Hồ sơ thường trú Canada thường mất nhiều tháng, có khi vài năm. Trong khoảng thời gian đó, đời sống không dừng lại: người ta kết hôn, sinh con, chia tay, mất việc, chuyển nhà, đổi hộ chiếu. Luật di trú Canada đòi người nộp phải trả lời trung thực và báo những thay đổi quan trọng cho tới khi chính thức trở thành thường trú nhân. Thay đổi có thể không làm hỏng hồ sơ; im lặng mới là thứ làm hỏng.
Bài này đi qua những thay đổi thường gặp nhất, cái nào phải báo, cái nào ảnh hưởng tới điều kiện của chương trình, và hậu quả lâu dài khi bỏ sót một thành viên gia đình — hậu quả mà nhiều người chỉ nhận ra khi muốn bảo lãnh người thân vài năm sau. Cách báo cụ thể và biểu mẫu có thể thay đổi; bạn làm theo hướng dẫn hiện hành trên trang của IRCC.
Nguyên tắc: thông tin phải đúng tới ngày nhận thường trú
Hồ sơ của bạn được đánh giá theo thông tin tại thời điểm nộp, nhưng nghĩa vụ trung thực kéo dài tới khi bạn nhập cảnh hoặc được xác nhận thường trú. Khi bạn đứng trước cán bộ biên giới với xác nhận thường trú trong tay, một trong những câu hỏi là: hoàn cảnh của bạn có gì thay đổi kể từ khi được cấp không, như tình trạng hôn nhân hay số con.
Ngoài ra, mỗi chương trình có những điều kiện phải được thoả mãn liên tục. Với Express Entry, bạn phải vẫn đủ điều kiện chương trình được mời và điểm CRS không được tụt xuống dưới điểm cắt của đợt bạn được mời. Với đề cử tỉnh bang, những điều kiện mà tỉnh dựa vào để đề cử, như công việc hay ý định sống ở tỉnh, phải còn đúng.
Vì vậy, khi có thay đổi, bạn đặt hai câu hỏi: thay đổi này có làm sai thông tin đã khai không, và có làm mình mất một điều kiện của chương trình không. Câu trả lời "có" cho một trong hai câu đều cần báo.
Kết hôn hoặc bắt đầu chung sống
Trước khi có xác nhận thường trú. Bạn báo IRCC và bổ sung vợ hoặc chồng mới vào hồ sơ. Người đó phải khai lý lịch, khám sức khoẻ, có lý lịch tư pháp và qua kiểm tra an ninh như mọi thành viên khác, dù có đi theo hay không. Việc này kéo dài thời gian xử lý nhưng là bước bắt buộc.
Sau khi có xác nhận thường trú, trước khi nhập cảnh. Đây là tình huống nguy hiểm. Xác nhận thường trú được cấp dựa trên tình trạng độc thân; nếu bạn kết hôn rồi nhập cảnh mà không khai, bạn đang nhận thường trú với thông tin sai. Bạn cần báo IRCC trước khi đi và làm theo hướng dẫn, chấp nhận có thể phải chờ thêm.
Ảnh hưởng tới điểm CRS. Với Express Entry, có vợ hoặc chồng đi kèm làm điểm tính theo khung khác. Điểm của bạn có thể giảm hoặc tăng tuỳ trình độ của người phối ngẫu. Nếu điểm mới thấp hơn điểm cắt của đợt bạn được mời, hồ sơ có thể không còn đủ điều kiện. Nên tính lại điểm trước khi quyết định thời điểm.
Thành viên gia đình không khai báo: hậu quả kéo dài nhiều năm
Quy định di trú Canada có một điều khoản ít người để ý: nếu bạn có vợ, chồng hoặc con phụ thuộc mà không khai và không để IRCC xét khi bạn nhận thường trú, người đó sẽ không bao giờ được bạn bảo lãnh theo diện gia đình về sau. Điều này áp dụng cả với thành viên không đi theo. Người làm hồ sơ hay gọi đây là quy định về thành viên gia đình bị loại trừ.
Tình huống thường gặp: một người đi Express Entry một mình, có con riêng ở Việt Nam mà không khai vì "con không đi theo". Vài năm sau, muốn bảo lãnh con sang, hồ sơ bị từ chối theo quy định này và gần như không có đường kháng cáo trong diện gia đình. Một tình huống khác: người kết hôn khi hồ sơ đang xét nhưng nghĩ "đợi sang rồi bảo lãnh vợ sau", cũng gặp đúng điều khoản ấy.
Cách phòng duy nhất là khai đủ mọi thành viên gia đình, kể cả con riêng, con đang ở với vợ hoặc chồng cũ, con nuôi, và để tất cả qua khám sức khoẻ, kiểm tra lý lịch nếu IRCC yêu cầu. Người không đi theo vẫn có thể được xét mà không cần sang Canada.
Sinh con, ly thân, người thân qua đời
Sinh con. Con sinh ra trong khi hồ sơ đang xét phải được bổ sung vào hồ sơ trước khi bạn nhận thường trú. Con sinh ra tại Canada là công dân Canada nên không cần xét như người đi kèm, nhưng bạn vẫn nên cập nhật thông tin gia đình. Con sinh ở Việt Nam cần hộ chiếu, ảnh và có thể cần khám sức khoẻ.
Ly thân hoặc ly hôn. Nếu bạn và người phối ngẫu chia tay trong khi hồ sơ đang xét, người đó không còn là thành viên đi kèm. Báo IRCC và cung cấp giấy tờ tương ứng. Với Express Entry, điểm của bạn được tính lại theo khung độc thân, có thể thay đổi kết quả. Nếu người phối ngẫu là người đứng chính, người kia mất cơ sở để đi theo hồ sơ.
Người thân qua đời. Nếu một thành viên khai trong hồ sơ qua đời, báo IRCC và nộp giấy chứng tử. Nếu điểm của bạn có phần dựa vào người thân ở Canada, như anh chị em ruột đang sống ở Canada, việc người đó qua đời có thể làm thay đổi điểm.
Những thay đổi khác cũng phải báo
Chuyển sang sống ở nước khác. Nếu bạn sang sống ở một nước thứ ba đủ lâu theo ngưỡng của IRCC, bạn có thể cần lý lịch tư pháp của nước đó. Báo địa chỉ mới và chuẩn bị giấy tờ trước khi được yêu cầu, vì xin lý lịch tư pháp nước ngoài thường mất thời gian.
Bị bắt, bị khởi tố hoặc bị kết án. Đây là thay đổi bắt buộc phải báo, kể cả khi vụ việc nhỏ hoặc chưa xét xử. Vấn đề hình sự có thể ảnh hưởng tới khả năng được chấp nhận; giấu thông tin còn bị coi là khai sai, nặng hơn bản thân vụ việc. Nên hỏi luật sư di trú có giấy phép trước khi trả lời.
Thay đổi tình trạng sức khoẻ nghiêm trọng. Kết quả khám di trú có thời hạn. Nếu bạn hoặc người đi kèm phát hiện bệnh nghiêm trọng sau khi khám, và kết quả khám còn hiệu lực, hãy tìm hiểu hướng dẫn về việc có phải thông báo hay khám lại. Trung thực ở đây bảo vệ bạn khi nhập cảnh.
Đổi họ tên. Đổi họ tên sau kết hôn, hoặc chỉnh sửa giấy khai sinh, làm giấy tờ mới khác với thông tin đã khai. Báo kèm quyết định đổi tên và giấy tờ mới để hồ sơ thống nhất, tránh thị thực và xác nhận thường trú cấp theo tên cũ.
Mất việc, đổi việc, đổi chỗ ở: ảnh hưởng tuỳ chương trình
Cùng một thay đổi về công việc có thể vô hại với chương trình này nhưng làm mất điều kiện ở chương trình khác. Bảng dưới tóm theo nguyên lý; trường hợp cụ thể cần đối chiếu hướng dẫn và thư đề cử.
| Thay đổi | Express Entry diện CEC | Express Entry diện FSW | Đề cử tỉnh bang có chủ lao động |
|---|---|---|---|
| Mất việc sau khi nộp | Kinh nghiệm đã tích luỹ vẫn được tính; cần giữ tình trạng hợp lệ | Thường không ảnh hưởng điều kiện; kiểm quỹ định cư | Có thể mất cơ sở đề cử; báo tỉnh và IRCC ngay |
| Đổi việc cùng nghề | Báo cập nhật; không làm mất kinh nghiệm cũ | Báo cập nhật | Thường phải được tỉnh chấp thuận |
| Chuyển sang tỉnh khác | Không phải điều kiện | Không phải điều kiện | Mâu thuẫn với ý định sống ở tỉnh đề cử |
| Kết quả ngôn ngữ hết hạn | Chỉ cần còn hạn khi nộp | Chỉ cần còn hạn khi nộp | Theo yêu cầu của tỉnh |
Điểm chung của mọi chương trình là bạn phải giữ tình trạng cư trú hợp lệ nếu đang ở Canada. Mất việc mà giấy phép lao động gắn chủ thì phải tính ngay đường tiếp theo, không để tình trạng tự hết hiệu lực trong lúc chờ.
Cách báo thay đổi cho IRCC
Kênh báo thay đổi phụ thuộc vào loại hồ sơ và giai đoạn. Nguyên tắc chung là báo bằng văn bản, lưu lại bằng chứng đã gửi.
- Kiểm trong tài khoản trực tuyến xem hồ sơ có chức năng cập nhật trực tiếp không. Với hồ sơ Express Entry chưa được mời, bạn cập nhật ngay trong hồ sơ.
- Với hồ sơ đã nộp, dùng biểu mẫu liên hệ trực tuyến của IRCC, chọn đúng loại yêu cầu, ghi số hồ sơ và mô tả thay đổi ngắn gọn.
- Đính kèm giấy tờ chứng minh: giấy đăng ký kết hôn, giấy khai sinh của con, quyết định ly hôn, thư thôi việc, hộ chiếu mới.
- Lưu lại xác nhận đã gửi và bản chụp nội dung đã gửi.
- Theo dõi tài khoản để nhận yêu cầu bổ sung, như mẫu khai lý lịch hoặc thư hướng dẫn khám sức khoẻ cho thành viên mới.
- Khi nhập cảnh, trả lời trung thực câu hỏi của cán bộ biên giới về thay đổi kể từ khi được cấp xác nhận.
Hộ chiếu mới là thay đổi nhỏ nhưng hay gây rắc rối. Xác nhận thường trú và thị thực nhập cảnh gắn với số hộ chiếu. Nếu bạn đổi hộ chiếu sau khi nộp, báo ngay; nếu đổi sau khi đã có thị thực dán trong hộ chiếu cũ, cần làm theo hướng dẫn riêng để được cấp lại.
Ví dụ giả định: anh Khải và đám cưới giữa chừng
Ví dụ sau là giả định. Anh Khải, 29 tuổi, nộp hồ sơ thường trú qua Express Entry theo diện tay nghề liên bang khi còn độc thân. Bốn tháng sau, anh kết hôn với chị Vy ở Hà Nội. Anh báo IRCC, gửi giấy đăng ký kết hôn, ảnh cưới, bằng chứng quan hệ. Chị Vy nhận yêu cầu khai lý lịch, lấy lý lịch tư pháp và khám sức khoẻ.
Anh tính lại điểm CRS với vợ đi kèm. Chị Vy có bằng đại học và tiếng Anh khá, nhưng điểm khung có vợ chồng vẫn thấp hơn khung độc thân một chút. Anh xác nhận điểm mới vẫn cao hơn điểm cắt của đợt mình được mời. Hồ sơ kéo dài thêm vài tháng, sau đó cả hai cùng nhận xác nhận thường trú.
Nếu anh Khải chọn im lặng và nhập cảnh một mình rồi bảo lãnh vợ sau, chị Vy sẽ rơi vào nhóm thành viên gia đình không khai báo, không bảo lãnh được theo diện vợ chồng. Ngoài ra, chính thường trú của anh có thể bị xem xét lại vì khai sai. Vài tháng chờ thêm là cái giá rất nhỏ so với rủi ro đó.
Câu hỏi thường gặp
Có cần báo IRCC khi đổi số điện thoại hay địa chỉ email không?
Nên báo. IRCC liên lạc qua tài khoản trực tuyến và email; nếu bạn không nhận được thư yêu cầu bổ sung vì thông tin liên lạc cũ, hồ sơ có thể bị đóng vì không phản hồi. Cập nhật thông tin liên lạc là việc nhanh và nên làm ngay.
Sinh con sau khi đã có xác nhận thường trú nhưng chưa nhập cảnh thì sao?
Bạn cần báo IRCC trước khi nhập cảnh, vì con mới sinh là thành viên gia đình phụ thuộc chưa được xét. Nếu không khai, con có thể rơi vào nhóm không được bảo lãnh theo diện gia đình về sau. Làm theo hướng dẫn của IRCC cho tình huống này.
Mất việc khi đang chờ hồ sơ CEC thì có bị từ chối không?
Kinh nghiệm làm việc đã tích luỹ đủ trước khi nộp vẫn được tính. Điều quan trọng là bạn giữ tình trạng cư trú hợp lệ ở Canada và báo thay đổi. Nếu giấy phép gắn chủ, hãy tính ngay phương án giấy phép mới.
Có bị từ chối nếu điểm CRS giảm sau khi được mời không?
Nếu điểm giảm xuống dưới điểm cắt của đợt bạn được mời, hồ sơ có thể không còn đủ điều kiện. Nếu điểm giảm nhưng vẫn cao hơn điểm cắt, thường không ảnh hưởng. Bạn nên tự tính lại điểm mỗi khi có thay đổi về gia đình, công việc hay học vấn.
Người thân ở Việt Nam bị bệnh nặng có phải báo không?
Nếu người đó không phải thành viên khai trong hồ sơ thì không ảnh hưởng. Nếu là thành viên gia đình trong hồ sơ, như vợ chồng hay con phụ thuộc, tình trạng sức khoẻ thay đổi lớn có thể ảnh hưởng tới kết quả khám di trú; nên tìm hiểu hướng dẫn và báo khi cần.