Một hồ sơ EB-5 nộp từ Việt Nam đi qua ba cơ quan Mỹ theo thứ tự: USCIS xét đơn đầu tư (I-526E nếu qua trung tâm vùng, I-526 nếu đầu tư trực tiếp), Trung tâm Thị thực Quốc gia (NVC) gom giấy tờ dân sự và lệ phí, rồi Lãnh sự quán Mỹ tại TP.HCM phỏng vấn và cấp visa định cư. Nhập cảnh xong, bạn có thẻ xanh có điều kiện hai năm; sau đó quay lại USCIS với đơn I-829 để nhận thẻ xanh 10 năm.
Bài này đi theo trình tự 11 bước, nói rõ ở mỗi bước ai làm gì, giấy gì cần có sẵn và chỗ người Việt hay vấp. Thời gian xử lý từng giai đoạn đổi liên tục nên không ghi số cố định; cách ước lượng thời gian chờ phỏng vấn được phân tích trong bài riêng.
Giai đoạn chuẩn bị: bốn bước trước khi chuyển một đồng
Phần lớn hồ sơ hỏng được quyết định ở giai đoạn này, trước khi có mẫu đơn nào được nộp.
- Đánh giá hồ sơ cá nhân. Luật sư di trú Mỹ của riêng bạn rà nguồn tiền, lý lịch, tình trạng hôn nhân, tuổi các con, lịch sử visa Mỹ. Đây là lúc phát hiện những thứ khó sửa: một lần bị từ chối visa có khai sai, một khoản tiền không có chứng từ, một đứa con sắp 21 tuổi.
- Chọn cửa đầu tư và loại hạn ngạch. Trực tiếp hay trung tâm vùng; dự án thuộc cột nông thôn, thất nghiệp cao, hạ tầng hay cột chung. Lựa chọn này quyết định mức vốn và việc bạn có rơi vào hàng chờ hay không, nên phải đối chiếu Visa Bulletin hiện hành.
- Thẩm định dự án. Đọc tài liệu chào bán, hợp đồng góp vốn, kế hoạch kinh doanh, báo cáo việc làm; kiểm tra trung tâm vùng trong danh sách của USCIS; nhờ người độc lập đánh giá cấu trúc vốn và khả năng hoàn vốn.
- Dựng hồ sơ nguồn tiền. Vẽ sơ đồ dòng tiền từ nguồn gốc (lương, kinh doanh, bán tài sản, thừa kế, tặng cho, vay) qua từng tài khoản đến khi rời Việt Nam. Mỗi mũi tên cần chứng từ: hợp đồng, sao kê, biên lai thuế. Làm bước này trước khi bán tài sản hay rút tiền, vì đôi khi cách thực hiện giao dịch quyết định việc có chứng minh được hay không.
Bốn bước này thường mất nhiều tháng, chủ yếu do bước 4. Gia đình nào gom tiền từ nhiều nguồn nhỏ nên dự trù thời gian dài hơn.
Giai đoạn đầu tư và nộp đơn I-526E
Khi đã chọn dự án và dòng tiền rõ ràng, phần việc chuyển sang giao dịch tài chính và hồ sơ di trú.
- Ký hợp đồng góp vốn và chuyển tiền. Bạn ký thoả thuận góp vốn với công ty nhận đầu tư, chuyển vốn qua ngân hàng được phép theo quy định ngoại hối Việt Nam, thường vào tài khoản ký quỹ (escrow) trước khi giải ngân cho dự án. Phí hành chính của dự án chuyển riêng. Giữ mọi xác nhận chuyển tiền, vì chúng là bằng chứng "vốn đã được đầu tư".
- Nộp I-526E (hoặc I-526). Luật sư nộp đơn kèm hồ sơ dự án, bằng chứng đầu tư, hồ sơ nguồn tiền đã dịch sang tiếng Anh có xác nhận dịch thuật. Nếu bạn đang ở Mỹ hợp pháp và visa có sẵn, luật sư có thể nộp I-485 song song. USCIS có thể gửi yêu cầu bổ sung bằng chứng (RFE); trả lời RFE đúng hạn và đầy đủ thường quan trọng hơn mọi thứ nộp lúc đầu.
Một điều nên biết: theo RIA, nhà đầu tư phải duy trì vốn trong dự án tối thiểu một thời gian luật định — thường được hiểu là ít nhất hai năm — và dự án không được hứa hoàn vốn trước khi bạn hoàn tất các nghĩa vụ. Hỏi luật sư cách điều khoản này áp dụng cho hồ sơ của bạn.
Giai đoạn thị thực: NVC và phỏng vấn ở TP.HCM
Khi I-526E được chấp thuận và bạn ở Việt Nam, hồ sơ chuyển sang kênh lãnh sự.
- Làm việc với NVC. NVC tạo hồ sơ, bạn đóng lệ phí visa định cư, điền DS-260 cho từng thành viên trên cổng CEAC và tải lên giấy tờ dân sự: khai sinh, kết hôn, ly hôn nếu có, lý lịch tư pháp, hộ chiếu, ảnh. Khi đủ, hồ sơ được xem là "đủ giấy tờ" (documentarily qualified) và chờ lịch.
- Khám sức khoẻ và phỏng vấn. Khi có thư hẹn, mỗi thành viên khám tại cơ sở y tế được Lãnh sự quán chỉ định, bổ sung tiêm chủng nếu thiếu, rồi phỏng vấn tại Lãnh sự quán Mỹ ở TP.HCM. Viên chức hỏi về khoản đầu tư, nguồn tiền, quan hệ gia đình và nhân thân. Nếu thiếu giấy, bạn nhận thư 221(g) yêu cầu bổ sung.
- Nhận visa và nhập cảnh. Visa định cư thường có hiệu lực tối đa khoảng sáu tháng (có thể ngắn hơn nếu kết quả khám sức khoẻ hết hạn sớm hơn). Trước khi bay, đóng phí di dân USCIS trực tuyến để thẻ xanh được in. Nhà đầu tư chính nên nhập cảnh trước hoặc cùng lúc với người phụ thuộc.
Người đang ở Mỹ theo diện hợp pháp khác (F-1, H-1B, E-2…) có thể đi đường điều chỉnh tình trạng trong nước thay cho kênh lãnh sự; hai đường không nên chọn tuỳ hứng mà theo lời khuyên luật sư, vì đi sai đường đôi khi phải làm lại.
Giai đoạn sau nhập cảnh: hai năm có điều kiện và I-829
Thẻ xanh có điều kiện cho bạn quyền sống, làm việc, học tập như thường trú nhân, nhưng có hạn hai năm.
- Sống ở Mỹ như thường trú nhân và theo dõi dự án. Giữ địa chỉ cập nhật với USCIS, khai thuế như cư dân thuế Mỹ, tránh ở ngoài Mỹ quá lâu. Đọc các báo cáo định kỳ của dự án về tiến độ xây dựng, giải ngân và việc làm.
- Nộp I-829 để xoá điều kiện. Đơn phải nộp trong 90 ngày trước ngày tròn hai năm ghi trên thẻ. Hồ sơ chứng minh vốn đã đầu tư và duy trì, dự án đã tạo hoặc sẽ tạo đủ việc làm trong thời hạn hợp lý. Nộp xong, biên nhận gia hạn tình trạng thường trú trong lúc chờ. Được duyệt, bạn và gia đình nhận thẻ xanh 10 năm.
Quên hạn nộp I-829 là một trong những lỗi tai hại nhất: tình trạng thường trú có điều kiện tự chấm dứt. Hãy ghi hạn ở nhiều nơi và hỏi luật sư ngay khi thẻ được cấp.
Ai làm gì trong từng giai đoạn
Nhiều gia đình lẫn lộn vai trò của các bên, nhất là giữa công ty tư vấn ở Việt Nam và luật sư di trú ở Mỹ. Bảng dưới đây giúp bạn biết hỏi đúng người.
| Giai đoạn | Bạn tự làm | Luật sư di trú Mỹ | Dự án / trung tâm vùng | Cơ quan Mỹ |
|---|---|---|---|---|
| Chuẩn bị | Gom chứng từ tài sản, thuế, hộ tịch | Đánh giá rủi ro, sơ đồ nguồn tiền | Cung cấp tài liệu chào bán | — |
| Đầu tư | Ký hợp đồng, chuyển tiền đúng quy định | Rà hợp đồng, chuẩn bị I-526E | Nhận vốn, cấp xác nhận | USCIS nhận đơn |
| Thị thực | DS-260, giấy tờ dân sự, khám sức khoẻ | Theo dõi NVC, chuẩn bị phỏng vấn | Cập nhật tiến độ dự án | NVC, Lãnh sự quán TP.HCM |
| Sau nhập cảnh | Giữ cư trú, khai thuế, lưu hồ sơ | Nộp I-829 | Báo cáo việc làm, giải ngân | USCIS xét I-829 |
Một luật sư di trú Mỹ đại diện riêng cho bạn — không cho dự án — là người duy nhất trong bảng có nghĩa vụ nghề nghiệp đặt lợi ích hồ sơ của bạn lên trên.
Những chỗ quy trình hay đứt với hồ sơ Việt Nam
Giấy tờ hộ tịch không khớp nhau. Tên, ngày sinh, nơi sinh trên khai sinh, hộ chiếu, căn cước, giấy đăng ký kết hôn phải thống nhất. Khai sinh đăng ký lại hoặc đăng ký muộn thường bị hỏi thêm, nên chuẩn bị giấy tờ phụ chứng minh như học bạ cũ, hồ sơ thân nhân. Sửa sai lệch khi còn ở bước chuẩn bị rẻ hơn rất nhiều so với khi đã nhận thư 221(g).
Nguồn tiền đứt một mắt xích. Ví dụ bán đất năm 2015 nhưng hợp đồng ghi giá thấp hơn thực tế để giảm thuế, rồi tiền đi qua tài khoản người thân trước khi về tài khoản nhà đầu tư. Mỗi chi tiết như vậy cần giải trình hợp pháp và nhất quán; nếu không giải trình được, đừng cố "làm đẹp" bằng giấy tờ mới, vì khai gian là căn cứ cấm nhập cảnh vĩnh viễn.
Thay đổi gia đình giữa chừng. Kết hôn, ly hôn, sinh con, con kết hôn trong lúc chờ đều ảnh hưởng ai được đi kèm. Báo luật sư trước khi sự kiện xảy ra nếu có thể.
Dự án thay đổi kế hoạch. Đổi mục đích sử dụng vốn, đổi địa điểm hay cơ cấu sau khi đã nộp đơn có thể bị coi là thay đổi trọng yếu. Theo dõi báo cáo dự án và hỏi luật sư khi thấy dấu hiệu thay đổi.
Một hồ sơ đi qua 11 bước (ví dụ giả định)
Để thấy các bước nối nhau thế nào, hãy theo một gia đình giả định: anh Minh, 46 tuổi, chủ một xưởng in bao bì ở Bình Dương cũ (nay thuộc TP.HCM), vợ là kế toán, hai con 15 và 19 tuổi. Tiền đầu tư đến từ ba nguồn: lợi nhuận xưởng đã khai thuế nhiều năm, một lô đất bán có hợp đồng công chứng, và khoản vay thế chấp căn nhà đang ở.
Buổi đánh giá đầu tiên với luật sư chỉ ra hai việc gấp. Thứ nhất, người con 19 tuổi có nguy cơ quá tuổi nếu hồ sơ rơi vào hàng chờ, nên gia đình ưu tiên dự án thuộc cột dành riêng đang không có ngày chốt với Việt Nam ở thời điểm đó, và nộp đơn sớm thay vì chờ "dự án đẹp hơn". Thứ hai, hợp đồng bán đất ghi giá thấp hơn số tiền thực nhận; luật sư yêu cầu giải trình bằng sao kê nhận tiền và chứng từ nộp thuế đã có, không lập thêm giấy tờ mới. Phần không giải trình được bị loại khỏi sơ đồ nguồn tiền, thay bằng khoản vay thế chấp có hồ sơ rõ ràng.
Sau khi chuyển tiền và nộp I-526E, gia đình nhận một yêu cầu bổ sung về báo cáo tài chính của xưởng in; kế toán của chính xưởng cùng luật sư trả lời trong hạn. Khi đơn được duyệt, hồ sơ sang NVC, cả nhà điền DS-260 và nộp lý lịch tư pháp, rồi chờ lịch phỏng vấn. Trong thời gian chờ, anh Minh không bán xưởng ngay mà chuẩn bị người quản lý, vì sau khi sang Mỹ, mỗi chuyến về Việt Nam đều phải tính đến chuyện giữ cư trú. Ví dụ này không nhằm cho thấy một hồ sơ "chuẩn", mà cho thấy các quyết định ở bước 1 và bước 4 quyết định nhịp của mọi bước sau.
Câu hỏi thường gặp
Có thể tự nộp I-526E mà không cần luật sư không?
Về luật thì không cấm, nhưng gần như không ai làm vì hồ sơ đầu tư gắn chặt với tài liệu pháp lý của dự án và lập luận nguồn tiền phức tạp. Rủi ro lớn nhất khi tự làm là trả lời yêu cầu bổ sung chứng cứ không đúng trọng tâm. Nên có luật sư di trú Mỹ đại diện riêng cho bạn trên mẫu G-28.
Tiền nằm trong escrow có được trả lại nếu I-526E bị từ chối không?
Tuỳ điều khoản của từng dự án. Nhiều dự án cam kết hoàn tiền trong escrow nếu đơn bị từ chối, nhưng một số giải ngân cho dự án trước khi có kết quả. Đọc kỹ điều kiện giải ngân trong hợp đồng góp vốn và thoả thuận escrow, và hỏi rõ phí hành chính có được hoàn hay không.
Người phụ thuộc có cần phỏng vấn cùng nhà đầu tư không?
Thường các thành viên gia đình trong cùng hồ sơ được hẹn phỏng vấn cùng ngày tại Lãnh sự quán. Trẻ nhỏ đôi khi được miễn một số phần, nhưng vẫn phải có mặt theo hướng dẫn trong thư hẹn. Mỗi người đều cần khám sức khoẻ và có DS-260 riêng.
Có được về Việt Nam sống phần lớn thời gian sau khi nhận thẻ xanh không?
Rủi ro. Thẻ xanh dành cho người sống thường trú ở Mỹ; ở ngoài Mỹ dài ngày có thể bị coi là từ bỏ cư trú và làm gián đoạn thời gian tính để nhập tịch. Nếu cần ở Việt Nam lâu vì việc gia đình hay kinh doanh, hỏi luật sư về giấy phép tái nhập trước khi đi.
I-829 có cần phỏng vấn không?
USCIS có thể miễn phỏng vấn nếu hồ sơ rõ ràng, nhưng có quyền gọi phỏng vấn tại văn phòng địa phương. Dù có phỏng vấn hay không, bạn phải chứng minh vốn đã được đầu tư, duy trì và việc làm đã được tạo theo yêu cầu. Đồng thời nộp sinh trắc học theo lịch hẹn của USCIS.
Đổi dự án sau khi đã nộp I-526E được không?
Thông thường muốn đổi dự án phải nộp đơn đầu tư mới với dự án mới và chịu thời gian xét mới. RIA có một số cơ chế bảo vệ cho nhà đầu tư khi trung tâm vùng bị chấm dứt hoặc dự án gặp sự cố. Nếu rơi vào tình huống này, luật sư cần đánh giá cụ thể theo quy định hiện hành.
