai nặng thấp nên tự làm hợp lý; với hồ sơ phức tạp, chỉ cần một xác suất nhỏ của sai sót nặng cũng đủ làm phí dịch vụ trở nên rẻ.
Cách nghĩ thực tế là hỏi: nếu hồ sơ này bị từ chối, mình mất gì và có làm lại được không. Nếu câu trả lời là mất ít và làm lại dễ, tự làm. Nếu câu trả lời là mất cơ hội vì tuổi, vì chương trình sắp đóng, hay vì để lại vết trong lịch sử di trú, hãy có người có tư cách kiểm trước.
Dấu hiệu cảnh báo khi thuê người làm hồ sơ
Hứa kết quả. Không ai quyết định thay cơ quan di trú. Người hứa "bao đậu", "hoàn tiền nếu trượt" để chốt hợp đồng thường không nói hết rủi ro, hoặc không có tư cách để biết rủi ro là gì.
Khuyên khai khác sự thật. Người khuyên bỏ bớt lần từ chối cũ, sửa ngày làm việc, khai thêm kinh nghiệm, hay nói "cái này họ không kiểm đâu" đang đẩy bạn vào rủi ro khai sai. Hậu quả rơi vào bạn, không phải vào họ: Canada có thể cấm nộp năm năm, Úc có thể từ chối và cấm theo quy định về thông tin sai, Mỹ có thể cấm vĩnh viễn.
Không cho bạn xem hồ sơ trước khi nộp. Bạn có quyền đọc mọi thứ nộp dưới tên mình. Người đại diện đàng hoàng gửi bản nháp cho bạn kiểm, giải thích từng câu trả lời quan trọng.
Giữ tài khoản, mật khẩu. Tài khoản trực tuyến nên do bạn tạo và giữ, người đại diện được thêm quyền đại diện theo cách hệ thống cho phép. Mất quyền truy cập tài khoản của chính mình là mất kiểm soát hồ sơ.
Câu hỏi thường gặp
Tự nộp Express Entry có bị đánh giá thấp hơn so với có đại diện không?
Không. Hệ thống chấm điểm theo thông tin khai, không theo việc có hay không có đại diện. Hồ sơ tự nộp đầy đủ, nhất quán được xét như mọi hồ sơ khác. Thứ làm hồ sơ yếu đi là giấy tờ thiếu hoặc mâu thuẫn, không phải việc tự làm.
Thuê dịch vụ ở Việt Nam có được không?
Được cho phần hành chính như dịch thuật, công chứng, sắp xếp giấy tờ. Nếu dịch vụ tư vấn pháp lý về di trú hay đứng tên đại diện, hãy kiểm người đó có tư cách theo luật nước bạn nộp không. Hỏi tên và số đăng ký của người ký đại diện rồi tự tra trên danh sách công khai.
Đã thuê đại diện thì có cần đọc hồ sơ không?
Cần. Bạn ký cam kết thông tin trong hồ sơ là đúng, nên bạn chịu trách nhiệm về mọi câu trả lời. Đọc kỹ bản nháp, hỏi lại những chỗ không hiểu, và giữ một bản sao toàn bộ hồ sơ đã nộp để dùng khi phỏng vấn hoặc khi nộp hồ sơ khác về sau.
Có thể đổi người đại diện giữa chừng không?
Có. Mỗi nước có mẫu đơn hoặc cách báo huỷ quyền đại diện và chỉ định người mới. Trước khi đổi, hãy lấy lại toàn bộ bản sao hồ sơ đã nộp và thư từ với cơ quan di trú, đảm bảo bạn giữ quyền truy cập tài khoản trực tuyến của chính mình.
Hồ sơ bảo lãnh vợ chồng có nên tự làm không?
Nhiều cặp tự làm thành công khi hôn nhân rõ ràng, có bằng chứng quan hệ đầy đủ, không ai có lịch sử di trú bất lợi. Nếu có chênh lệch tuổi lớn, thời gian quen ngắn, từng có hôn nhân trước phức tạp hay từng bị từ chối, nên có người có tư cách rà trước khi nộp.