Với du học sinh F-1 ở Mỹ, OPT thường cho khoảng 12 tháng làm việc sau tốt nghiệp. Nếu bằng của bạn thuộc nhóm ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán (STEM) theo danh sách của Bộ An ninh Nội địa, bạn có thể xin thêm 24 tháng gia hạn OPT STEM, nâng tổng thời gian làm việc hợp pháp lên khoảng 36 tháng mà chưa cần visa lao động. Quy định này có từ năm 2016 và vẫn là khung chính tới thời điểm viết (2026), nhưng chi tiết thủ tục, phí và mẫu đơn thì luôn phải kiểm lại trên trang của USCIS và cổng thông tin SEVP của ICE.
Ba năm này quan trọng hơn con số. Nó quyết định bạn có bao nhiêu lượt bốc thăm H-1B, có kịp để chủ thuê nộp hồ sơ thẻ xanh hay không, và có đủ thời gian xây kinh nghiệm để không phụ thuộc một chủ duy nhất. Nhiều người mất phần gia hạn này không phải vì ngành không đủ điều kiện, mà vì chọn chủ thuê không dùng E-Verify, nộp trễ vài ngày, hoặc đổi việc mà quên khai. Phần dưới đi qua cơ chế, điều kiện và những tình huống hay gặp.
Cơ chế: OPT thường, gia hạn STEM và giấy phép làm việc
OPT (Optional Practical Training) là quyền làm việc gắn với tình trạng F-1, không phải một loại visa riêng. Sau tốt nghiệp, bạn vẫn là du học sinh F-1 về mặt pháp lý; thẻ EAD do USCIS cấp chỉ cho phép bạn đi làm trong khoảng thời gian ghi trên thẻ. Gia hạn STEM cũng vận hành như vậy: bạn nộp đơn I-765 xin một thẻ EAD mới, nhưng điều kiện để được đề nghị thì nằm ở trường và chủ thuê.
Thứ tự đúng là thế này. Bạn tìm được chủ thuê đáp ứng điều kiện, hai bên cùng lập và ký kế hoạch đào tạo mẫu I-983, gửi cho cán bộ phụ trách du học sinh quốc tế của trường (DSO). DSO xem hồ sơ, ghi đề nghị gia hạn STEM vào hệ thống SEVIS và cấp cho bạn một I-20 mới. Sau đó bạn mới nộp I-765 lên USCIS. Theo quy định hiện hành, đơn phải nộp trong vòng 60 ngày kể từ ngày DSO ghi đề nghị và trước khi thẻ EAD OPT thường hết hạn; bạn được nộp sớm nhất khoảng 90 ngày trước ngày hết hạn đó.
Nếu nộp đúng hạn, bạn thường được tiếp tục đi làm trong thời gian đơn đang chờ xét, tối đa khoảng 180 ngày tính từ ngày thẻ cũ hết hạn. Đây là chỗ khiến việc nộp trễ một tuần trở nên đắt: thẻ cũ hết hạn trước khi bạn nộp thì bạn phải nghỉ làm cho tới khi có thẻ mới, và phần gia hạn có thể không còn xin được.
Điều kiện về ngành học: đọc mã ngành, không đọc tên ngành
Danh sách tính theo mã CIP. Bộ An ninh Nội địa công bố danh sách ngành STEM theo mã phân loại chương trình học (CIP). Cái quyết định là mã CIP ghi trên I-20 của bạn, không phải tên ngành trên bằng. Một chương trình tên "Kinh doanh phân tích" có thể mang mã thống kê hoặc khoa học dữ liệu và đủ điều kiện, trong khi một chương trình tên nghe rất kỹ thuật lại mang mã quản trị và không đủ.
Kiểm mã từ lúc chọn trường. Vì vậy câu nên hỏi trường trước khi nhập học là "chương trình này mang mã CIP nào, có nằm trong danh sách STEM không", chứ không phải "đây có phải ngành STEM không". Danh sách được bổ sung theo từng đợt; mã đã có thì thường không bị rút, nhưng bạn vẫn nên lưu lại bản I-20 ghi mã ngành ngay từ đầu.
Dùng bằng STEM trước đó. Nếu bằng hiện tại không thuộc STEM nhưng bạn từng có một bằng STEM khác của trường Mỹ được kiểm định, cấp trong vòng 10 năm trước ngày nộp, bạn vẫn có thể dựa vào bằng đó để xin gia hạn, với điều kiện công việc liên quan trực tiếp tới bằng STEM ấy. Bằng cấp ở Việt Nam không dùng được cho cách này.
Hai lần trong đời. Mỗi người có thể được gia hạn STEM tối đa hai lần, ứng với hai bậc học khác nhau và cao dần, ví dụ cử nhân rồi thạc sĩ. Đây là lý do một số người chọn học tiếp thạc sĩ STEM sau một vòng OPT: không chỉ để học, mà để có thêm một chu kỳ làm việc hợp pháp và thêm lượt bốc thăm.
Điều kiện về chủ thuê và công việc
Phần gia hạn STEM ràng buộc chủ thuê nhiều hơn OPT thường rất nhiều. OPT thường cho phép làm khá linh hoạt, kể cả tự kinh doanh trong ngành; gia hạn STEM thì không. Các điều kiện chính theo quy định hiện hành:
- Chủ thuê phải đăng ký và đang dùng hệ thống E-Verify, có mã số thuế doanh nghiệp (EIN). Đây là câu nên hỏi ngay ở vòng phỏng vấn, vì nhiều công ty nhỏ chưa đăng ký.
- Phải có quan hệ chủ – nhân viên thật: bạn làm tối thiểu 20 giờ mỗi tuần, có người hướng dẫn, có mục tiêu đào tạo. Tự làm chủ công ty của chính mình, làm tự do theo hợp đồng từng dự án, hay làm không lương đều không đáp ứng.
- Lương và điều kiện làm việc phải tương đương người Mỹ làm vị trí tương tự. Một vị trí trả thấp hơn hẳn mặt bằng có thể bị xem là không đạt.
- Công việc phải liên quan trực tiếp tới ngành STEM dùng để xin gia hạn, và điều đó phải được thể hiện rõ trong mẫu I-983.
- Chủ thuê chịu trách nhiệm về kế hoạch đào tạo. Làm qua công ty cung ứng nhân sự rồi bị gửi sang khách hàng thứ ba là vùng dễ vướng: chủ thuê trên giấy vẫn phải là bên giám sát và đào tạo thật, và cơ quan quản lý có quyền đến kiểm tra nơi làm việc.
Trade-off thường gặp: một công ty khởi nghiệp nhỏ cho bạn việc hay hơn, nhưng chưa có E-Verify và chưa chắc chịu bảo lãnh H-1B; một tập đoàn lớn quy trình chặt, lương theo khung, nhưng E-Verify và luật sư di trú có sẵn. Với người đặt mục tiêu ở lại lâu dài, nên ưu tiên chủ thuê làm được cả ba việc: E-Verify, nộp H-1B và có tiền lệ nộp hồ sơ thẻ xanh cho nhân viên.
Mẫu I-983 và nghĩa vụ báo cáo trong 24 tháng
I-983 không phải tờ khai cho có. Nó là kế hoạch đào tạo mô tả bạn sẽ học được gì, ai hướng dẫn, đánh giá ra sao và liên quan tới ngành học thế nào. Mẫu do bạn và chủ thuê cùng soạn, cùng ký; DSO giữ bản gốc. Viết chung chung kiểu "hỗ trợ các dự án của công ty" là cách nhanh nhất để DSO trả lại hoặc để rắc rối khi có kiểm tra. Nên viết theo mục tiêu cụ thể: kỹ năng nào, dùng công cụ nào, sản phẩm đầu ra là gì.
Trong suốt thời gian gia hạn, bạn có ba lớp nghĩa vụ. Thứ nhất, cứ khoảng sáu tháng xác nhận lại thông tin với trường (tên, địa chỉ, chủ thuê, tình trạng làm việc). Thứ hai, tự đánh giá theo I-983 ở mốc 12 tháng và khi kết thúc, có chữ ký của người hướng dẫn. Thứ ba, báo trong khoảng 10 ngày khi có thay đổi quan trọng như đổi địa chỉ, nghỉ việc hay đổi chủ.
Đổi việc giữa chừng là được, nhưng mỗi chủ mới phải đáp ứng đủ điều kiện và phải có một I-983 mới nộp cho DSO trước hoặc ngay khi bắt đầu. Người nhảy việc nhanh rồi quên làm I-983 mới là nhóm hay bị coi là không duy trì tình trạng. Khi nghỉ việc, cần nộp bản tự đánh giá cuối cho chủ cũ, đừng để trống.
Ngày thất nghiệp và những tình huống dễ mất tình trạng
Quỹ ngày thất nghiệp. Trong OPT thường, bạn được tối đa khoảng 90 ngày không có việc. Khi được gia hạn STEM, quỹ này cộng thêm khoảng 60 ngày, thành tổng khoảng 150 ngày cho cả hai giai đoạn. Ngày thất nghiệp đã dùng ở OPT thường được mang sang, không reset. Vượt quỹ là mất tình trạng F-1.
Ví dụ giả định. Anh Minh tốt nghiệp thạc sĩ khoa học máy tính, mất 70 ngày mới có việc trong OPT thường. Sang STEM, anh còn khoảng 80 ngày dự phòng. Nếu công ty cắt giảm và anh mất 10 tuần mới tìm được chủ mới có E-Verify, anh vẫn trong giới hạn, nhưng gần như không còn đệm. Cách an toàn là luôn biết mình đã tiêu bao nhiêu ngày, và khi bị cắt giảm thì tính phương án song song ngay tuần đầu: tìm việc, học tiếp, hoặc chuẩn bị rời Mỹ đúng hạn.
Việc không liên quan ngành. Làm thêm một việc không liên quan ngành để có thu nhập trong lúc chờ thì không được tính là có việc theo OPT, và nếu là việc ở chủ không đủ điều kiện STEM thì càng không. Ngày đó vẫn bị tính là thất nghiệp.
Đi ra khỏi Mỹ. Đi du lịch hay về Việt Nam khi đang OPT STEM là được nếu bạn có việc làm, thẻ EAD còn hạn, I-20 có chữ ký đi lại còn hiệu lực và visa F-1 còn hạn. Visa F-1 hết hạn thì phải phỏng vấn lại ở Lãnh sự quán trước khi quay lại; hãy tính rủi ro bị xét hành chính kéo dài trước khi mua vé.
Dùng ba năm cho đường thẻ xanh: H-1B, cap-gap và PERM
Lý do chính người Việt cân nhắc ngành STEM khi du học Mỹ là thời gian. Với OPT thường, bạn chỉ có khoảng một đến hai lượt bốc thăm H-1B tuỳ thời điểm tốt nghiệp. Có thêm 24 tháng, bạn thường có tới ba lượt. Khi được chọn và chủ thuê nộp đơn đổi tình trạng, quy định cap-gap cho phép bạn tiếp tục làm việc trong khoảng trống giữa ngày OPT hết hạn và ngày H-1B có hiệu lực; từ năm 2025, quy định hiện đại hoá H-1B của Bộ An ninh Nội địa đã nới khoảng cap-gap này dài hơn trước. Cách chọn hồ sơ H-1B và các khoản phí liên quan cũng đang được điều chỉnh theo hướng ưu tiên lương cao, nên mỗi mùa nộp cần đọc lại hướng dẫn mới nhất của USCIS.
Năm 2025, Mỹ đặt thêm một khoản phí rất lớn cho một số đơn H-1B mới đối với người ở ngoài nước Mỹ; theo hướng dẫn của USCIS đã công bố, người đổi tình trạng ngay trong nước Mỹ như từ F-1 sang H-1B không thuộc diện phải đóng. Đây là vùng đang thay đổi, có cả kiện tụng, nên đừng lấy thông tin trên mạng xã hội làm căn cứ.
Thẻ xanh theo diện việc làm (EB-2, EB-3) thường đi qua chứng nhận lao động PERM do chủ thuê nộp. Quy trình này dài, và người sinh ở Việt Nam xếp chung hàng chờ "các nước còn lại" theo Visa Bulletin. Có chủ thuê bắt đầu PERM ngay trong giai đoạn OPT STEM là lợi thế lớn, vì bạn có ngày ưu tiên sớm hơn. Nhưng PERM không tự cho bạn quyền ở lại; bạn vẫn cần một tình trạng hợp pháp, thường là H-1B, trong lúc chờ.
Sai lầm hay gặp và cách tránh
Chọn ngành theo tên. Đăng ký chương trình nghe kỹ thuật nhưng mã CIP không thuộc danh sách. Kiểm I-20 mẫu hoặc hỏi văn phòng du học sinh trước khi đóng cọc.
Nhận việc ở chủ không có E-Verify. Làm vui vẻ suốt OPT thường, tới lúc gia hạn mới biết công ty không đăng ký. Hỏi ngay từ lúc nhận lời mời, và nếu công ty hứa sẽ đăng ký thì cần thời gian để kịp trước hạn nộp.
Nộp sát nút. Chờ tới tuần cuối mới gửi I-983 cho DSO, DSO cần vài ngày đến vài tuần để xử lý, thẻ cũ hết hạn trước khi kịp nộp I-765. Hãy bắt đầu từ mốc khoảng 90 ngày trước khi thẻ hết hạn.
Coi STEM OPT là đủ để định cư. Ba năm làm việc không tạo ra quyền thường trú. Nếu sau ba lượt không trúng H-1B và chủ thuê không có phương án khác, bạn vẫn phải đổi tình trạng, học tiếp hoặc rời Mỹ. Nên có kế hoạch B từ năm thứ hai: học lên, chuyển sang nước khác có chính sách sau tốt nghiệp rõ hơn, hoặc làm cho tổ chức được miễn hạn ngạch H-1B như trường đại học, viện nghiên cứu.
Sửa I-983 sau khi đã nộp. Thay đổi lớn về vị trí, giờ làm, lương hay người hướng dẫn cần cập nhật kế hoạch với DSO. Để kế hoạch trên giấy khác xa thực tế là rủi ro khi có kiểm tra tại nơi làm việc.
Câu hỏi thường gặp
OPT STEM có tự động được cấp khi ngành học thuộc danh sách STEM không?
Không. Bạn phải có chủ thuê đáp ứng điều kiện, cùng chủ thuê lập và ký mẫu I-983, được DSO đề nghị trong SEVIS và cấp I-20 mới, rồi nộp đơn I-765 lên USCIS đúng hạn. Ngành đủ điều kiện chỉ là điều kiện cần.
Có được tự mở công ty để làm OPT STEM không?
Gần như không. Gia hạn STEM đòi quan hệ chủ và nhân viên thật, có người hướng dẫn, chủ dùng E-Verify và chịu trách nhiệm về kế hoạch đào tạo. Tự làm chủ công ty của mình thường không đáp ứng được các điều kiện này, khác với OPT thường linh hoạt hơn.
Nếu bị cho nghỉ việc trong lúc OPT STEM thì còn bao lâu để tìm việc mới?
Tuỳ số ngày thất nghiệp bạn đã dùng. Tổng quỹ cho cả OPT thường và gia hạn STEM khoảng 150 ngày theo quy định hiện hành, ngày đã dùng được cộng dồn. Bạn cần báo trường về việc nghỉ trong khoảng 10 ngày và nộp bản tự đánh giá cuối cho chủ cũ.
Bằng thạc sĩ không phải STEM nhưng cử nhân là STEM ở Mỹ thì có xin được không?
Có thể, nếu bằng cử nhân STEM do trường Mỹ được kiểm định cấp trong vòng 10 năm trước ngày nộp và công việc hiện tại liên quan trực tiếp tới ngành của bằng đó. Bạn vẫn phải đang trong OPT thường dựa trên bằng thạc sĩ hiện tại.
Trúng H-1B khi đang OPT STEM thì có phải dừng làm việc chờ ngày hiệu lực không?
Thường là không, nhờ quy định cap-gap: khi chủ thuê nộp đơn H-1B đổi tình trạng đúng hạn, quyền làm việc theo OPT được kéo dài qua khoảng trống tới ngày H-1B có hiệu lực, trong giới hạn quy định. Hãy xin trường cấp I-20 ghi nhận cap-gap để mang theo làm bằng chứng.
Có nên học thêm một bằng STEM chỉ để có thêm thời gian ở lại Mỹ không?
Chỉ nên khi bằng đó có giá trị thật cho nghề của bạn và bạn tính được chi phí. Bằng thứ hai cho thêm một chu kỳ OPT và lượt bốc thăm, nhưng tốn học phí, thời gian, và viên chức có thể hỏi về mục đích học thật khi bạn gia hạn visa F-1.