Nhiều chương trình đề cử doanh nhân của các tỉnh Canada có buổi phỏng vấn sau khi bạn nộp hồ sơ đầy đủ và trước khi tỉnh ký thoả thuận thực hiện. Mục đích của buổi này là kiểm tra ba điều: bạn có đúng là người có kinh nghiệm đã khai, bạn có thực sự hiểu và làm chủ kế hoạch kinh doanh, và bạn có ý định thật sự sống, kinh doanh tại tỉnh. Phỏng vấn thường diễn ra qua cuộc gọi video hoặc trực tiếp, kéo dài từ dưới một giờ đến vài giờ tuỳ tỉnh và tuỳ hồ sơ.
Người đi phỏng vấn tốt nhất không phải người thuộc lòng câu trả lời mẫu mà là người tự tay xây kế hoạch, nói được con số của doanh nghiệp mình và giải thích được vì sao chọn ngành đó, thành phố đó. Hình thức, thời lượng và việc có phỏng vấn hay không khác nhau giữa các tỉnh và có thể thay đổi; hãy đọc thư mời phỏng vấn và hướng dẫn chương trình để biết chính xác yêu cầu.
Cán bộ phỏng vấn tìm điều gì
Cán bộ chương trình đề cử không phải cán bộ lãnh sự. Họ là người của tỉnh, quan tâm chủ yếu đến khả năng doanh nghiệp của bạn thành công và đóng góp cho kinh tế địa phương. Khi đọc hồ sơ, họ đã có sẵn kế hoạch kinh doanh, báo cáo xác minh tài sản, chứng minh kinh nghiệm. Buổi phỏng vấn để họ nghe bạn nói, so với giấy, và tìm chỗ không khớp.
Câu hỏi thường đi từ rộng đến hẹp. Họ có thể bắt đầu bằng việc bảo bạn kể về doanh nghiệp đã điều hành ở Việt Nam, rồi đi sâu vào chi tiết như số nhân viên, doanh thu năm gần nhất, khách hàng lớn nhất, khó khăn lớn nhất bạn từng giải quyết. Sau đó họ chuyển sang kế hoạch ở Canada: vì sao chọn ngành này, ai là đối thủ, bạn định tuyển ai, dòng tiền ra sao trong năm đầu.
Họ cũng quan sát những điều không nằm trong câu hỏi: bạn có trả lời trực tiếp không, có phải liếc nhìn giấy hay nhờ phiên dịch gợi ý không, có lúng túng khi được hỏi con số của chính kế hoạch mình không. Một người lẽ ra là chủ doanh nghiệp mà không biết giá thuê mặt bằng dự kiến hay mức lương sẽ trả cho nhân viên đầu tiên sẽ khiến cán bộ nghi ngờ ai thực sự đứng sau hồ sơ.
Năm nhóm câu hỏi thường gặp
Danh sách dưới đây tổng hợp các nhóm câu hỏi phổ biến. Không có bộ đề cố định, và cán bộ có thể hỏi bất cứ điều gì liên quan đến hồ sơ.
- Kinh nghiệm kinh doanh: bạn thành lập doanh nghiệp năm nào, vốn ban đầu từ đâu, cơ cấu sở hữu, vai trò hằng ngày của bạn, quyết định quan trọng nhất bạn từng đưa ra.
- Tài sản và nguồn tiền: tài sản chính hình thành thế nào, khoản tiền lớn nhất trong báo cáo đến từ đâu, bạn sẽ chuyển tiền sang Canada bằng cách nào.
- Kế hoạch kinh doanh: sản phẩm, khách hàng mục tiêu, đối thủ cụ thể, giá bán, chi phí cố định, điểm hoà vốn, số việc làm và vị trí tuyển dụng.
- Hiểu biết về tỉnh: bạn đã đến tỉnh chưa, gặp ai, thấy gì; vì sao chọn thành phố này thay vì thành phố khác; bạn biết gì về khí hậu, chi phí sống, trường học cho con.
- Ý định và gia đình: ai đi cùng, vợ hoặc chồng sẽ làm gì, con học ở đâu, doanh nghiệp ở Việt Nam sẽ do ai quản lý khi bạn sang.
Nhóm câu hỏi về doanh nghiệp ở Việt Nam sau khi bạn sang thường làm người nộp lúng túng. Cán bộ muốn biết bạn có thực sự dồn sức cho doanh nghiệp ở Canada không. Câu trả lời nên rõ: ai điều hành ở Việt Nam, bạn giữ vai trò gì, mất bao nhiêu thời gian của bạn.
Câu trả lời làm hồ sơ mạnh lên và câu trả lời làm hồ sơ yếu đi
Bảng dưới minh hoạ cùng một câu hỏi với hai cách trả lời. Mục đích không phải để học thuộc mà để thấy cán bộ cần nghe loại thông tin nào.
| Câu hỏi | Câu trả lời làm hồ sơ yếu | Câu trả lời làm hồ sơ mạnh |
|---|---|---|
| Vì sao chọn thành phố này? | Vì nghe nói ở đây dễ được đề cử | Vì khi khảo sát thấy khu này chưa có cơ sở sửa chữa máy nông nghiệp trong bán kính lớn, khách hàng là các trang trại quanh vùng |
| Ai là đối thủ của bạn? | Chưa có ai làm giống | Có hai cơ sở gần nhất, một chỉ sửa xe tải, một đã mở lâu nhưng chỉ làm ngày thường |
| Năm đầu doanh thu ước bao nhiêu? | Theo kế hoạch của bên tư vấn | Nêu đúng con số trong kế hoạch, giải thích cách tính từ số khách và giá dịch vụ |
| Nếu doanh thu chỉ bằng một nửa dự kiến? | Chắc không xảy ra | Có quỹ dự phòng cho một khoảng thời gian, sẽ giảm giờ thuê ngoài và tự làm thêm |
| Bạn sẽ tuyển ai đầu tiên? | Sẽ tuyển người khi cần | Một thợ có chứng chỉ của tỉnh, toàn thời gian, mức lương theo thị trường địa phương |
Điểm chung của cột bên phải là cụ thể, dựa trên khảo sát thật và nhất quán với giấy tờ đã nộp. Câu trả lời mơ hồ không làm hồ sơ hỏng ngay, nhưng nhiều câu mơ hồ cộng lại khiến cán bộ kết luận bạn chưa sẵn sàng.
Phiên dịch: dùng thế nào cho đúng
Nhiều chương trình cho phép hoặc bố trí phiên dịch nếu bạn không đủ tự tin bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp. Tuy vậy, khả năng ngôn ngữ của bạn vẫn được đánh giá gián tiếp, vì bạn sẽ phải điều hành doanh nghiệp ở Canada. Nếu hồ sơ khai mức ngôn ngữ nhất định qua bài thi, mà trong phỏng vấn bạn không trả lời được câu đơn giản nhất, cán bộ có thể đặt câu hỏi.
Quy định về ai được làm phiên dịch khác nhau. Một số nơi không chấp nhận người thân, người tư vấn hồ sơ hoặc người có quyền lợi trong kết quả làm phiên dịch, vì lo ngại họ dẫn dắt câu trả lời. Hãy đọc kỹ thư mời phỏng vấn để biết yêu cầu.
Khi dùng phiên dịch, hãy nói câu ngắn, dừng để phiên dịch chuyển, và nhìn vào cán bộ chứ không nhìn phiên dịch. Nếu bạn hiểu câu hỏi bằng tiếng Anh, có thể trả lời thẳng những phần mình tự tin rồi nhờ phiên dịch ở phần phức tạp. Đừng để phiên dịch tự thêm thông tin hay sửa câu trả lời của bạn; nếu nghe thấy phiên dịch nói khác ý mình, hãy lịch sự đề nghị dịch lại.
Chuẩn bị hai tuần trước buổi phỏng vấn
Trình tự dưới đây giúp bạn vào buổi phỏng vấn với hiểu biết chắc chắn về chính hồ sơ của mình.
- Đọc lại toàn bộ hồ sơ đã nộp, nhất là kế hoạch kinh doanh, báo cáo tài sản và mẫu đơn. Mọi điều bạn nói phải khớp với giấy.
- Lập một trang tóm tắt con số chính: vốn đầu tư, doanh thu dự kiến năm đầu, chi phí thuê, số nhân viên, mức lương, điểm hoà vốn. Học thuộc trang này.
- Cập nhật thông tin thị trường: đối thủ có thay đổi không, giá thuê có biến động không, có thông tin mới nào về ngành tại tỉnh.
- Luyện trả lời bằng lời của mình với người hiểu kinh doanh, nhờ họ hỏi dồn vào chi tiết.
- Chuẩn bị giấy tờ gốc được yêu cầu trong thư mời, xếp theo thứ tự dễ tìm.
- Kiểm kỹ thuật nếu phỏng vấn trực tuyến: đường truyền, camera, phòng yên tĩnh, ánh sáng, giấy tờ tuỳ thân.
- Chuẩn bị câu hỏi của bạn về bước tiếp theo và thoả thuận thực hiện, để kết thúc buổi phỏng vấn chủ động.
Nếu kế hoạch kinh doanh có điều đã thay đổi từ khi nộp, như mặt bằng dự kiến không còn, hãy chủ động nói rõ và giải thích phương án thay thế. Che giấu thay đổi rồi bị phát hiện còn tệ hơn.
Sau buổi phỏng vấn: các kết quả có thể xảy ra
Sau phỏng vấn, tỉnh có thể chấp thuận và chuyển sang bước ký thoả thuận thực hiện; yêu cầu bổ sung giấy tờ hoặc làm rõ một điểm; hoặc từ chối hồ sơ. Thời gian ra kết quả khác nhau, có khi vài tuần, có khi lâu hơn.
Nếu được yêu cầu bổ sung, hãy trả lời đúng điều được hỏi, trong hạn, và kèm chứng cứ. Đừng gửi thêm hàng loạt giấy tờ không liên quan, vì chúng làm hồ sơ rối thêm. Nếu bị từ chối, đọc kỹ lý do trong thư. Một số chương trình cho phép xin xem xét lại trong thời hạn ngắn nếu bạn cho rằng có sai sót trong quá trình xét; xin xem xét lại không phải cơ hội để nộp kế hoạch mới.
Khi được ký thoả thuận thực hiện, hãy đọc từng điều khoản: mức vốn, số việc làm, thời hạn, vị trí, điều kiện đặc biệt. Đây là những gì bạn sẽ phải chứng minh ở báo cáo cuối kỳ. Nếu thấy điều khoản nào không khả thi, đó là lúc nói ra, không phải hai năm sau. Site có bài riêng về chuyện không đạt cam kết diện doanh nhân Canada để bạn hiểu điều gì xảy ra nếu sau này không đáp ứng được.
Phần hỏi về tài sản và nguồn tiền: chỗ dễ vấp nhất với hồ sơ Việt Nam
Báo cáo xác minh tài sản ròng đã được một đơn vị kế toán kiểm, nhưng cán bộ phỏng vấn vẫn có thể hỏi lại để nghe chính bạn giải thích. Với hồ sơ Việt Nam, những câu hỏi thường xoáy vào các khoản hình thành nhanh, tài sản đứng tên người thân, tiền mặt, vàng, và nhà đất mua bằng giá trên hợp đồng thấp hơn giá thực tế giao dịch.
Nguyên tắc là trả lời thật, nhất quán với giấy tờ, và không tự thêm câu chuyện mới chưa có trong hồ sơ. Nếu một khoản tiền đến từ bán nhà, hãy nói rõ năm bán, giá trên hợp đồng, tiền vào tài khoản nào. Nếu có chênh lệch giữa giá hợp đồng và giá thực tế, đó là điểm phải được xử lý trung thực ngay từ báo cáo xác minh, không phải đến phỏng vấn mới giải thích. Câu trả lời ứng biến kiểu "phần còn lại trả tiền mặt" mà không có chứng từ sẽ làm hồ sơ yếu đi rõ rệt.
Một câu hỏi khác hay gặp là bạn sẽ chuyển vốn sang Canada bằng cách nào. Hãy hiểu quy trình chuyển tiền hợp pháp từ Việt Nam theo quy định ngoại hối hiện hành và thủ tục đầu tư ra nước ngoài nếu áp dụng, và nói được kênh bạn sẽ dùng. Cán bộ muốn thấy dòng tiền minh bạch từ nguồn đến doanh nghiệp, vì đó cũng là thứ họ sẽ kiểm ở báo cáo cuối kỳ.
Nếu có phần nào trong nguồn tiền phức tạp, như tiền cho tặng từ bố mẹ hay tài sản thừa kế, hãy chuẩn bị sẵn tóm tắt một trang cho riêng mình, ghi năm, số tiền, giấy tờ đi kèm. Ôn lại trước buổi phỏng vấn giúp bạn trả lời gọn và đúng.
Câu hỏi thường gặp
Phỏng vấn diện doanh nhân tỉnh bang có bắt buộc không?
Tuỳ tỉnh và tuỳ luồng. Một số chương trình phỏng vấn gần như mọi hồ sơ, số khác chỉ phỏng vấn khi cần làm rõ. Hướng dẫn chương trình và thư mời là căn cứ chính thức.
Vợ hoặc chồng có phải tham gia phỏng vấn không?
Thường chỉ người nộp chính được phỏng vấn, nhưng một số tỉnh có thể mời cả người phối ngẫu, nhất là khi họ có vai trò trong doanh nghiệp hoặc điểm hồ sơ phụ thuộc vào họ. Đọc thư mời để biết.
Có được mang theo kế hoạch kinh doanh để xem trong lúc phỏng vấn không?
Có thể được mang giấy tờ theo yêu cầu, nhưng đọc nguyên văn từ kế hoạch sẽ gây ấn tượng xấu. Bạn nên nắm con số chính trong đầu và chỉ tra giấy khi cần chi tiết nhỏ.
Người tư vấn có được ngồi cùng trong phỏng vấn không?
Quy định khác nhau giữa các tỉnh. Nhiều nơi không cho người đại diện tham gia trực tiếp hoặc chỉ cho quan sát. Kiểm thư mời và hỏi chương trình trước nếu bạn muốn có người đại diện.
Trả lời sai một con số có làm hồ sơ bị từ chối không?
Một sai sót nhỏ thường không quyết định, nhưng sai lệch lớn với giấy tờ đã nộp hoặc nhiều sai sót cộng lại có thể khiến cán bộ nghi ngờ. Nếu nhận ra mình nói sai, hãy đính chính ngay trong buổi phỏng vấn.
Phỏng vấn trực tuyến có khác phỏng vấn trực tiếp không?
Nội dung tương tự, nhưng phỏng vấn trực tuyến đòi bạn chuẩn bị kỹ thuật và môi trường. Cán bộ có thể yêu cầu bạn xoay camera quanh phòng để chắc không có ai nhắc bài. Chuẩn bị phòng riêng, yên tĩnh.